Donderdag 18/08/2022

Uitgelegd

Waarom staan de Grieken en de rest van Europa tegenover elkaar?

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Het spook van de financiële crisis waart weer volop door de Europese politiek. Griekenland ligt op ramkoers met de rest van de eurogroep, de 19 landen die de euro als gemeenschappelijke munt hebben. Het Zuid-Europese land weigert een verlenging van het steunprogramma te aanvaarden. Maar waarom eigenlijk? Wat is er volgens de Grieken zo slecht aan dat programma dat ze het geld - dat ze nochtans broodnodig hebben - niet willen aanvaarden?

Het probleem is dat de rest van de eurozone pas met geld over de brug wil komen als Griekenland zich engageert verdere hervormingen in het land door te voeren en verder te besparen. Maar dat wil de nieuwe Griekse regering onder leiding van premier Tsipras niet. Volgens hem liggen de besparingen die het land heeft moeten doorvoeren in ruil voor extra geld en leningen mee aan de basis van de rampzalige staat van de economie in het land. Bovendien heeft de gewone Griekse man of vrouw uit de straat al genoeg ingeleverd.

Ruw geschetst zijn dit de twee standpunten:

De 19 landen van de eurozone, in het blauw. Beeld Creative Commons 3.0
De 19 landen van de eurozone, in het blauw.Beeld Creative Commons 3.0

versus

Wat hielden de besparingen de afgelopen jaren in?

Griekenland was eind 2009 in de problemen gekomen: het begrotingstekort was dubbel zo groot dan eerst gezegd, de schulden liepen op en het land kon niet langer tegemoet komen aan zijn schuldeisers. Een reddingsplan werd opgesteld: begin mei 2010 keurden de landen uit de eurozone en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) een reeks leningen goed van 110 miljard euro (80 miljard van de eurozone en 30 miljard van het IMF). In ruil moest het land een nieuw en nooit gezien besparingspakket aanvaarden, het derde al sinds februari van dat jaar. Bij elk besparingspakket werd de broeksriem voor de gewone Griek verder aangehaald, maatregelen die werden vastgelegd in een zogenaamd 'memorandum'.

Vooral de in Griekenland vette overheidssector werd fel getroffen: ambtenaren zagen hun loon bevroren en maand na maand verminderd worden. Er werd stevig gesnoeid in de bonussen. Bedrijfswinsten werden aangepakt. Er kwamen belastingen op hoge pensioenen. Ook aan de consumptie van de gewone Griek werd geraakt: de btw-tarieven gingen omhoog, net als de brandstoftaksen, invoertaksen voor auto's en belastingen op tabak en alcohol. De pensioenleeftijd ging omhoog. Overheidsinstellingen werden geprivatiseerd. Ook de welig tierende corruptie en belastingontwijking werd aangepakt.

Griekenland moest voor dat alles de controle aanvaarden van drie internationale instellingen: het IMF zelf, de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank. Een trio dat sindsdien de gehate term 'trojka' meekreeg.

Een groot deel van de Griekse bevolking, die het al moeilijk had voor de crisis, verarmde door de maatregelen zienderogen en het protest nam toe. In mei 2011 kwamen 100.000 Grieken de straat op om te betogen tegen de maatregelen van de trojka.

Maar de situatie verbeterde er niet op. Een nieuw steunprogramma drong zich op, ondanks de straatprotesten. Op 21 februari kreeg Griekenland van de eurozone en het IMF nieuwe leningen ter waarde van 130 miljard euro. De voorwaarde: nog meer besparingen en hervormingen. Zo werd het minimumloon met 22 procent verlaagd. Het vakantiegeld werd afgeschaft. 150.000 overheidsjobs zouden verdwijnen tegen 2015. Verdere privatiseringen. Een verdere verhoging van de pensioenleeftijd naar 67 jaar.

null Beeld GETTY
Beeld GETTY

Hoe zit de situatie nu?

