Donderdag 17/10/2019

Analyse

Waarom ontspringen bankiers altijd de dans?

De toenmalige Fortis-voorzitter Maurice Lippens en Fortis-CEO Jean-Paul Votron tijdens een aandeelhoudersvergadering begin 2008. Beeld BELGA

Meer dan tien jaar na de teloorgang van Fortis heeft het Brusselse parket besloten niemand meer te vervolgen. Dat lijkt in te druisen tegen ons rechtvaardigheidsgevoel. Maar de realiteit is: bankiers gaan bijna altijd vrijuit.

De grootbanken Fortis, Dexia en KBC moesten tijdens de financiële crisis van 2008 door de overheid gestut worden. Ze dreigden om te vallen, net als andere internationale financiële instellingen. 

De val van Fortis kreeg een strafrechtelijk staartje. Aanvankelijk keken Maurice Lippens (ex-Fortis-voorzitter), Jean-Paul Votron (ex-CEO), diens opvolger Herman Verwilst, Gilbert Mittler (ex-financieel directeur), diens voormalige rechterhand Lars Machenil, Filip Dierckx (voormalig hoofd zakenbank) en Reginald De Gols (ex-directeur risk) aan tegen een inverdenkingstelling. De aanklacht klonk fors: valsheid in geschrifte in de jaarrekeningen, oplichting en inbreuken op het toezicht op de financiële sector en de financiële diensten, dat in een aantal informatieverplichtingen voorziet.

Maar donderdag oordeelde het gerecht dat het de zaak begraaft. De toplui ontspringen de dans, meldt De Tijd. Het parket verwijst naar onderhandelingen in Nederland tussen Ageas, de rechtsopvolger van Fortis, en verschillende gedupeerden in het kader van een zogenaamde WCAM-procedure (Wet Collectieve Afwikkeling Massaschade). Dat leidde tot een schikking waarbij 1,3 miljard euro beschikbaar is voor de slachtoffers.

Verkeersboete

Dat de beslissing niettemin verontwaardiging opwekt, kan niet verbazen. De gevolgen van roekeloos bankieren wegen zwaar door op maatschappelijk vlak. Dat niemand daarvoor verantwoordelijk wordt gesteld, lijkt een aberratie. Wie in het verkeer te hard het gaspedaal indrukt, krijgt een boete. Wie een misdaad pleegt, gaat naar de gevangenis. Maar bankiers die hun bedrijf naar de verdommenis helpen, en daarbij hun land bijna mee in de val sleuren, gaan vrijuit.

Hoe hard dat ook steekt, het is geen misdaad om een onderneming door slecht beleid in de gracht te rijden. Tenminste, als dat niet met opzet gebeurde. Je moet met andere woorden kunnen aantonen dat de bankiers met opzet handelden. Dat Maurice Lippens aan de vooravond van het kapseizen van ‘zijn’ megalomane levensdroom Fortis zelf massaal aandelen bijkocht, is misschien nog het beste bewijs dat er vooral hoogmoed mee gemoeid was.

“Dat kun je inderdaad zo stellen”, zegt fiscaal expert Michel Maus. “Anderzijds hebben ze wel een administratieve sanctie van de toezichthouder FSMA gekregen. En het parket zegt niet dat er geen misdrijven zijn gebeurd, het zegt dat het die niet kan aantonen binnen de redelijke termijn. Hier komen we op het terrein van mankracht en middelen om dergelijke complexe fiscale dossiers te behandelen.”

Bankiers beroepen zich vaak op de complexiteit en de collectiviteit van het dossier. Die complexiteit gaat onder meer over de ingewikkelde financiële constructies, de verpakte en herverpakte rommelkredieten. Vaak wisten de toplui zelf niet goed waarmee de verschillende afdelingen bezig waren. Ze hadden dat moeten weten, en de toezichthouder had moeten ingrijpen. Maar dat gebeurde niet. 

Wat ons bij de collectiviteit brengt. Het directiecomité wordt gecontroleerd door de raad van bestuur. Zolang de winsten op koers bleven, leek niemand zich bezig te houden met het stellen van de juiste vragen. Ook de aandeelhouders lieten betijen op de algemene vergadering. Tot de ballon doorgeprikt werd.

Too big to fail

Ook op internationaal vlak werden maar weinig bankiers vervolgd, laat staan veroordeeld. Zelfs de rechtszaak tegen Dick Fuld, verantwoordelijk voor het faillissement van Lehman Brothers – waarmee de financiële crisis uitbrak – werd in 2013 afgesloten zonder een veroordeling. In het ‘beste’ geval wordt een bankier tot ontslag gedwongen, moet hij (haast altijd is het een hij) zijn bonus inleveren of een boete betalen.

Enkel in IJsland, waar het Kaupthing-schandaal het land aan de rand van de afgrond bracht, zijn 25 veroordelingen uitgesproken en werden celstraffen wegens fraude opgelegd. De voormalige bestuursvoorzitter, Hreidar Mar Sigurdsson, kreeg met 5,5 jaar de zwaarste straf. Oud-president-commissaris Sigurdur Einarsson is tot vijf jaar veroordeeld.

De moeilijkheid bij dergelijke dossiers is het kwade opzet aan te tonen en tegelijk de financiële stabiliteit niet te erg te ontwrichten. Een veroordeling van een bank(ier) zou de bank zo hard in haar kern kunnen raken dat er een heuse bankrun plaatsvindt. Waardoor de schade voor de maatschappij nog groter wordt. Too big to fail, weet u wel. 

Het is evenwel een gemiste kans dat zelfs geen gerechtelijk debat zal plaatsvinden over de rol en de verantwoordelijkheid van de individuele bankier. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234