Zaterdag 05/12/2020

Begroting

Waarom ons begrotingstekort de Europese rode zone nadert (en hoe we daar uitraken)

Premier Charles Michel brengt verslag uit over het begrotingsakkoord van zijn regering in de Kamer.Beeld BELGA

België stevent dit jaar af op een begrotingstekort van 2,96 procent. Dat is nipt onder de Europese alarmdrempel van 3 procent. Als het cijfer al klopt, want de voorbije jaren bleken de ramingen te optimistisch, waardoor het tekort hoger opliep dan gepland. "We zijn veel te kortzichtig."

Wat betekent een tekort van 2,96 procent?

Dat ons land in het vizier loopt van Europa. Dat staat een overheidstekort toe van 3 procent op het bbp, en een maximale overheidsschuld van 60 procent van het bbp. Met die 2,96 flirt de regering al met de 3-procentnorm, maar op het vlak van overheidsschuld zitten we met 106,1 procent helemaal in de rode zone. Een onmiddellijke sanctie ligt niet in het verschiet, maar we zullen wellicht wel van nabij gevolgd worden. Het tekort van 2,96 procent is in wezen het verschil tussen wat ons land uitgeeft, plus de rentelasten op de overheidsschuld, versus wat ons land ontvangt aan inkomsten. Dat verschil, het financieringssaldo, bedroeg vorig jaar 10,6 miljard euro. We gaven net geen 221 miljard euro uit, en haalden iets meer dan 210 miljard binnen.

De regering kan genieten van de lage rente waardoor de rentelasten 'maar' 2,9 procent bedragen (11,8 miljard euro). De voorgaande jaren bedroeg de rentelast 3,2 tot 3,6 procent van het bbp.

Van waar komt dat tekort?

Econoom en begrotingsspecialist Wim Moesen (KU Leuven) ziet twee oorzaken. "De taxshift van deze regering is vrij vlug ingegaan, met bijvoorbeeld een daling van de patronale bijdragen van 33 naar 25 procent. IJverige maatregelen die op zich verdedigbaar zijn. Alleen klopt de financiering van die maatregelen niet op jaarbasis. Die nemen dus een hap uit de inkomsten, terwijl de uitgaven niet gelijkmatig dalen. Minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) zegt dat we de rekening op drie jaar moeten bekijken, maar dat betwijfel ik. Omdat tegelijk de economische groei overschat is geworden. Met als gevolg dat aan de kant van de inkomsten ook daar minder binnenkomt." Moesen wijst voor de tegenvallende economische groei de budgettaire orthodoxie van Europa met de vinger. "Als je alle landen een streng dieet oplegt, krijg je een sanering zonder weerga. De groei in Europa bedroeg tussen 2010 en 2015 amper 0,25 procent. Dat is een stagnatie."

Johan Van Overtveldt (N-VA).Beeld Photo News

Waarom kan dit niet beter ingeschat worden?

Simpelweg omdat we beschamend zwak staan op het vlak van een professionele benadering van de begrotingsopmaak. Er is geen voorbereiding en er is nog minder evaluatie. Wim Moesen: "Dan krijg je acrobatieën als begrotingsposten zoals de sociale fraude, dat altijd mooie ronde cijfers toont in de tabellen. Dat is zinsbegoocheling. De groei en inflatie wordt altijd hoger ingeschat dan de reële groei. Dat fenomeen zien we sinds 2008. Daarvoor waren de voorspellingen vrij accuraat.

"Hoe dat kwam? Toen nam men de cijfers van het planbureau, de Nationale Bank en de studiediensten van de grote banken en trok daar het gemiddelde uit. Er waren geen strategische lekken, en er werd tijd gereserveerd voor de opmaak. Ik denk ook dat de modellen die vandaag gebruikt worden wat gedateerd zijn, en dat een rist parameters niet meer kloppen. En dan krijg je nachtelijke conclaven waarbij de cijfers gemasseerd moeten worden."

Hoe hebben we die schuld opgebouwd?

Begin de jaren 80 had ons land een tekort van 14 procent. Dit om even het huidige tekort in perspectief te zetten.

In 1992 was de overheidsschuld opgelopen tot 130 procent, onder meer door de rentesneeuwbal - de rente bedroeg meer dan 10 procent. Dat is een fenomeen waarbij je meer rente betaalt op de staatsschuld dan de groei van de economie bedraagt. Jean-Luc Dehaene erfde een land in diepe crisis en zette met zijn 'Globaal Plan' een saneringsoperatie in gang zonder voorgaande. Dehaene kreeg op die manier de sneeuwbal onder controle.

Guy Verhofstadt.Beeld EPA

Onder de paarse regeringen van Guy Verhofstadt werden de teugels wat gevierd en de schuld daalde wel, maar dat was tevens een gevolg van de lage rente. In plaats van gebruik te maken van die rentebonus om de schuld structureel te verlagen, werd die bonus opgesoupeerd. De regering van Leterme kreeg eind de jaren 2000 de financiële en economische crisis op zijn bord. Di Rupo kon de schade beperken, maar structureel wijzigde er niets. België worstelt nog altijd met een tekort van 3 procent en een overheidsschuld van meer dan 100 procent, vooral omdat de uitgaven niet onder controle raken. Als straks de rente weer begint te stijgen, dreigen we heel snel weer in een ontsporende begrotingsperikelen terecht te komen.

Hoe krijgen we die dan weer weggewerkt?

Volgens Moesen moeten we af van de rigide besparingspolitiek en meer durven investeren. Een hogere werkzaamheidsgraad is noodzakelijk om de economie te ondersteunen. "Op dat vlak heeft de regering een aantal verdedigbare maatregelen genomen." Ook de begrotingsopmaak zelf moet weer ernstig worden genomen, zegt Moesen. Net als hij stellen ook andere economen dat we structureel moeten durven ingrijpen. "Als onze noorderburen erin slagen om hun huishouden op orde te stellen, waarom wij dan niet?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234