In totaal heeft Griekenland in 4,5 jaar 240 miljard euro aan noodleningen gekregen. Normaal gezien liep daarmee eind vorig jaar het steunprogramma van het IMF en de eurozone af. Maar toen duidelijk werd dat Griekenland nog niet klaar was om op eigen kracht verder te gaan, werd beslist de uitbetaling van de laatste schijf noodhulp van 1,8 miljard euro met twee maanden te verschuiven, tot 28 februari 2015. En die deadline nadert met rasse schreden.

Ondertussen is duidelijk dat Griekenland ook nu nog niet klaar is om op eigen benen te staan en hulp nodig heeft om leningen aan zijn schuldeisers terug te kunnen betalen. Syriza, de nieuwe linkse regeringspartij, beloofde in de kiescampagne in januari van dit jaar dat het een einde zou maken aan de zo gehate besparingspolitiek, en won met dat programma de verkiezingen glansrijk. Ook nu blijkt uit opiniepeilingen dat de Grieken achter de eisen van hun leiders staan. Maar ook de rest van de eurozone heeft zijn kiezers en wijst erop dat aangegane engagementen nagekomen moeten worden. Anders verliest de monetaire unie zijn basis en heeft ze in se geen zin.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Wie heeft er gelijk?

Moeilijke vraag. De rest van de eurolanden vinden dat Griekenland zich aan de gemaakte afspraken moet houden en zien structurele besparingen en hervormingen van de overheid als absolute voorwaarde voor de economische heropleving van Griekenland. Minister van Financiën Johan Van Overteldt (N-VA) gaf vanmorgen toe dat het Griekse reddingsprogramma als mislukt beschouwd kan worden, maar legde de schuld daarvoor in het kamp van de Grieken. Die hebben niet voldoende hervormd en bespaard en moeten nog verder gaan.

Daartegenover staan natuurlijk de Grieken zelf, die wijzen op de dramatische armoede- en werkloosheidscijfers in het land. De koopkracht van de gemiddelde Griek ligt vandaag op het niveau van de jaren '80. En zonder koopkracht kan de economie er gewoonweg niet bovenop komen, argumenteren economen als Paul De Grauwe, Joseph Stiglitz of Paul Krugman. Zij merken op dat het geen enkele zin heeft de Grieken nog verder in de put te duwen.

Hoe moet het nu verder?

Premier Tsipras draaide al een aantal maatregelen van de vorige Griekse regeringen terug die er kwamen als onderdeel van het steunprogramma. Ontslagen ambtenaren werden opnieuw aangenomen en de privatisering van een aantal bedrijven werd stopgezet. De minimumlonen gaan zo snel als mogelijk opnieuw omhoog.

De premier stelde vorige week zondag bovendien vijf eisen voor in het Griekse parlement, die weliswaar al zijn afgezwakt tegenover de eisen die hij stelde tijdens de verkiezingscampagne. Zijn minister van Financiën Varoufakis herhaalde die voor de rest van de eurozone.

1. 30 procent van de hervormingsmaatregelen moet weg. Griekenland stelt wel andere maatregelen voor, zoals de belastingontduiking feller aanpakken.

2. De gehate trojka moet verdwijnen. Veel Grieken voelen zich onder curatele geplaatst en zien dat als een vernedering.

3. De besparingen moeten versoepeld worden: het verplichte begrotingsoverschot van 3 procent (zonder rentelasten) moet naar 1,5 procent.

4. De schuldenlast moet naar beneden: Griekenland wil dat de te betalen rente gekoppeld wordt aan de groei, zodat het enkel moet betalen als er geld is.

5. Griekenland wil een nieuw overbruggingskrediet om op die manier tijd te winnen tot het land een compleet nieuw programma kan onderhandelen.

Eurovoorzitter Jeroen Dijsselbloem gaf de Grieken tot vrijdag om de verlenging van het huidige steunprogramma te aanvaarden. Wat de precieze details daarvan zijn, is een deel van de onderhandelingen. De Griekse minister van Financiën Varoufakis toonde zich na de mislukking gisteren nog altijd optimistisch dat er binnen de 48 uur een akkoord gevonden zou kunnen worden. De tijd dringt in elk geval.

null Beeld AP
Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234