Dinsdag 11/05/2021

Opvoeding

Waarom rotpubers stiekem helden zijn: "Je kunt veel van ze leren"

null Beeld Thinkstock
Beeld Thinkstock

Ze kunnen het bloed onder je nagels vandaan halen en je tot pure wanhoop drijven. Pubers, wat moet je ermee? 'Je kunt veel van ze leren', zegt de kinderpsychiater. 'En besef steeds: het komt allemaal wel goed.'

Hoe motiveer ik kinderen en jongeren? Die vraag beantwoordt Lieve Swinnen in haar boek (geen) goesting?!. Met een toveroplossing komt deze kinderpsychiater niet, maar ze reikt wel een handleiding aan die ook ouders van opgroeiende tieners kunnen gebruiken. Want die tieners van tegenwoordig, die puberen niet alleen jonger, maar ook harder dan hun voorgangers. Toch?

"Jongeren werden altijd al geconfronteerd met allerlei prikkels en risico's", zegt Lieve Swinnen. "Jointjes hebben bijvoorbeeld altijd bestaan, alleen waren ze nooit eerder zo beschikbaar als nu. Hetzelfde geldt voor alcohol en games. Omdat wij er pas later mee in contact kwamen, konden we de gevolgen ervan beter inschatten. Nu experimenteren tieners al op een leeftijd waarop hun hersenen nog minder ontwikkeld zijn. Daardoor worden de risico's natuurlijk groter."

null Beeld RV
Beeld RV

Denkt niet elke generatie ouders dat het erger dan ooit is gesteld met pubers?
"Van de jongeren die opgroeiden met The Beatles of The Rolling Stones werd inderdaad ook al gezegd dat hun gedrag nergens naar leek. Pas jaren later werd de meerwaarde van het gedrag van die toenmalige pubers duidelijk. De jongeren die na 1990 zijn geboren, tonen nu al hoe zij met computers en media kunnen omgaan. Over een paar generaties blikken we misschien terug en vinden we het fantastisch wat zij met die mogelijkheden deden.

"Alleen: niet iedereen ziet dat meteen zo. Zelfs mijn zoon, die altijd al heel nuchter was, vroeg zich als tiener af waarom zijn leeftijdgenoten het zichzelf en anderen altijd zo moeilijk maakten. Hij begreep niet waarom zij nodeloos brutaal waren en zich de irritatie van de leerkrachten op de hals haalden. Hij paste zich aan het systeem aan, maar dat is lang niet voor elke tiener de beste optie."

Waarom niet?
"Veel hangt af van het temperament van je kind. Vier op de tien kinderen zijn makkies, om het zo te zeggen. Zij volgen makkelijk en maken zich nergens druk over. Vier op de tien andere kinderen hebben dan weer een moeilijk temperament. 'Neen' en 'zelf' zijn hun lievelingswoorden. Als je zulke kinderen hebt, moet je als ouder ogen in je rug hebben, maar dat is nog altijd heel normaal.

"Er speelt tijdens de puberteit echter méér mee dan temperament alleen. Bij twee op de tien, kinderen die kampen met trauma's of een stoornis, is de puberteit een veel lastiger periode. Bij alle anderen is puberen iets van voorbijgaande aard en komt het meestal wel goed.

"Je laat je kind dus ook het best puberen. Jongeren die hun puberteit overslaan, halen die vaak in op latere leeftijd. Uiteindelijk moet je toch op zoek naar jezelf. Dat is heel klassiek. Ik was bijvoorbeeld de jongste van vijf en heb een zus wier puberteit best heftig was. Ik hield me dus gedeisd, ook al omdat mijn moeder lerares was. Nadien heb ik dat rustig ingehaald." (lacht)

Je kunt je zoon of dochter toch moeilijk verplichten om te puberen?
"Je kunt dat proces natuurlijk niet sturen, want omgevingsfactoren zijn veel minder doorslaggevend voor de puberteit dan vaak wordt gedacht. Het zijn bijvoorbeeld lang niet altijd slechte vrienden die je puber beïnvloeden, zo blijkt uit onderzoek. Eerder het omgekeerde is waar. Jongeren zoeken een plek waar ze zich thuis voelen en sluiten daarom aan bij een groep mensen met dezelfde competenties, visies en ideeën.

