Vrijdag 09/12/2022

Waarom op dieet gaan zinloos is

Wie tijdens de feesten niet kan weerstaan aan alle lekkers, moet zich vooral niet schuldig voelen. Dat we diëten nooit volhouden heeft niets met wilskracht te maken, maar alles met ons oerbrein dat snakt naar veel en vettig eten. Het bewijs staat in het nieuwe boek Eet mij!

Wie de trein neemt in station Brussel Zuid, passeert onderweg naar het perron snoepautomaten, een hamburgerrestaurant, koffiekoekenzaken en een pizzakeet. Je zegt nog tegen jezelf dat je op dieet bent en stevig hebt geluncht, maar het is al te laat. De geuren en heerlijk uitziende reclamepanelen doen je watertanden. En voor je het weet hoor je jezelf een grote zak frieten bestellen, met extra mayonaise.

"Jezelf verwijten is nergens voor nodig: je maakt in zo'n geval geen schijn van kans", zegt de Nederlandse bioloog Ronald Veldhuizen (29). In Eet mij! leggen Veldhuizen en collega-wetenschapsjournaliste Asha ten Broeke (29) op basis van wetenschappelijk onderzoek uit dat ons eetgedrag wordt gedreven door ons instinct.

Niet dat we helemaal willoos zijn. We kunnen met moeite weerstaan aan lekkers, maar er is een grens. Ons oerbrein stelt eten immers gelijk aan overleven. Veldhuizen: "Onze prehistorische voorouders hadden een voorkeur voor grote porties, liefst vet en zoet, om reserves op te bouwen voor tijden van schaarste en honger. Door ons evolutionair verleden is die voorkeur er nog steeds. Alleen: eten is in onze maatschappij nu overal en altijd voorhanden. Daardoor is het voortdurend moeilijk om niet meer en ongezonder te eten dan je van plan was. Met veel overgewicht tot gevolg."

Snackwalhalla

Goede voornemens om je vanaf 1 januari weer op een sappendieet te storten, berg je dus beter op. Diëten is zinloos, waarschuwen de auteurs. Je zal in eerste instantie wel afvallen, maar uiteindelijk herval je toch. "Onze westerse maatschappij is een snackwalhalla, daarin is diëten gewoonweg niet op lange termijn vol te houden", vertelt Veldhuizen. "Op elke hoek van de straat is er lekkers dat lijkt te roepen: 'eet mij!'"

Voedingsexpert Patrick Mullie (VUB) is het eens met de analyse van de Nederlandse auteurs: "We zijn voorgeprogrammeerd op veel en vet eten. De voedingsindustrie speelt daar ook handig op in: met voordeelpakketten, zogenaamde gezonde verleidingen die toch suikers bevatten en reclame. Voeding is ook heel goedkoop geworden."

Dat in dat 'snackwalhalla' toch nog dunne mensen rondlopen, lijkt dus een klein mirakel, maar is volgens Veldhuizen vooral genetisch bepaald. "Onze omgeving bepaalt hoe dik we worden, maar ons DNA bepaalt wie er in de eerste plaats dik wordt. Genen spelen een grote rol in hoe snel je voldaan bent en hoe impulsief je beslist. Tweelingen die in hetzelfde land maar in een totaal verschillende omgeving opgroeiden, bleken in studies even slank of zwaar te zijn, en hetzelfde eetgedrag te vertonen."

Een oerbrein dat enkel wil snacken, 'slechte' genen, een samenleving van overvloed, opbeurend klinkt het betoog in Eet mij! niet. Moeten we ons dan maar niet langer verzetten en ons gewoon volproppen?

"Dat is nu ook weer niet de bedoeling", zegt Veldhuizen. "Het goede nieuws is dat ons oerbrein zich makkelijk laat foppen, niet alleen door de voedingsindustrie, maar ook door ons. Als je kleinere borden gebruikt, zal ons brein de illusie krijgen dat er veel eten op ligt. Een trage manier van afvallen, maar het werkt."

Fruitkorting

"Je moet ongezonde voeding niet verbieden, je moet het moeilijker bereikbaar maken. Door een snacktaks bijvoorbeeld, of een fruitkorting. Als je vijf euro moet betalen voor een zakje M&M's is het al veel minder snel een impulsaankoop. Ook op dat vlak geldt de oermensvergelijking: hoeveel moeite zou die doen om een lekkere prooi uit een enorme boom te halen als er iets makkelijker beschikbaar is?"

Ook Mullie pleit voor structurele oplossingen van overheidswege. "Er zijn nu al modellen in Amerika die voorspellen dat we voor het eerst in eeuwen een generatie krijgen die minder lang zal leven dan de vorige."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234