Donderdag 21/10/2021

Iran

Waarom Rohani moeilijk wint

De paarse hoofddoeken van vrouwen in steden kleurden Rohani's moeizame strijd voor herkiezing. Beeld AFP
De paarse hoofddoeken van vrouwen in steden kleurden Rohani's moeizame strijd voor herkiezing.Beeld AFP

De handschoenen werden uitgetrokken in de laatste week voor de Iraanse presidentsverkiezingen van vandaag. Het volk staat voor een duidelijke keuze tussen een Iran dat denkt genoeg te hebben aan zichzelf, of een Iran dat de luiken opent om frisse lucht binnen te laten en vooral: buitenlandse investeringen.

Die laatste optie wordt belichaamd door de zittende president, Hassan Rohani. Hij wil de vruchten gaan plukken van het belangrijkste - eigenlijk enige - resultaat van zijn eerste regeertermijn: het akkoord over het nucleaire programma van Iran. Daarin heeft hij al zijn politieke kapitaal gestoken.

Het moet zorgen voor een heropleving van de Iraanse economie, maar voor Rohani komen de verkiezingen eigenlijk te vroeg. De gewone Iraniërs merken namelijk nog niets van enig herstel.

Het wordt de president hard ingewreven door zijn voornaamste tegenstander, de conservatief Ebrahim Raisi. 'Holle beloften' heeft Rohani volgens hem gemaakt. 'Wat is er sinds het nucleaire akkoord veranderd in het dagelijks leven van de mensen?', sneerde Raisi in een van de drie tv-debatten.

Raisi's probleem is dat hij zelf niets meer te bieden heeft dan holle beloftes. Hij zegt zes miljoen banen te zullen scheppen, werklozen en armen worden uitkeringen in het vooruitzicht gesteld.

Ook jongeren zijn het doelwit van zijn populistische appèl. Hoewel hij concerten in zijn eigen stad Mashhad heeft verboden, lokte de rechtlijnige geestelijke de jeugd naar zijn verkiezingsbijeenkomsten met muziek. Hij verscheen in een video met de overvloedig getatoeëerde rapper Amir Tataloo, van wie de muziek wordt geweerd op de staatstelevisie. In verkiezingstijd is dat allemaal geen punt. Elke stemt telt.

In de peilingen staat Rohani op kop met 55 procent. Maar peilingen zijn niet geheel betrouwbaar in Iran. Bovendien kan Rohani niet langer profiteren van verdeeldheid aan conservatieve zijde. Maandag trok de burgemeester van Teheran, Mohammed Baqer Qalibaf, zich terug uit de race ten gunste van zijn geestverwant Raisi.

Zucht naar hervorming

De keuze is sindsdien duidelijk: Raisi of Rohani. Beide kampen zetten alles op alles om potentiële thuisblijvers te mobiliseren. Milities van de Revolutionaire Garde, conservatief bolwerk bij uitstek, stroopten de dorpen en arme stadswijken af met hun propaganda en zetten vandaag bussen in om kiezers naar de stemlokalen te brengen. Rohani heeft de afgelopen week meer dan ooit een beroep gedaan op de zucht naar hervorming onder een deel van de Iraniërs.

Hassan Rohani. Beeld Photo News
Hassan Rohani.Beeld Photo News

'Hervormer' is in Iran een beladen etiket. Wie zich daarmee tooit neemt bijna openlijk afstand van degene die het in de Islamitische Republiek in laatste instantie voor het zeggen heeft, Opperste Leider Ali Khamenei. Rohani heeft zich altijd gepositioneerd als pragmaticus, maar de afgelopen week heeft hij dat gematigde imago van zich afgeschud.

Hij bepleitte versoepeling van de greep van de overheid op het persoonlijke leven van de Iraniërs en keerde zich tegen de inperking van vrouwenrechten. Vrouwen in de steden vormen een belangrijk onderdeel van zijn aanhang. Hun paarse hoofddoeken - de kleur van Rohani's campagne - bepaalden het beeld van zijn verkiezingsbijeenkomsten.