"Als ouder kun je je kind wél stimuleren om eigen keuzes te maken. Je stopt ook best te streven naar de ideale zoon of dochter, die het je nooit moeilijk maakt. Zo geef je kinderen de kans om te experimenteren op een leeftijd waarop dat nog kan.

"Je kunt het puberproces dus heus wel wat aanmoedigen. Het enige dat je in het oog moet houden, is op hoeveel domeinen in het leven je tiener vastloopt. Als je kind helemaal opgaat in een relatie en daardoor niet goed presteert op school, is dat geen ramp als het nog vrienden heeft en bijvoorbeeld goed presteert in de sportclub. Dat soort jongeren mag je ook als school niet opgeven, want als ze zichzelf mogen zijn, groeien ze vaak uit tot prachtmensen."

Wat kunnen ouders dan nog leren van hun puberende tieners?
"Prioriteiten stellen, dat zeker en vast. Hoe vaak laten wij belangrijke menselijke dingen niet aan ons voorbijgaan omdat we geen tijd hebben? Terwijl tieners in onze ogen soms lui zijn, schuiven zij zaken die ons belangrijk lijken opzij om tijd te maken voor vrienden.

"Ook het tonen van lef en het nemen van risico's, dat typisch is voor pubers, zijn kwaliteiten die in een volwassen leven goed van pas komen. Je moet het niet te romantisch voorstellen, maar je mag toch niet te snel zeggen dat iemand er later niets van terecht zal brengen. Het zijn namelijk de jongeren die zich niet altijd aan de regels houden en nieuwe dingen willen proberen die op latere leeftijd vaak verrassen. Geef hen dus gewoon tijd en kansen en wees blij dat er jongeren met peper in hun gat bestaan."

(Geen) goesting?!, Lieve Swinnen, Uitgeverij Van Halewyck, 22,50 euro

Kathleen Van Brempt (45), Europees parlementslid

Drie jaar lang hadden leerkrachten en directie genoeg van haar getolereerd, vond de katholieke school waar Kathleen Van Brempt haar middelbare studies aanvatte. Nadat ze in het vierde middelbaar gebuisd was, hoefde ze niet meer terug te keren. "Een zegen", vindt Van Brempt. "De relatie tussen mij en de school was te erg verzuurd."

Van Brempt was vanaf het tweede middelbaar namelijk niet alleen arrogant in de les, ze spijbelde ook regelmatig. "De ene strafstudie volgde daarom de andere op. Ooit moest ik zelfs de tegels in de refter tellen." Het bezorgde niet alleen Van Brempts ouders, maar ook haarzelf heel wat slapeloze nachten. "Ik voelde zo veel haat en stootte in mijn omgeving vooral op onbegrip. Mijn ouders zijn schatten van mensen, maar omdat mijn moeder lerares was, koos ze lange tijd de kant van de school." Pas nadat Van Brempt van school werd gestuurd, praatten zij en haar ouders open over de problemen. Voldoende voor Van Brempt om toch met een warm gevoel aan haar tienerjaren terug te denken. "Die puberteit heeft me gevormd en ervoor gezorgd dat ik later door mijn universitaire studies wandelde en vol goesting aan mijn professionele carrière begon", aldus de politica. "Er waren nochtans ook momenten waarop het verkeerd had kunnen uitdraaien, waarop het gevaarlijk werd. Zodra je met drugs experimenteert, kom je toch in een ander milieu terecht. Joints roken hoeft geen ramp te zijn, maar ik wil niet denken aan wat er had kunnen gebeuren als ik na zo'n joint op de fiets was gestapt."

Van Brempt heeft dan ook een heilige schrik dat haar dochter van 8 zich over enkele jaren door drugs laat verleiden. "Een zware puberteit zit er voor haar ook aan te komen, denk ik."

Toch ziet Van Brempt de puberjaren van haar dochter met vertrouwen tegemoet. "Toen ik haar op 1 september afzette, bedacht ik nog dat er binnen enkele jaren misschien een lastige periode zit aan te komen. Maar ik zal mijn dochter daar doorheen loodsen, want ik weet: het komt wel goed."

null Beeld Geert Joostens
Beeld Geert Joostens

Guillaume Van der Stighelen (58), auteur en reclameman

"Hoe zingt Mira dat ook weer?" Guillaume Van der Stighelen opent Google terwijl hij vertelt over zijn jeugd. Hij startte na zijn humaniora aan de opleiding landschapsarchitectuur, maar kapte daar na twee jaar mee. "Door een verloren liefde", lacht Van der Stighelen. De auteur waste in die tijd een nacht per week af in een Antwerps grillrestaurant en betaalde daarmee de kamer die hij huurde en het eten dat hij nodig had. Verder leefde hij maandenlang lui, tot hij een café overnam, dat na een jaar weer verkocht zodat hij kon gaan reizen. "Of mijn ouders niet ongerust waren? Ach, ik kom nog uit de tijd van de grote gezinnen. Er was altijd wel iemand anders om je hoop op te vestigen."

