Zondag 13/06/2021

Donald Trump

Waarom Trump in oorlog is met de waarheid

Kellyanne Conway, adviseur van de president, na haar eedaflegging als personeelslid van het Witte Huis  Beeld AFP
Kellyanne Conway, adviseur van de president, na haar eedaflegging als personeelslid van het Witte HuisBeeld AFP

Enkele dagen geleden zei Trump het zelf nog: "Ik ben in oorlog met de media". Maar Amerikaanse journalisten vrezen dat zelfs dat een leugen is. Volgens hen is hun president in oorlog met de waarheid zelf, en heeft hij daar zijn redenen voor.

Volgens Kellyanne Conway, een adviseur van de president, heeft woordvoerder Sean Spicer niet gelogen. Die had gesteld dat de inauguratie van Trump het grootste publiek ooit had, terwijl de media dat net weerlegd hadden met verschillende feiten, gaande van luchtfoto's tot kijkcijfers van Nielsen.

In een interview op NBC stelde Conway met uitgestreken gezicht dat de woordvoerder niet liegt, maar enkel "alternatieve feiten" aanhaalt. De reporter kan zijn oren niet geloven. "Alternatieve feiten zijn geen feiten," reageerde hij, "maar leugens."

Merriam-Webster, een uitgeverij van woordenboeken, voelde zich geroepen om de verklaring van het woord "feit" nog even te geven.

Professor en Amerika-specialist Bart Kerremans (KU Leuven): "Bij feiten die makkelijk te weerleggen zijn, zoals de opkomst bij de inhuldiging, kun je onmogelijk spreken van alternatieve feiten. Dan ben je gewoon aan het liegen. In bepaalde politieke thema's een interpretatie gangbaar maken, is dan weer niet zo nieuw. Maar dat kan niet bij dit soort feitelijke waarheden."

Aanval op de democratie

Waar ging deze uitval van zijn woordvoerder dan over? Is Trump, die beter dan wie ook de media kan bespelen en daar zichtbaar van geniet, echt in oorlog met diezelfde media? Of is hij gekrenkt in zijn ego, omdat zijn voorganger meer fans en minder betogers op de been bracht bij zijn inhuldiging?

"Ik wil niet naïef zijn," zegt Kerremans, "maar voor mij maakt het deel uit van het karakter van Trump. Hij is narcistisch, zelfingenomen en heeft een kort lontje tegenover iedereen die hem in vraag stelt."


De analyse van een aantal Amerikaanse topjournalisten gaat een heel eind verder. Voor Pulitzerprijs-winnaar en Washington-kenner David Maraniss zijn de uitspraken van woordvoerder Sean Spicer de meest "onverantwoorde, boze en beangstigende" die hij al gehoord heeft in het Witte Huis. "Dit is niet gewoon een oorlog met de pers. Dit is een aanval op de democratie en op de zoektocht naar waarheid."

In deze redenering is de campagne van Trump gebouwd op voortdurende aanvallen op de pers, om haar geloofwaardigheid te ondermijnen. "Zo kan hij ongestraft de werkelijkheid naar zijn hand zetten", zegt John Cassidy van The New Yorker. "Wie dacht dat zijn campagnestrategie zou eindigen na zijn aanstelling, komt bedrogen uit."

Een vrouw houdt een bord omhoog tijdens de Women's March in Washington. Ze parodieert de slogan van Trump,
Een vrouw houdt een bord omhoog tijdens de Women's March in Washington. Ze parodieert de slogan van Trump, "Make America Great Again".Beeld Photo News

Onrealistische verkiezingsbeloftes

Het geruzie over het aantal toehoorders bij de inhuldiging is een verwaarloosbaar kleine, bijna komische discussie, maar ze leidt tot belangrijker debatten over wat nu wel en niet de waarheid is.

Ezra Klein, hoofdredacteur bij nieuwswebsite Vox, stelt dat Trumps administratie er alles aan doet om instellingen in twijfel te trekken die ongemakkelijke of zelfs schadelijke feiten over de president bekendmaken. De reden? "Ze hebben een resem onhaalbare verkiezingsbeloftes gemaakt en starten in een schandaalsfeer", zegt Klein.

Trump heeft tijdens zijn campagne een sterke groei van de werkgelegenheid beloofd door een protectionistisch beleid. Hij heeft gezegd dat hij twee tot drie miljoen illegale immigranten wil deporteren. En Trump wil Obamacare vervangen door een verzekering die meer burgers dekt en tegelijkertijd minder kost.

Door dit soort beloftes gaat de Trump-administratie volgens Klein in de toekomst nog vaak journalisten moeten delegitimeren die negatieve cijfers brengen. "Je hebt weinig verbeelding nodig om te voorspellen dat Trump in de toekomst slechte werkloosheidscijfers zal betwisten."

Als de redenering klopt, kunnen we in de toekomst niet alleen uithalen naar de pers verwachten, maar ook naar onderzoeksinstellingen en overheidsadministraties die bepaalde cijfers en analyses publiceren.

Spindoctors

Onrealistische verkiezingsbeloftes zijn niet nieuw, de hyperbolen waarmee Trump aan de slag is gegaan, zijn dat wel. Dan is het handig als je met "alternatieve feiten" kunt komen. Toch wijst Kerremans op een belangrijk verschil tussen cijfers over politieke beloftes en de opkomst bij de inhuldiging.

"Het beleid van een administratie is minder gemakkelijk te becijferen," zegt Kerremans. "En dat is werk voor de spindoctors, die aan de slag gaan met grafieken en bewoordingen. Ze zullen de feiten altijd zo voorstellen dat de Amerikaanse regering er beter uitkomt. Of de werkloosheid toegenomen is tijdens de Obama-periode, daarover zul je niet snel eensgezindheid vinden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234