Op bedekte, maar voor Iraniërs overduidelijke wijze trok hij van leer tegen de reactionaire steunpilaren van het ayatollahbewind als de Revolutionaire Garde, die zich een flink deel van de economische koek heeft toegeëigend. Voor Iraanse begrippen ongehoord was de felheid waarmee hij in het laatste tv-debat Raisi attaqueerde - in zijn ogen een vazal van de veiligheidsdiensten die 'religie misbruikt' uit machtshonger. Taal 'die je zou verwachten van een dissident, niet van de president', volgens Ali Vaez van de International Crisis Group.

Ook maakte hij toespelingen op de zwarte bladzijde in het dossier van Raisi, in 1988 een van de vier rechters die opdracht gaven tot de executie van duizenden politieke gevangenen. 'De mensen zullen niet stemmen op degenen die 38 jaar lang niets anders hebben gedaan dan mensen in de gevangenis gooien en executeren. Op de mensen die tongen hebben afgesneden en monden dichtgenaaid', zei Rohani. 'Ons volk wil politieke en sociale vrijheden.'

Het zwakke van Rohani's verhaal is dat hij de kiezers vier jaar geleden ook al meer vrijheden voorspiegelde. Daarvan is vrijwel niets terechtgekomen. Hervormingen bleven uit en de mensenrechten zijn alleen maar achteruit gegaan. Het aantal doodstraffen steeg, activisten en kritische journalisten zitten gevangen.

Ebrahim Raisi. Beeld AFP
Ebrahim Raisi.Beeld AFP

Zwakke plek

Niet alle repressie valt Rohani aan te wrijven. Het tekent wel de beperkingen van zijn presidentiële macht. 'Het uitblijven van hervormingen is, naast de werkloosheid, zijn zwakke plek', stelt Rouzbeh Parsi van de Lund Universiteit in Zweden. 'Het is niet bepaald indrukwekkend. Wordt hij herkozen, dan zal hij echt iets moeten ondernemen. Maar daarmee vergeleken was het nucleaire akkoord kinderspel.'

Daarover bestond tenminste nog een soort consensus, doordat de Opperste Leider zich er achter had geschaard. Met de hervormingen is van consensus geen sprake. Die raken de kern van de maatschappelijke tweedeling: een reactionair establishment tegenover een volwassen, naar adem snakkende middenklasse.

Voor die laatste groep was de regeertermijn van Rohani teleurstellend. Toch hebben vooraanstaande hervormers zich achter hem geschaard. Rohani is in ieder geval geen Raisi. Veel Iraniërs zien zich vandaag daarom gesteld voor een keuze tussen slecht en nog slechter.

En de Opperste Leider zelf? Khamenei is ongetwijfeld een ideologische geestverwant van Raisi, die onlangs door hem werd benoemd als hoofd van de rijkste liefdadigheidsinstelling van Iran. Het gerucht gaat dat de broze 77-jarige zijn protegé wil klaarstomen als zijn opvolger.

Toch heeft Khamenei niet openlijk zijn steun voor Raisi uitgesproken. Hij wordt geacht boven de partijen te staan. Wel wees hij enkele malen Rohani zijn plaats. Woensdag nog veroordeelde hij de 'onwaardige' retoriek in de campagne, een onmiskenbare sneer aan het adres van de zittende president.

Een indirect stemadvies voor Raisi? Nee, vermoedt politicoloog Peyman Jafari van de Universiteit Leiden. 'Ik denk dat Khamenei inziet dat Rohani gaat winnen. Daarom probeert hij hem nu al te kortwieken. De president moet zo weinig mogelijk bewegingsvrijheid hebben.'

In Iran heeft immers maar een persoon het laatste woord: de Opperste Leider.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234