Donderdag 04/03/2021

Opinie

Waarom oppositie voeren vandaag zo verdomd moeilijk is

Mark Elchardus Beeld Bob Van Mol
Mark ElchardusBeeld Bob Van Mol

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de VUB en opiniemaker bij De Morgen. Zijn bijdrage verschijnt op zaterdag.

Nadat de sp.a de inhoudelijke discussie over de vervanging versus de levensduurverlenging van de F-16’s had geopend, handelde het politieke commentaar minder over die vraag dan over het gedrag van de legertop, de twijfelachtige uitleg van de defensieminister en het feit dat de socialistische partij eindelijk eens oppositie voert. Zij en de andere oppositiepartijen roeren zich nochtans geregeld en puntig. Desondanks is er die indruk dat de oppositie het laat afweten, ook in Frankrijk en Nederland. Waarom toch?

Het is leerrijk om naar onze noorderburen te kijken. Daar deed zich een mirakel voor. Sinds 2008 vraagt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) om het kwartaal of de Nederlanders van oordeel zijn dat het "eerder de goede dan de verkeerde kant opgaat met Nederland". Doorgaans is slechts 20 à 30% maatschappelijk optimist: van oordeel dat het goed zit. Nagenoeg alle Europese landen gaan gebukt onder dat gebrek aan maatschappelijk optimisme. Volgens de meest recente peiling evenwel ziet nu één op twee van onze noorderburen hun land wel de goede kant opgaan.

Die steile toename van maatschappelijk optimisme is een ware revolutie. Waar het werd onderzocht zien we al jaren overal hetzelfde verbazende verschijnsel. Een groot optimisme over het persoonlijke leven gaat gepaard met een donker en drukkend geloof in maatschappelijke neergang. Het SCP was een van de eerste om dat vast te stellen: “Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht.” In een onderzoek uit 2013 bij Belgische jongvolwassenen stelde ik vast dat die discrepantie tussen persoonlijk optimisme en maatschappelijk pessimisme bij ons uitzonderlijk groot is. Meer dan 80% van die jongvolwassenen was ervan overtuigd dat zij het persoonlijk evengoed, beter tot veel beter zouden hebben dan hun ouders, eenzelfde percentage zag de samenleving tegelijk naar de verdoemenis gaan. 

Opvattingen over hoe de samenleving het doet, staan met andere woorden nagenoeg los van hoe het de mensen vergaat. Een negatief oordeel over de gang van zaken in de samenleving wordt bepaald door het gevoel dat we als gemeenschap onvoldoende grip hebben op de wereld. Het gevoel dat de dingen ons overkomen, dat er geen alternatief is, dat we overspoeld worden zonder verweer… Dat zijn de gevoelens die het maatschappelijk zelfvertrouwen ondergraven, de samenleving sluiten en het populisme aanzwengelen. Ongeacht de kleur van de regering kan een oppositie zich vandaag nog moeilijk verzetten tegen het streven naar greep op het leven en de wereld. De mensen zijn dat verlammende “het-kan-niet-anders” hartsgrondig beu. TINA – there is no alternative – is dood.

Migratie

Regeringen hebben nu eenmaal een betere kans dan opposities om aan te tonen dat zij grip hebben. De communicatie van Rutte III is daar volkomen op gericht. Het regeerakkoord – “Vertrouwen in de toekomst” – gaat uitgebreid in op het afbakenen en verdedigen van de eigen gemeenschap in een opdringerige, turbulente en bedreigende wereld. Instabiliteit in een kring om Europa. Daarop wordt geantwoord met de boude stelling dat “militaire missies integraal onderdeel zijn van het buitenlandse beleid” en met een forse verhoging van het defensiebudget. Waar er sprake is van mensenrechten wordt meteen de Nederlandse eigenheid centraal gesteld door prioriteit te vragen voor christenen én LHBTI’s. 

Ontwikkelingssamenwerking ja, zegt het akkoord, maar in de eerste plaats gericht op de oorzaken en de gevolgen van migratie. Daarom ook opvang van vluchtelingen in de regio en een behandeling van de asielaanvragen buiten Europa. Daarna kan een hervestiging van vluchtelingen in Nederland worden overwogen. Goed bewaakte Europese buitengrenzen mogen best wat kosten. Wie daar toch nog langs geraakt “wordt de toegang tot Nederland ontzegd en wordt overgedragen aan de Belgische of Duitse autoriteiten”. Migratie, zeker, maar weloverwogen, regulier en onder controle. Alles onder controle.

Men kan het oneens zijn met dat pakket, maar het geeft de Nederlanders blijkbaar weer vertrouwen in de toekomst. Zozeer dat daar de steun voor het opvangen van vluchtelingen toeneemt. Openheid voor het nieuwe en het andere steunt altijd en overal op geborgenheid in het vertrouwde. Dat is wat gemeenschapsafbakening biedt. Het is moeilijk tot onmogelijk daartegen oppositie te voeren omdat deze dan meteen lijkt op een keuze voor machteloosheid. Precies daarom voedt in België elke kritiek op het beleid van Theo Francken (N-VA) zijn populariteit. Slechts binnen een gemeenschap die zich geborgen weet, is echte oppositie mogelijk en kunnen bijvoorbeeld verdelingskwesties weer verdelen. 

Paradoxaal genoeg rolt Rutte III op die manier de rode loper uit voor een sociaal-economische oppositie. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234