Dinsdag 19/11/2019

Crowdfunding

Waarom moslims zo makkelijk geld geven aan goede doelen

Via crowdfunding halen Sint Niklase Moslims op één weekend één miljoen op voor de bouw van een nieuwe moskee. Beeld Franky Verdickt

"Het zullen de Saudi's wel zijn", klinkt het nu de Marokkaanse moslims in Sint-Niklaas met een benefiet voor een nieuwe moskee één miljoen euro ophaalden. Een combinatie van geloof in het paradijs, de islamtraditie van vrijgevigheid én ondernemerszin lijken het wonder beter te verklaren. Al doet ook de sociale druk zijn werk.

"Eén miljoen in drie dagen voor moskee." Het was een van de klikhits van de week. De vele reacties van Vlaamse mediaconsumenten kwamen in twee variaties: aan ongeloof grenzende verbazing of met woede gekruid wantrouwen. Moslims die veel centen weten te verzamelen, wekken bij sommigen pure haat op, terwijl het gros van de reacties in de categorie van de zeer hoog opgetrokken wenkbrauwen zit.

Want wie nog een vage herinnering zou koesteren aan een katholieke Vlaamse jeugd, weet dat het zelfs decennia geleden al een half wonder was wanneer in de collectebus die in de kerk rondging, enkele schamele muntjes vielen in naam van het kerkelijke algemeen goed. Laat staan dat er duizenden euro's per gezin zouden gaan naar een nieuw 'huis van Allah' met een prijskaartje van 2,5 miljoen euro.

Maar dat is exact wat afgelopen weekend in de El Houda-moskee in Sint-Niklaas is gebeurd.

Dankzij, onder andere, een taart in de vorm van een moskee die voor 12.000 euro werd geveild. Dankzij vrouwen die hun zilveren en gouden juwelen afstonden. Dankzij typische benefietactiviteiten zoals springkastelen, barbecues en loempiaverkoop. En vooral dankzij gezinnen die eerder al eens 2.000 euro schonken en die daar tijdens de oververhitte driedaagse in de oude moskee nog eens een smak bij deden, aangevuurd door de emotionele pleidooien van geestelijke leiders. Of door te zien welke eer de buurman die veel gaf, te beurt valt.

De tweede generatie van Marokkaanse moslims, die snakt naar een moskee die niet uit metalen platen bestaat, zette alle zeilen bij. Maandenlang en tot in de buurlanden plakten ze affiches en lanceerden ze op markten, in andere moskeeën en via WhatsApp en Facebook oproepen. Via een livestream tijdens het driedaagse benefiet in de moskee zijn ook familie in andere delen van het land of in het buitenland aangespoord bij te dragen voor de fonkelnieuwe moskee. Zeker omdat dit de eerste nieuw gebouwde moskee in Vlaanderen wordt, waren velen nu extra gemotiveerd om te geven.

Op de hatelijkheden reageert de imam Ahmed Harrouch niet. "Het enige wat ik kwijt wil, is dat de banden met de buurt, met de buren en de stad optimaal zijn", zegt Harrouch. "Anders hadden we echt geen bouwvergunning gekregen, inclusief een minaret van 12 meter." In ruil daarvoor vermindert de verkeersoverlast voor de buren dankzij extra parkings.

In de Al Khalil-moskee in Molenbeek worden moslims opgeroepen te investeren in een nieuwe moskee. 250 euro is goed voor één vierkante meter. Beeld Eric De Mildt

Op de verbazing buiten de moslimwereld pikt hij wel in. Al is dat aanvankelijk defensief. "Wanneer Joodse organisaties of getuigen van Jehova dit soort inzamelingen houden, is dat helemaal geen nieuws. Waarom is dat wel zo als het over moslims gaat?" vraagt Harrouch.

Het steekt, zoveel is duidelijk. Harrouch: "Wij moeten ons verdedigen, terwijl wij helemaal geen Saudische steun krijgen en het echt om centen van lokale mensen gaat." Overheidssubsidies krijgt deze moskee niet, omdat ze geen erkenning aanvroeg. "Daar zijn we niet klaar voor omdat er een stuk hypocrisie in zit: de overheid erkent wel de moskee maar niet de islamscholen", zegt Younes Ouchan, woordvoerder van de El Houda-moskee.

Dat het dan toch op eigen kracht kan, hoeft de buitenwereld niet zo te verbazen, benadrukt Harrouch. "De kerkfabrieken hebben toch ook altijd grote bedragen opgehaald? Toegegeven, wij hadden voor het benefiet gemikt op 500.000 euro en het werd het dubbele. Een deel zijn wel nog beloftes en toezeggingen, want er zit vertraging op de stortingen. Maar op zich is het niet opmerkelijk dat moslims veel geven voor zoiets belangrijks als een nieuwe moskee", zegt de imam.

