Dinsdag 21/01/2020

Televisienieuws

Waarom spoilers de pret (niet) bederven

Beeld Pieter van Eenoge

Vandaag zet Netflix het integrale derde seizoen van de bejubelde reeks Orange Is the New Black online. U gaat dus maar beter snel comakijken. Want voor u het weet, heeft iemand de plot verklapt. De angst voor spoilers is groter dan ooit. Maar moeten we dat erg vinden?

U hebt het vast al meegemaakt: met een groepje vrienden zit u rustig te eten tot plots het gesprek over televisieseries gaat. "Wij hebben net het laatste seizoen House of Cards bekeken." Waarop dan altijd iemand rechtveert: "Niks zeggen, wij moeten nog aan seizoen één beginnen!"

Dat de kijkervaring in het afgelopen decennium grondig is veranderd, hoeft geen betoog. Dankzij digicorders, streamingdiensten en illegale downloads kijken we steeds minder lineair. En dat heeft sociale gevolgen. Een plottwist in een tv-serie kunnen we de dag erop niet meer bespreken aan de koffieautomaat, want vandaag iedereen kijkt televisie op zijn eigen tempo. En dat vergroot natuurlijk de kans dat iemand anders, al dan niet per ongeluk, uw kijkervaring verpest, door het verraden van een cruciale verhaallijn. Spoilers, dus.

Op zich is spoilen geen nieuw fenomeen. "Een plot verklappen is eigenlijk te vergelijken met het niet kunnen bewaren van een geheim", zegt psychologe Vicky Franssen (Arteveldehogeschool). "Het te snel uitbrengen van informatie over anderen of situaties heeft altijd bestaan. Meestal is dat niet eens slecht bedoeld. Zwijgen is geen automatisch maar een bewust proces. Het bewaren van geheimen kost ons dus meer mentale moeite."

Geld verdienen

Aan dat verklappen worden we steeds vaker blootgesteld, en dat ligt aan het internet. Franssen: "In offline of gewone conversaties kan iemand nog zeggen: 'durf het einde niet te verraden'. Daar wordt de pretbederver instant tegengehouden. Maar op sociale media gebeurt de informatie-uitwisseling asynchroon. Eens het feit is verteld kan niemand het nog wissen. Integendeel, wanneer iedereen begint te reageren kan je er haast niet meer naast kijken. Denk maar aan het verhaal over McDreamy in de tv-serie Grey's Anatomy. Ik heb die reeks nog nooit gezien en toch weet ik wat er gaat gebeuren. Puur omdat ik het op Facebook zag passeren."

De hamvraag is dan: moeten we dat erg vinden, wanneer we de plot van een verhaal al op voorhand kennen? Jonathan Leavitt en Nicholas Christenfeld, twee onderzoekers van de Universiteit van Californië in San Diego, onderzochten het in 2011. Zij testten twaalf nieuw geschreven kortverhalen op twee groepen mensen: een groep die op voorhand van niets wist en een groep bij wie de verrassing vooraf al werd meegegeven. Na de lezing werd gevraagd om elk verhaal te beoordelen. De groep die de plot op voorhand kende, gaf elf van de twaalf verhalen een betere score dan de groep die er spoilervrij aan begon. Met andere woorden: spoilers dragen bij tot een betere ervaring.

Judith Rosenbaum en Benjamin Johnson van Albany State University deden vorig jaar een soortgelijk onderzoek, maar zij hielden ook rekening met de persoonlijkheid van de lezers. Uit hun resultaten bleken vooral mensen die graag verschillende emoties ervaren het niet prettig te vinden als de plot op voorhand werd verraden. Er zijn dus mensen die meer en die minder moeite hebben met spoilers.

Toch hebben beide studies iets belangrijks over het hoofd gezien, vindt psycholoog Thalia Goldstein van Pace University in New York. Mensen ervaren spoilers pas als iets ergs wanneer ze al betrokken zijn in het verhaal. Wie vier seizoenen van Breaking Bad heeft gezien, zal er niet mee kunnen lachen wanneer iemand het einde van seizoen vijf verklapt. Want wie zoveel tijd investeert in een verhaal, raakt vertrouwd met de personages en leeft met hen mee. Bij een verhaal waar men vijf minuten eerder nog niet van heeft gehoord, maakt het de meesten dan weer weinig uit.

Beeld Pieter van Eenoge

Trailer is beter dan de film

Wie alvast niet met spoilers inzit, zijn de producenten. "Het dwingt mensen om televisieseries toch in real time te bekijken", zegt de Amerikaanse mediadeskundige Brian Dunphy van Brooklyn College in New York. "Dat zorgt er dan weer voor dat mensen worden blootgesteld aan de reclames tussendoor, nog altijd dé manier voor zenders om geld te verdienen."

Volgens Dunphy is het vooral een kwestie van goede verhalen vertellen. Dunphy: "Je mag nog plot twists in overvloed hebben, of in elke aflevering een cliffhanger. Maar als de serie zelf niet goed geschreven is, maakt het allemaal niks uit. Spoilers zijn gewoon een deel van onze samenleving geworden. We willen alles met elkaar delen, waardoor spoilen een integraal deel van de beleving is gaan uitmaken. Daarom moet de industrie vooral inzetten op goede, stevige inhoud."

