Vrijdag 27/11/2020

Waarom Sarkozy zal verliezen

In economisch barre tijden betaalt wie regeert het gelag

It's the economy, stupid' moet zowat de meest geciteerde uitspraak van de Amerikaanse presidentscampagne van 1992 zijn. Bill Clinton wist maar al te goed hoe belangrijk de economie voor kiezers is wanneer ze in het stemhokje hun keuze maken. En zijn gelijk wordt hoe langer hoe groter.

Het belang van de economie als verklarende factor voor verkiezingsresultaten blijkt ook uit de wetenschappelijke literatuur. Politicologen die de impact van de economie op stemgedrag bestuderen, argumenteren dat kiezers de regerende partijen systematisch afstraffen als het economisch moeilijk gaat. In periodes van groei wordt de regering dan weer beloond voor haar beleid. Dat geldt zeker voor landen als Frankrijk of de VS, waar de president veel macht heeft en die ook duidelijk uitoefent.

Dat kiezers de economische toestand in rekening brengen, bleek ook de voorbije maanden. De economische en financiële crisis liet sporen na in Europa. Het rijtje landen waar de zittende regering de laan werd uit gestuurd, is lang. Spanje, Portugal, Ierland, Finland en Denemarken kenden allemaal een regeringswissel na parlementsverkiezingen in 2011. Enkel in Polen kon premier Tusk na de verkiezingen aanblijven, maar de Poolse economische groei was dan ook een uitschieter binnen Europa. Dat de dynamiek er vooral één is waarbij de regering wordt afgestraft (ongeacht haar kleur) en niet enkel of systematisch socialistische partijen bleek duidelijk in Denemarken, waar centrumrechts plaats moest ruimen voor een centrumlinkse coalitie.

Een blik op de economische toestand in Frankrijk toont dat Sarkozy er niet goed voor staat. De crisis slaat hard toe bij onze zuiderburen en de werkloosheidscijfers stegen de afgelopen maanden opnieuw tot ruim 9 procent van de beroepsbevolking. Dat Sarkozy dreigt te worden afgestraft voor die economische neergang, blijkt dan weer uit de maandelijkse waarderingscijfers voor de president. Geen enkele zittende president van de Vijfde Republiek liet in de laatste maanden voor de verkiezingen een lagere waardering noteren dan Sarkozy. Begin dit jaar gaven peilingen aan dat slechts 32 procent van de Fransen tevreden was met Sarkozy als president. Enkel de score van Valéry Giscard d'Estaing (1981) komt in de buurt. Ook zijn beleid werd maar matig geapprecieerd door de Fransen, en met 40 procent tevreden Fransen bleef ook hij ver onder de kritieke 50 procentgrens.

Giscard D'Estaing verloor de presidentsverkiezingen in 1981 van de socialist Mitterrand. Op basis van die feiten en cijfers is het dan ook bijzonder onwaarschijnlijk dat Sarkozy straks wordt herkozen. Voor de socialisten lijkt zich een unieke gelegenheid aan te bieden om met Hollande opnieuw het Elysée te betrekken. Beide kandidaten staan nek aan nek in de eerste ronde, maar op basis van deze cijfers zou Hollande het in de tweede ronde moeten halen.

Economisch stemmen

Het Franse kiessysteem leent zich ook bijzonder goed tot 'economisch stemmen'. Met links en rechts staan twee duidelijke kampen tegenover elkaar. Terwijl rechts regeert maakt de linkerzijde duidelijk wat ze anders wil doen, en omgekeerd. Met Sarkozy als president en Fillon als premier is de komende verkiezing een heldere case; de UMP bepaalde de afgelopen jaren het beleid. Vooral in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen kan de links-rechtsdynamiek volop spelen, en het lijkt er op dat links dan aan het langste eind trekt.

Bovendien is het potentieel voor economisch stemmen de afgelopen decennia toegenomen in Frankrijk. Net als in heel West-Europa lijken kiezers zich steeds minder met een bepaalde partij te identificeren. Zowel het aantal Fransen die nog lid zijn van een politieke partij als het aantal Fransen die een duidelijke voorkeur hebben voor een partij is sterk gedaald. Met een groeiende groep onafhankelijken in het kiespubliek worden kortetermijnfactoren, en bij uitstek de economie, steeds belangrijker bij het bepalen van een stemkeuze. De president afstraffen op basis van de toestand van de economie kost kiezers ook niet veel moeite en vraagt veel minder inspanning dan zich volledig informeren over de plannen en voorstellen van de verschillende kandidaten op het stembiljet.

Wetenschappers ontwikkelden verschillende modellen die de uitslag van de Franse presidentsverkiezingen voorspellen. De economie is een centrale variabele in die modellen, net omdat kiezers een regering afstraffen in tijden van crisis. Haast allemaal wijzen ze dan ook in de richting van een nakende nederlaag voor Sarkozy. Het economische model waarmee Jérôme en Jérôme-Speziari deze week naar de pers stapten, is daarin een uitzondering. Bovendien wijst ook hun voorspelling Sarkozy geen grote marge toe. Cruciaal in het voorspellingsmodel van beide economen is de werkloosheid. Zij gaan er van uit dat een zittende president het zeker mag vergeten vanaf 9,7 procent werkloosheid. De Franse werkloosheidscijfers stonden eind december echter net op 9,6 procent... Ook in dit model is de marge voor Sarkozy dus wel bijzonder klein.

Patriottisme

Gezien het mechanisme van economisch stemmen en door de wereldwijde economische crisis ziet het er al een hele tijd benard uit voor Nicolas Sarkozy. In zo'n context kan alleen een opstoot van patriottisme de kiezers er alsnog van overtuigen de zittende president of premier te steunen. Zo nam de steun voor de Britse premier Thatcher toe door de Falklandoorlog en deed de 'war on terrorism' de tanende populariteit van de Amerikaanse premier George Bush jr. keren. De harde antiterreuraanpak die op de moorden in Toulouse volgde, lijkt echter niet van die aard om de economie te overschaduwen als het centrale thema bij de komende verkiezingen. Zondag zullen de Fransen in de eerste plaats aan de economie denken als ze gaan stemmen, en dan ziet het er naar uit dat Nicolas Sarkozy de strijd verliest.

Ruth Dassonneville is onderzoeker aan het Centrum voor Politieke Wetenschappen van de KU Leuven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234