Donderdag 25/02/2021

Opinie

Waarom onze euthanasiewet tekortschiet

Marc Cosyns. Beeld Tim Dirven
Marc Cosyns.Beeld Tim Dirven

Marc Cosyns is huisarts, verbonden aan de Universiteit Gent. Hij is de auteur van More. Eutopia later.

Vijftien jaar na de invoering begint het te dagen: de euthanasiewet schiet tekort. 

Het was met blijdschap dat ik vorige week het opiniestuk van moraalfilosoof Patrick Loobuyck las. Hij schreef: "De wet (betreffende euthanasie) gaat mogelijk nog te eenzijdig over de bescherming van de uitvoerende arts, te weinig over het recht van elk individu om een stuk regie over het levenseinde in eigen handen te mogen nemen (…) Geïnformeerd sterven zoals je wilt, zou deel moeten uitmaken van de patiëntenrechten". Vijftien jaar na de stemming zonder applaus van de euthanasiewet begint het eindelijk te dagen dat deze wet blijvende verwarring veroorzaakt bij zowel patiënt als zorgverlener.

Toen ik eind vorige eeuw aan Etienne Vermeersch, ook ethicus, vroeg waarom het goede sterven geen recht mocht zijn, kreeg ik een antwoord in de zin van: "Beste Marc… Heel de wereld kijkt naar ons omwille van de verregaande stap die we nemen in de strafwetuitvoering en gij zoudt er dan als enige ter wereld geen genoegen in vinden en van euthanasie een patiëntenrecht willen maken.’ 

Jezuïtenwijn

Als vader van de euthanasiewet van 2002 heeft Vermeersch te veel water in zijn jezuïetenwijn gedaan, mede om de CD&V over de streep te trekken. Broeder van Liefde René Stockman is consequenter en compromislozer in zijn denken en handelen. Anderzijds zorgde hij mee voor de uitbouw van een langdurige palliatieve psychiatrische ondersteuning voor niet meer te behandelen geïnterneerden (long stay in het universitair psychiatrisch centrum Sint-Kamillus inBierbeek). De vrijzinnige kerk had toen alleen het antwoord van de procedurele euthanasie.

Als euthanasie een patiëntenrecht zou zijn, zo zegt men, wordt iedere arts dan niet verplicht ze toe te passen en wordt iedere patiënt er dan niet toe aangezet? "In een seculiere samenleving hebben mensen het recht om er heilig van overtuigd te zijn dat euthanasie zondig is", schrijft Loobuyck. Iedere arts heeft het recht op zijn eigen ethische code bij niet-spoedeisende situaties, zegt de deontologische code van artsen. 

'Euthanasiast'

"Maar je overschrijdt toch een ethische grens door te doden?", werpen sommigen op. Wel, als ik iemand levensbeëindigende barbituraten toedien, help ik bij het sterven als deel van en inherent aan het leven. In vertrouwen en op vraag van de patiënt. Rekening houdend met zijn of haar autonome noden en doelen en context, wetenschappelijk onderbouwd, interdisciplinair overlegd en met palliatieve zorgvuldigheid als recht van de patiënt op een goede stervensbegeleiding, zoals geformuleerd in art. 2 van de patiëntenrechtenwet. 

Strafrechtelijke euthanasie die in de eerste plaats de arts beschermt, is historisch ontstaan omdat 'goede stervensbegeleiding' eind vorige eeuw wettelijk niet bestond en pas later door de patiëntenrechtenwetgeving is erkend en stapsgewijs ontwikkeld. Dit gebeurde in samenspraak met en met medewerking van enkele Broeders van Liefde, die nu door het Vaticaan en de congregatie in het vizier worden genomen.

Strafrechtelijke euthanasie is anno 2017 niet alleen achterhaald maar ook nefast omdat sommige uitvoerende ‘euthanasiaste’ artsen deze opzettelijk levensbeëindigende handeling als een aan te vinken procedure regelen, weliswaar volgens de richtlijnen van de euthanasiecommissie.

Bij kwetsbare patiënten in eenzaamheid of met psychiatrische aandoeningen neigt dit procedurehandelen naar een vorm van zelfmoord, vermomd als euthanasie. Wanneer men de euthanasievraag ontkent als noodkreet, als zelfmoordpoging zoals manifest duidelijk bij de groep geïnterneerden die om euthanasie vroegen, verzaakt men aan palliatieve zorgvuldigheid.

'Goed sterven'

"Wie dus wil dat euthanasie in alle publieke instellingen bespreekbaar en mogelijk moet zijn, moet zijn pijlen in de eerste plaats richten op de wet(gever) en minder op het Vaticaan", besluit Loobuyck, "en dat nog beter in de wetgeving verankeren." 

Dus: euthanasie als ‘goed sterven op een vooraf overlegd moment’ verduidelijken in het recht op stervensbegeleiding. Een specifieke strafwettelijke euthanasieregeling wordt dan overbodig. De mens in zijn autonomie als patiënt in een zorgrelatie met de arts én zijn naaste betrokkenen en in zijn specifieke zingevingscontext heeft en geeft dan het laatste woord.

Euthanasie moet eindelijk een patiëntenrecht worden, en geen strafrechtelijke procedure blijven. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234