Zondag 01/11/2020

Verkiezingen VS

Waarom primary's voor Trump 'rigged' zijn

Trump wijst tijdens een toespraak in Buffalo, New York naar het plafond om te illustreren hoe hoog de muur aan de grens met Mexico zou worden.Beeld reuters

Rigged: dat is het belangrijkste woord van de Amerikaanse voorverkiezingen dit jaar. Het systeem wordt gemanipuleerd, als een roulettetafel in een oneerlijk casino. In Trumps ogen zijn de primary's hét bewijs dat het establishment valsspeelt. Want als hij geen absolute meerderheid haalt, dan is het gedaan met 'meeste stemmen gelden'. En dan is de Republikeinse partij aan zet.

Bernie Sanders is er groot mee geworden, maar de laatste week neemt ook Donald Trump het woord rigged vaak in de mond. Het is het speerpunt van zijn campagne geworden. Want hij mag dan wel ver voor lopen in de race naar de Republikeinse nominatie, maar dat hij zoveel gedelegeerden verzamelt (in New York zal hij zijn voorsprong dinsdag flink hebben vergroot) doet er helemaal niet meer toe als hij geen absolute meerderheid haalt. Als hij onder dat magische getal van 1.237 gedelegeerden blijft, dan wordt het spel gespeeld volgens de byzantijnse regels van de Republikeinse partij.

De belangrijkste huidige regels zijn al in het nadeel van politieke nieuwkomers als Trump. Andere regels helpen hem, maar die zouden kunnen worden veranderd, in de aanloop naar de Republikeinse Conventie in juli in Cleveland, waar de partij haar kandidaat zal aanwijzen. Een eerste aanzet daartoe kan deze week al worden gegeven op de Voorjaarsvergadering van de Republikeinen in Florida, die vandaag begint. Let vooral op de Standing Committee on Rules, die donderdag bijeenkomt: een club van 56 afgevaardigden (uit elke staat en elk Amerikaans territorium één) die voorstellen kan doen voor nieuwe regels, in juli.

Het belangrijkste probleem voor Trump is dat de presidentskandidaat niet gekozen wordt door de kiezers, maar door de gedelegeerden. Die zijn meer dan simpelweg een getal om de score van de voorverkiezingen mee bij te houden; het zijn echte mensen, met eigen voorkeuren. Alleen in de eerste ronde van de Conventie moeten ze stemmen op de kandidaat die hen gewonnen heeft. Daarna, als blijkt dat geen enkele kandidaat meer dan de helft van de gedelegeerden achter zich heeft gekregen, mogen ze stapsgewijs doen wat ze willen.

Dat had Ted Cruz veel eerder door dan Trump. De Texaanse senator heeft zijn aanhangers de afgelopen weken naar lokale bijeenkomsten gedirigeerd, zodat zij gedelegeerden met Cruz-sympathieën konden afvaardigen naar Cleveland. Dat is afgelopen weekend onder meer gebeurd in South Carolina, Florida en Georgia, ondanks Trumps grote winst in die staten. Die gedelegeerden zullen zo gauw het kan overstappen van Trump op Cruz.

Trump is laaiend: zo worden de maandenlange inspanningen en de miljoenen stemmen van de voorverkiezingen uiteindelijk terzijde geschoven voor achterkamertjespolitiek. In The Wall Street Journal schreef hij er een opiniestuk over. "Mijn campagnestrategie is om te winnen dankzij de kiezers. Ted Cruz' campagnestrategie is om te winnen ondanks de kiezers."

Regel 40b

De voorzitter van de Republikeinse partij, Reince Priebus, wuifde de bezwaren weg: regels zijn regels, het is de verantwoordelijkheid van de kandidaat om die te kennen en om een machinerie in stelling te brengen om die te benutten. Impliciet erkende hij daarmee dat politiek alleen voor insiders is.

Maar niet alle regels zijn regels. Alles kan nog veranderen. Deze week komt dus de commissie bijeen die de regels evalueert en voorstellen voor nieuwe regels doet. Een week voor de Conventie in juli worden die dan overgenomen (of niet) door de échte Regelcommissie, bestaande uit 112 gedelegeerden uit alle staten, waarna de afgevaardigden op de Conventie zelf ze moeten bekrachtigen.

Belangrijkste regel is 40b, vier jaar geleden bedacht om outsider Ron Paul van de Conventie te weren, maar die zich nu tegen het establishment keert. Die regel schrijft voor dat een kandidaat in de voorverkiezingen in minimaal acht staten een absolute meerderheid van de gedelegeerden achter zich moet hebben gekregen, om überhaupt te kunnen meedingen naar de nominatie op de Conventie.

Tot dusver heeft alleen Donald Trump dat gehaald. Ted Cruz zal die drempel waarschijnlijk ook halen, maar John Kasich (die doet ook nog steeds mee) en Marco Rubio (die zijn gedelegeerden ook nog niet heeft opgegeven) niet - laat staan een eventuele favoriete zoon van de partij-elite, zoals Mitt Romney, die niet eens heeft meegedaan. Hoewel de regel juridisch gezien op allerlei manieren te interpreteren is, lijkt het erop dat hij moet veranderen om naast Trump en Cruz nog een kandidaat in stelling te brengen.

Grote vraag: is dat mogelijk? Is dat raadzaam? Partijvoorzitter Priebus raadde deze week op CNN de Adviserende Regelcommissie ten zeerste af om met voorstellen voor nieuwe regels te komen, omdat de huidige politieke situatie "te geladen" is. Bovendien: de Regelcommissie bestaat zoals gezegd uit gedelegeerden. Aangezien Cruz veel van die cruciale pionnen aan het verzamelen is, is de kans groot dat straks ook de Regelcommissie grotendeels met Cruz-aanhangers is gevuld. Die zullen Regel 40b in stand willen houden, als Cruz eraan voldoet. Als dat gebeurt, gaat de keuze straks dus tussen Trump en Cruz.

Rellen

Mocht Cruz dan met dank aan de door hem verzamelde gedelegeerden de nominatie grijpen, dan is de vraag in hoeverre de machteloze aanhangers van Trump zich weer eens belazerd voelen door het systeem. Trump zelf voorziet rellen. Velen zagen dat als een dreigement - maar het kan ook een realistische inschatting zijn van de reële emoties in een gefrustreerd electoraat.

Trump schudde deze week zijn campagneteam op, en reserveerde 20 miljoen dollar voor advertenties in mei, een ongekend bedrag na maanden gratis publiciteit, vooral gericht op Californië. Het is een laatste poging om toch aan die 1.237 gedelegeerden te komen. Dan wordt alles simpel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234