Zaterdag 03/12/2022

Bellen metLiterair recensent Hans Bouman

Waarom roept ‘De duivelsverzen’ van Salman Rushdie zo veel woede op in de islamitische wereld?

Salman Rushdie. Beeld AFP
Salman Rushdie.Beeld AFP

Hoewel het motief van de dader nog niet bekend is, wordt de aanslag op de Britse schrijver Salman Rushdie (75) veelvuldig in verband gebracht met de fatwa die tegen hem werd uitgesproken vanwege zijn roman De duivelsverzen. Wat staat er in dit boek? En wat is de status van Rushdie als schrijver? We bellen literair recensent Hans Bouman.

Pepijn de Lange

Dag Hans, waarom roept De duivelsverzen zo veel woede op in de islamitische wereld?

“De kern van de roman is dat de profeet Mohammed opportunistisch en leugenachtig is geweest bij zijn pogingen om zijn nieuwe religie, de islam, aan de man te brengen. In grote lijnen zegt Rushdie dat de profeet Mohammed de inspiratie tot de koran niet kreeg ingefluisterd door de engel Gabriël – in het boek Djibriel geheten – maar door de duivel. Vandaar de titel De duivelsverzen.

“In de roman treedt Mohammed op als personage. Bij de verbreiding van de islam zegt hij aanvankelijk a, maar later b. Eerst vertelt hij wat de mensen graag wilde horen, maar als hij eenmaal voldoende steun heeft, vertelt Mohammed een verhaal dat hemzelf beter uitkomt. Rushdie tast daarmee de essentie van het geloof aan. Daar waren ze in de moslimwereld natuurlijk heel boos over.”

Lees ook

Salman Rushdie ligt na steekpartij aan beademing en verliest mogelijk een oog: ‘Het nieuws is niet goed’

Heeft Rushdie de roman als fictie of non-fictie bedoeld?

“Rushdie heeft dit onderwerp weliswaar in een roman verwerkt, maar hij is wel degelijk van mening dat de islam gestoeld is op iets dubieus en twijfelachtigs. Hij heeft eens verteld dat hij tijdens zijn studie in Oxford in aanraking kwam met de ontstaansgeschiedenis van de koran. Toen hij zich daarin verdiepte, kwam die hem als ongeloofwaardig voor.”

Wat is Rushdies status in de literaire wereld?

“Als er een boek van Rushdie uitkomt, is dat altijd literair nieuws en aanleiding voor lange artikelen. Hij is niet per se een bestsellerauteur, maar wel een zeer gerespecteerd schrijver.

Middernachtskinderen was een sensatie. Met dat boek won Rushdie in 1981 de Booker Prize. Later is Middernachtskinderen verkozen tot de ‘Booker of Bookers’, het meest geprezen boek dat ooit de Booker Prize heeft gewonnen.”

Rushdie heeft bijna tien jaar ondergedoken gezeten, maar bleef wel schrijven. Heeft de fatwa zijn werk inhoudelijk beïnvloed?

“Nee. Kort nadat de fatwa werd uitgesproken, heeft Rushdie een soort excuus gemaakt, maar dat werd in de moslimwereld totaal niet geaccepteerd. Daarna is hij keihard doorgegaan op zijn anti-fundamenteel-islamitische koers. Ik denk niet dat Rushdie van mening is veranderd.

“Het is alleen niet zo dat het onderwerp in Rushdies andere boeken steeds terugkeert. Zijn laatste boek, De familie Golden, was een duidelijke reactie op de opkomst van Trump in de Verenigde Staten en op de politiek waar Trump voor staat.”

Tot slot, raad je lezers die aan Rushdies oeuvre willen beginnen meteen De duivelsverzen aan?

“Nee, eerder Middernachtskinderen. Als ik eerlijk ben is dat puur literair gezien zijn belangrijkste boek. De middernacht uit de titel is het moment waarop het Indiase schiereiland dat vervolgens uiteen zou vallen in India en Pakistan, onafhankelijk werd van de Britten. De hoofdpersoon uit Middernachtskinderen staat voor het nieuwe, jonge India, dat voor het eerst sinds de kolonisatie een onafhankelijke staat wordt. Het gaat over de geboorte van India.”

Ahmed Salman Rushdie kwam in 1947 in een moslimgezin in de Indiase hoofdstad Mumbai ter wereld. Hij studeerde in Engeland. Nadat de Iraanse leider ayatollah Khomeiny in 1989 een fatwa tegen hem had uitgevaardigd, zat Rushdie jarenlang ondergedoken. In 2000 verhuisde hij naar de Verenigde Staten. Zes jaar geleden kreeg hij de Amerikaanse nationaliteit.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234