Woensdag 29/01/2020

verkiezingen VS

Waarom politiek pessimisme het haalt van optimisme

De Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump. Beeld AFP

Waarom lijken pessimistische boodschappen het in de politiek steeds te halen van optimistische? Scientific American zocht en vond een antwoord op die vraag.

"Als je eender welk moment uit de geschiedenis kon kiezen, zonder vooraf te weten welke nationaliteit, geslacht of economische status je hebt, welk moment zou je dan kiezen? Het paleolithicum, het neolithicum, het oude Griekenland, middeleeuws Engeland, koloniaal Amerika of de jaren 1950? Je zou vandaag kiezen." Aan het woord was Barack Obama, de president van de Verenigde Staten, in april dit jaar.

Hij verklaarde zich ook nader: "We hebben het geluk te leven in de meest vredevolle, welvarende, progressieve tijd in de menselijke geschiedenis. De laatste oorlog tussen grote machten ligt al decennia achter ons. Meer mensen leven in democratieën. We zijn gezonder, rijker en beter opgeleid, en de wereldeconomie haalt steeds meer mensen uit extreme armoede."

Obama's uitleg klopt. Sla er de statistieken van de Wereldbank, de VN, de OESO of Eurostat maar op na. Maar waarom verspreiden politici en politiek commentators - zowel te linker- als te rechterzijde -  dan zoveel onheilsberichten? 

Ten eerste zijn media sneller geneigd om over slecht nieuws te berichten dan over goed nieuws, gewoon omdat dat hun taak is. Een dag waarop in Turkije geen coup gepleegd wordt, gaat onopgemerkt voorbij. Terwijl een staatsgreep groot nieuws is in kranten en televisie-uitzendingen over de hele wereld.

Ten tweede is 'slecht sterker dan goed', zoals psycholoog Roy F. Baumeister verklaarde in zijn bestseller uit 2001. "Negatieve emoties, slechte ouders, en slechte feedback hebben meer impact dan positieve, en slechte informatie wordt grondiger verwerkt dan positieve. Slechte indrukken en slechte stereotypen vormen zich sneller, en onthoud je beter. Maar waarom? 

Aversie voor verlies

Een deel van de verklaring ligt in de 'aversie voor verlies'. Dat betekent dat verliezen gemiddeld dubbel zoveel pijn doet als winst goed voelt. Om iemand te laten gokken, moet de potentiële winst bijvoorbeeld ongeveer twee keer zo groot zijn als het potentiële verlies. Mensen schatten wat ze hebben immers hoger in dan wat ze niet hebben. In een experiment werd mensen gevraagd hoeveel ze zouden vragen voor een koffiekop van 6 dollar. Het antwoord was gemiddeld 5,25 dollar. Aan een andere groep werd gevraagd hoeveel ze voor diezelfde beker zouden betalen. Dit keer was het antwoord minder dan de helft, namelijk nog geen 2,75 dollar. Datzelfde psychologisch mechanisme zie je ook bij de neiging om de bestaande persoonlijke, sociale, economische en politieke instellingen te verkiezen boven de voorgestelde alternatieven. 

Hoe komt het dat we psychologisch zo in mekaar zitten? Volgens onderzoek van Harvard-psycholoog Steven Pinker blijkt uit de menselijke evolutie dat overreageren op dreiging meer loonde dan ondermaats reageren. In het verleden was de wereld gevaarlijker, en dus loonde het om risico's te vermijden en fors te reageren op mogelijke dreigingen. Wanneer de situatie goed was, werd eerder gekozen om het status quo te behouden.

Al het bovenstaande helpt verklaren waarom we in elke verkiezingscampagne zo vaak met politiek pessimisme geconfronteerd worden. Politici vertellen doorgaans één van deze verhalen: "Ooit ging het slecht, maar nu gaat het beter dankzij onze partij" of "ooit was het goed, maar door de andere partij gaat het nu slecht". In 2008 voerde Barack Obama bijvoorbeeld campagne met de slogan "change we need" nadat de Republikein George Bush acht jaar aan de macht was geweest. Dit keer wil Donald Trump America "great again" maken, na acht jaar onder diezelfde Obama.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234