Zijn verwijzing naar de kerkfabriek en ook gesprekken met andere moslims elders tonen dat een deel van de Vlaamse verbazing te maken heeft met ons gebrek aan geloof, dat doet vergeten wat een krachtige motivatie religie kan zijn.

Beeld Wouter Van Vooren

Veel moslims die we in Sint-Niklaas en Brussel over het wonderlijke benefiet spreken, halen in bedekte termen vervlogen tijden aan, toen katholieken grote sommen inzamelden voor 'de missies'. De godsvrees en vooral de belofte aan een mooi zitje in de hemel die gewone mensen toen met succes aanzetten flink wat centjes op te hoesten voor 'de kerk en haar goede werken', blijken in de islam wel nog springlevend.

En het gaat zelfs zo ver dat mensen zich in de schulden werken. "Ik heb er verschillende gekend die dat deden om een nieuwe moskee te sponsoren en dat deed ik zelf ook ooit, toen er nog niet veel moskeeën waren", zegt Hassan Rahali, gemeenteraadslid in Molenbeek.

Nog sterker dan in het christendom zijn giften voor de gemeenschap en elkaar onderling helpen een belangrijk onderdeel van het islamgeloof."En als je weet dat je naar het paradijs gaat wanneer je voldoet aan je plicht tot vrijgevigheid, dan is je vakantiepremie afstaan iets vanzelfsprekends, ook al lijkt dat voor jullie onwaarschijnlijk", zegt Harrouch.

Sociale druk

Die religieuze plicht is de reden waarom je bij de Turkse bakker of de Marokkaanse slager groene collectedoosjes ziet staan. Waarom je tijdens de ramadan gratis kunt eten in de moskee. En waarom een moslim die ziek is of schulden heeft, zonder schroom de buurman om hulp kan vragen.

"Een van de vijf pijlers van het geloof is dan ook de 'zakat'", zegt Brahim Laytouss, die aan de Universiteit Antwerpen radicalisering bij moslims onderzoekt, imam is in Gent en pleit voor een Europese islam. "Dat is een jaarlijkse belasting voor welgestelden om solidair te zijn met de maatschappij door een deel van hun inkomen af te staan aan behoeftigen of aan een waardevol project voor de gemeenschap, zoals een moskee. Velen houden zich eraan omdat het een van de manieren is om na je dood verder te leven."

Dat zeggen ook de vrijwilligers in Sint-Niklaas en moslims elders. Rahali: "Ik respecteer die belasting uit godsvrees. Jaarlijks doneer ik 2,5 procent van mijn inkomen aan een organisatie die behoeftigen helpt en ik weet dat Allah me daarvoor zal belonen."

Wie zich dat niet kan veroorloven, kan ook met duurzame giften of inzet voor de gemeenschap een leven in het paradijs verdienen. Vooral net na de ramadan wordt veel ingezameld. "Wie behoeftig is, kan zich op een lijst laten zetten. Het totaalbedrag wordt dan onder hen verdeeld", legt Rahali uit. Geven aan wie in nood zit, is met andere woorden een automatisme. "Die één miljoen euro in Sint-Niklaas voor de moskee is niets in vergelijking met wat moslims in het dagelijks leven aan elkaar geven. Een huwelijk dat te duur uitvalt, pech, iemand die geen werk heeft... We helpen elkaar altijd, maar het is niet zo zichtbaar."

Eveneens niet zo zichtbaar is de sociale druk die met al dat geven gepaard kan gaan.

"Wij doen dat subtiel", zegt Ouchan over de 'aanmoedigingen' om bij te dragen. "Wij hebben zes jaar geleden beslist dat alle gezinnen 2.000 euro zouden bijdragen. Alle leden gingen akkoord. Wie krap bij kas zit, mag traag bijdragen. Al zo'n 70 procent heeft betaald. Wie dat niet deed, moedigen we aan, meer niet."

Maar wie weet dat de armoedepercentages in de Turkse en Marokkaanse gemeenschap twee tot drie keer hoger liggen dan het gemiddelde voor ons land, kan niet anders dan zich afvragen hoe subtiel dat aanmoedigen dan wel gaat wanneer bijna alle gezinnen minstens 2.000 euro schenken.