Misschien zijn de spoilers zelf ook maar een deel van het probleem, denkt Roel Vande Winkel van het Instituut voor Mediastudies (KU Leuven). "Globaal willen mensen gewoon niet meer wachten tot een Amerikaanse reeks bij ons met weken of maanden vertraging wordt uitgezonden", zegt hij. "Tot voor kort stonden velen nog weigerachtig tegenover het het illegaal downloaden van video's. Omdat het vaak nogal ingewikkeld was of uit angst voor virussen. Maar illegaal kijken wordt steeds eenvoudiger - denk maar aan het succes van Popcorn Time. Dat ziet eruit als Netflix en biedt kant-en-klare ondertitels aan."

Vande Winkel vreest dat de film- of tv-industrie hier weinig tegen kan doen. "Tenzij ze haar distributiemodel zodanig herorganiseert dat bijvoorbeeld nieuwe afleveringen wereldwijd overal tegelijk in première gaan", zegt hij. "Zoals Netflix dat met de Breaking Bad-spinoff Better Call Saul heeft gedaan. Die reeks werd niet in zijn geheel aangeboden, zoals de streamingdienst meestal doet, maar zette elke week wereldwijd een nieuwe aflevering online."

Van een heel andere orde zijn plotlijnen in films. Die bekijken we sowieso niet lineair. Zodra een film in de bioscoop draait, kunnen we blootgesteld worden aan spoilers. Of zelfs eerder. Vaak wordt gezegd dat de filmindustrie het zelf in de hand heeft. Omdat de trailer voor de nieuwste blockbuster tegenwoordig al de hele film vertelt.

"Trailers zijn advertenties", zegt Brian Dunphy. "Ze zijn bedoeld om je in de bioscoopstoeltjes te krijgen. Maar hoeveel kun je over een film te weten komen in een filmpje van hooguit tweeënhalve minuut? Volgens mij zijn niet de trailers het probleem, maar de verwachtingen die ze creëren. We raken erdoor verbrand. Ze maken ons benieuwd, maar dat leidt vaak tot teleurstelling. Zoals men hier vaak zegt: de trailer was beter dan de film."

Het idee dat trailers steeds meer vertellen, klopt trouwens niet helemaal. Toen recent de teasers voor Jurassic World op de wereld werden losgelaten, werden ze vaak gedeeld met een spoiler alert. Ze zouden het hele verloop van de film al uit de doeken doen, alle dino's tonen en Chris Pratt duidelijk als held naar voren schuiven. Maar herbekijken we de originele trailer van Jurassic Park uit 1993 op YouTube, dan zien we ook de T-Rex in dé actiescène, de Velociraptor die deuren opent en Sam Neal in zijn heldenrol. Wat is dan het grote verschil? Internet.

Weten is genieten

Vroeger zagen we trailers in een reclameblok in de bioscoop of op tv. Vandaag kunnen we ze bekijken en herbekijken met een muisklik, zodat de perceptie ontstaat dat we de film al helemaal kennen. Zeker als we tijdens het surfen ook belanden op internationale trailers van Hollywoodfilms. Onlangs nog klaagden Twitteraars over de vele spoilers van Avengers: Age of Ultron in Japanse trailers. Een vaak terugkerende kritiek waar ook Hollywood mee verveeld zit. Waarom worden er voor de andere kant van de wereld trailers gemaakt die te veel verklappen? Wel, dat is cultureel te verklaren.

"Er is nog geen onderzoek gedaan naar Japanse trailers, maar volgens mij heeft het te maken met wat we als de ideale, positieve toestand ervaren", zegt Batja Mesquita van het Centrum voor Sociale en Culturele Psychologie (KU Leuven). "Als we even generaliseren, lijken westerlingen vooral te houden van spanning en opwinding. Van zaken die iets actiefs in zich hebben. Het niet weten van een plot werkt die spanning dus in de hand. In het oosten heeft men dan weer liever een ontspannen gevoel. Ik kan me best voorstellen dat het al weten van een plot voor hen leidt tot zo'n ontspannend, rustgevend genot. Want zo kan men beter genieten van de acteerprestaties of de opbouw van het verhaal."

Die verschillen zijn bijvoorbeeld wel onderzocht in drugsgebruik. In Azië zijn opiaten in trek omdat ze rustgevend zijn. In de VS staan cocaïne of speed bovenaan het lijstje, omdat je daar actief van wordt. Toch zijn die culturele verschillen zeker niet zwart of wit. Mesquita: "Jeanne Tsai van de universiteit van Stanford heeft ontdekt dat die verschillen ook bestaan op individueel niveau. Dat de ene persoon gewoon meer houdt van spanning, de andere van rust." Dat kan verklaren waarom er ook bij ons mensen eerst zullen grijpen naar de laatste pagina van een boek. Waarom sommigen niet aan de verleiding kunnen weerstaan, en anderen elke potentiële spoiler willen mijden als de pest.

Vorig jaar lanceerde streamingdienst Netflix 'Spoil Yourself', een website die roulettegewijs sleutelscènes uit films en tv-reeksen op de bezoeker loslaat. In april nam Google dan weer een patent op een systeem dat spoilers uit haar zoekresultaten moet filteren. Twee uitersten, die aantonen dat het spoilervraagstuk nog lang niet is opgelost.

Intussen kunt u maar beter aan dat nieuwe seizoen Orange Is the New Black beginnen. Al was het maar opdat ook u binnenkort zou kunnen meepraten als u gaat eten met vrienden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234