Zondag 02/10/2022

Vier vragenVoedselcrisis

Waarom Rusland met Turkije onderhandelt over de dreigende voedselcrisis – en drie andere vragen

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov (links) en zijn Turkse collega Mevlut Cavusoglu in Ankara waar zij woensdag overleg hadden.  Beeld AP
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov (links) en zijn Turkse collega Mevlut Cavusoglu in Ankara waar zij woensdag overleg hadden.Beeld AP

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov was woensdag in de Turkse hoofdstad Ankara om te overleggen over de export van graan uit Oekraïne. Turkije hoopt een cruciale rol te spelen in het voorkomen van een enorme voedselcrisis in Afrika.

Dylan van Bekkum

Waarom reisde Lavrov naar Turkije?

De Verenigde Naties zijn vanwege de dreigende hongersnood in Afrika al een maand bezig Rusland te bewegen de Oekraïense havens vrij te maken voor de export van graan. Turkije is door de VN gevraagd te bemiddelen. Het land wierp zich in het begin van de oorlog zelf al op als bemiddelaar tussen Oekraïne en Rusland, maar die vredesonderhandelingen liepen toen nergens op uit.

De kust van Turkije ligt tegenover de Oekraïense havens aan de Zwarte Zee. Via de Bosporus zou de 22 miljoen ton aan graan die uit de Oekraïense graanschuren puilen naar Afrika en het Midden-Oosten geëxporteerd kunnen worden. Rusland is onder voorwaarden bereid commerciële graanschepen veilig uit de Oekraïense havens te laten vertrekken, zei Lavrov op een persconferentie na afloop. “Dat kan in samenwerking met Turkije.”

Hoe zo’n corridor precies wordt ingericht en door wie de schepen beveiligd zouden worden, is nog onduidelijk. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu sprak woensdag na afloop van een ‘nuttig’ gesprek, maar erkende dat verdere onderhandelingen nog wel nodig zijn.

Wat vindt Oekraïne van dit plan?

Oekraïne ziet het belang van een dergelijke corridor, maar is sceptisch over de huidige plannen. Vertegenwoordigers van de Oekraïense regering waren woensdag naar eigen zeggen niet uitgenodigd in Ankara.

Lavrov zei op de persconferentie woensdag dat de corridor pas tot stand kan komen als Oekraïne de geplaatste mijnen op de route naar de zuidelijke havens ontmantelt. Hij beloofde daarbij dat Rusland geen misbruik zou maken van de corridor. “Dat zijn garanties van de president van Rusland”, voegde hij daar aan toe. De Oekraïense militaire organisatie in Odessa wil daar niets van weten: “Op het moment dat we de toegang tot de haven van Odessa vrijmaken, zal de Russische vloot komen”, zei woordvoerder Sergi Brattsjoek in reactie op de woorden van Lavrov.

Wat is precies het probleem met het exporteren van graan uit Oekraïne?

Het Russische leger blokkeert de zuidelijke Oekraïense havens in onder meer Odessa en Marioepol. Die havens zijn cruciaal voor de export van graan uit Oekraïne. Vooral Afrika en het Midden-Oosten zijn enorm afhankelijk van Russisch en Oekraïens graan. De Afrikaanse graanproductie wordt ook bedreigd door de hoge prijs van kunstmest, en er was al voedselschaarste als gevolg van aanhoudende droogte en de coronapandemie. Tsjaad heeft de noodtoestand uitgeroepen door de graanschaarste, volgens de Verenigde Naties (VN) staat Somalië op de rand van hongersnood.

De Russische president Vladimir Poetin stelt dat het graantekort een gevolg is van de Europese sancties tegen Rusland. Tegen Europese leiders zei hij de blokkade van de Zuid-Oekraïense havens pas op te heffen als Europa zijn sancties laat varen, een eis die Lavrov woensdag herhaalde. Die lezing beklijft: voorzitter van de Afrikaanse Unie Macky Sall zei vrijdag bij een overleg met Poetin dat westerse sancties het tekort aan graan en kunstmest vergroten.

Tot dusver heeft de EU de Russische landbouw buiten de sanctiepakketten gelaten, juist om een voedselcrisis te voorkomen. Wel sloot de EU bij het laatste sanctiepakket de Russian Agricultural Bank uit van betalingssysteem Swift. Voorzitter van de Europese Raad Charles Michel reageerde dinsdag in de VN-veiligheidsraad furieus op de aantijgingen van Poetin, die hij “laffe propaganda” noemde. “De EU heeft geen sancties uitgevaardigd tegen de Russische landbouwsector, nul”, riep hij uit.

Zijn er nog andere oplossingen dan de Turkse route?

Daar wordt druk naar gezocht, maar erg kansrijk zijn andere opties niet. De door Litouwen geopperde route via de Baltische Zee moet door Belarus, een land dat de Russische invasie steunt en waartegen de EU sancties instelde. De EU lanceerde in mei een plan voor zogenoemde ‘solidarity lanes’, waarin marktpartijen en lidstaten opgeroepen worden de graanexport prioriteit te geven en op zoek wordt gegaan naar nieuwe exportroutes, bijvoorbeeld over land.

Maar omdat de bestaande infrastructuur zó is gebouwd op export via de zuidelijke havens zet de export via land (nog) weinig zoden aan de dijk. Zo is het Europese treinspoor smaller dan het Oekraïense, waardoor goederenwagons met graan bij de Oekraïense grens allemaal overgezet moeten worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234