Beeld Wouter Van Vooren
Hassan Rahali (r.) demonstreert een discrete gift. "Met wat je geeft, loop je niet te koop." Beeld Wouter Van Vooren

Politiek wetenschapper Meryem Kanmaz, die voor de Koning Boudewijnstichting onderzoek deed naar moskeeën, imams en moslimleerkrachten in België, vergelijkt het met de 11.11.11-campaigner die nét laat zien wat de buurman gaf. Kanmaz: "Het kan niet verplicht worden. De imam zal het je niet zelf vragen. Er is echter wel sociale druk. Je wordt schuin bekeken als je niets geeft. Mijn eigen moeder woont in Noord-Limburg en aan haar is ook 2.000 euro gevraagd voor een nieuwe moskee. Ze is weduwe. Ze wil dat die moskee er komt, maar voor haar is het een groot bedrag. Er is na het vrijdaggebed wel telkens 'een warme oproep'. Ik merk dat ze zich dan ongemakkelijk voelt."

Bovendien is er bijna wekelijks een collecte voor een moskee. Kanmaz: "Mensen klagen daar wel over en dat is gezien de armoedecijfers ook logisch." Maar openlijk klagen over die sociale druk gebeurt niet, daarvoor is de godsvrees te groot.

Dat er naast armen ook een steeds grotere middenklasse is, verlicht wel de druk op de minstbedeelden. Kanmaz: "Als je al 600 keer 2.000 euro hebt opgehaald, zoals in Sint-Niklaas, en vrouwen hun juwelen afstaan, kom je al snel aan een pak geld. En er is een middenstand met handelaars die een stuk meer kunnen en willen geven."

De grote middelen

In Sint-Niklaas is ook een tweede generatie met een sterke ondernemerszin aan zet. Een insider uit de stad met een hooggeplaatste functie wijst erop dat die generatie middenklassers al jaren actief is in het lokale en regionale verenigingsleven en de banden met de stad uitstekend verzorgt. "Zij zijn trots en willen uitpakken met een moderne moskee. Ze weten van aanpakken, hebben middelen en sluiten zich niet op in de islam."

Beeld Wouter Van Vooren

En die trotse generatie spant zich niet enkel in met het oog op een zitje in het hiernamaals. "Dit soort grote benefietacties die volop de sociale media inzetten, zijn sinds twee jaar een trend die is overgewaaid uit Nederland", zegt Laytouss. "Het werkt ook zo goed omdat het vooral ouders zijn die bekommerd zijn om de toekomst van hun kinderen. De eerste generatie deed moeite om gebouwen te kopen. Hun kinderen willen de kleinkinderen een moskee nalaten die niet alleen een gebedsruimte is, maar ook een cultureel centrum met plaats voor entertainment, onderwijs en sociale functies."

In Molenbeek loopt zelfs al jaren een inzameling voor een ambitieuze nieuwe versie van de Al Khalil-moskee, waar ook een home en winkels bij horen. "Want ja, we moeten het allemaal zelf doen", zegt Rahali. "Voor ons geen subsidies. Zeker in tijden van moslimhaat stimuleert het gevoel dat we alleen staan ons om de krachten te bundelen."

Beeld Younes Oucham

Nochtans kan een moskee wel erkenning aanvragen bij de overheid en daar staan dan middelen tegenover. Maar zoals bij El Houda in Sint-Niklaas ziet niet iedere moskee dat zitten. En "we doen het wel alleen" is meteen weer een uitspraak die in de buitenwereld verkeerd kan vallen. Zeker omdat de Grote Moskee in Brussel gefinancierd wordt door de oerconservatieve en religieus puriteinse Saudi's die zo hun invloed al jaren doen gelden in de Belgische islam, duikt dan al snel de vrees op voor megagiften die de ideologische lijn van moskeeën hier bepalen.

"Er is invloed, maar eerder indirect dan via centen", stelt Kanmaz. "De benefieten zijn recent en leveren maar op door maanden voorbereiding. Als je ziet hoelang ze er doorgaans over doen, lijkt het me weinig waarschijnlijk dat daar Saudische miljoenen achter zitten. Al is het allemaal niet zo duidelijk."

In Brussel en Sint-Niklaas geven ze toe dat ze het niet altijd weten, omdat stortingen doorgaans anoniem zijn. "Maar net dat betekent dat er geen voorwaarden, zoals ideologische eisen, aan gekoppeld zijn", zegt Ouchan. Laytouss vindt het in het licht van de Grote Moskee begrijpelijk dat er vragen gesteld worden bij een fabelachtige opbrengst. "Wanneer het om echt grote bedragen gaat, is het aan de organisatoren en de veiligheidsdiensten om dat uit te spitten", zegt hij. "Zelf zie ik vooral Belgische moslims die zelf hun moskee willen betalen en die er net alle belang bij hebben verdachte schenkingen te weren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234