Niet dat Van der Stighelen jongeren wil afraden een diploma te halen. Zeker voor zij die anders niet in bepaalde sectoren aan de slag kunnen, is het een handig instrument, vindt hij. "Alleen zie ik in mijn omgeving te veel mensen die worden bepaald door hun diploma. Dat stuk papier bewijst dat ze iets specifieks kunnen, maar die mensen voelen dat zelf niet altijd zo aan."

Zelf is Van der Stighelen zijn luie periode nog altijd niet ontgroeid, zegt hij. En spijt heeft hij daar niet van. Het is volgens de medeoprichter van reclamebureau Duval Guillaume net die luiheid die hem behoedde voor verkeerde keuzes. "Als je hard werkt en tevreden bent met het resultaat, is dat heel mooi. Maar hoe vaak werken mensen zich niet te pletter om aan de eindmeet teleurgesteld te eindigen? Dat gevoel, dat Mira zo juist verwoordt, dat overviel me dankzij die luiheid niet.

Google brengt raad: "En misschien is uwen droom / Uwen droom toch ni. / Ge had het maar gedroomd. / Ge had het maar gedroomd. / Ge staat daar op de top van de Mount Everest / En het uitzicht is wel schoon / Op z'n minst toch ongewoon / Maar ge hebt geen gevoel meer in uw tenen / En ge staat daar bovenal / Op uwen allenen."

null Beeld Geert Joostens
Beeld Geert Joostens

Seppe Nobels (33), chef-kok Graanmarkt 13

Het leken eerder voetbaluitslagen dan rapportcijfers waarmee Seppe Nobels in het eerste en tweede middelbaar thuiskwam. "Ik was al blij als ik een vier of vijf op tien haalde", herinnert de chef van Graanmarkt 13 zich. Dyslexie en zijn wil om hotelschool te volgen, maakten hem niet de makkelijkste klant in de middenschool. "Gelukkig vergeleken mijn ouders me nooit met mijn zus, die vier jaar ouder is en altijd als beste van de klas eindigde. Na twee jaar mocht ik van hen ook naar hotelschool Ter Duinen in Koksijde, op internaat."

Toen ging het hek pas echt van de dam. "Er opende zich een nieuwe wereld voor me toen bleek dat we tijdens de lessen wijn mochten proeven en 's avonds op café mochten." (lacht)

De directie van Ter Duinen vond het minder grappig. "Zeker na mijn 'kast-incident'. Tijdens een opstootje in mijn kamer moest mijn kleerkast eraan geloven. Ik zette het ding dan maar op de gang, maar omdat mijn kamernummer onderaan stond, wist de directie dat ik er toch weer iets mee te maken had."

Nobels kreeg daarom een contract voorgeschoteld voor hij aan zijn laatste jaar in Ter Duinen kon beginnen. Hij moest op tijd in de lessen zitten, zijn agenda behoorlijk invullen en zorgen dat het café in het dorp correct werd opengehouden door hem en zijn medeleerlingen. "Die laatste straf was niet zo ideaal. Terwijl anderen een dag per week naar dat café mochten, zat ik er vanaf dan elke avond." Ook na zijn uren als jobstudent vierde Nobels graag met zijn oudere collega's mee in discotheken.

"Mijn ouders hebben me een paar keer gevraagd waarom ik het leven toch zo snel wilde leven. Tegelijk lieten ze me ook eigenwijs zijn. En het is die eigenwijsheid die me nu zo ver brengt."

Dat beseffen ze ook in Ter Duinen. Daar stelden ze Nobels in 2005 als volgt voor aan de nieuwe generatie: "Legden we enkele jaren geleden een bal op de penaltystip voor Seppe, dan trapte hij die gegarandeerd opzettelijk naast het doel. Nu weze alle keepers gewaarschuwd."

null Beeld Geert Joostens
Beeld Geert Joostens
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234