Maandag 23/09/2019

Franse presidentsverkiezingen

Waarom Macron in de schaduw van Mitterrand wandelde

Minutenlang nam Emmanuel Macron gisterenavond de tijd om het op de tonen van de Europese hymne naar het podium te wandelen waar zijn aanhangers hem opwachtten. Beeld REUTERS

Het was misschien wel het opvallendste moment van de avond: Emmanuel Macron die, als nieuw verkozen president van Frankrijk, een minutenlange wandeling onderneemt richting de piramide van het Louvre waar een uitzinnige massa hem opwacht. Statig en presidentieel, dat was de stijl die de centrumkandidaat van En Marche! zich wilde aanmeten. En dat was geen toeval, gezien het grote belang van symbolen in de Franse politiek.

Het was een perfect geënsceneerd moment, waarin opvallende gelijkenissen zitten met de inauguratie van de socialistische president François Mitterrand 36 jaar geleden. Die stapte op 21 mei 1981 moederziel alleen, drie rozen in de hand, het statige gebouw van het verder compleet lege Panthéon binnen, waar zowat alle helden van de Franse natie begraven liggen. Mitterrand bewees er tijdens zijn minutenlang durend bezoek, dat live uitgezonden werd op de nationale televisie, onder andere eer aan Jean Jaurès, de Franse pacifistische socialistische politicus die vermoord werd aan het begin van de Eerste Wereldoorlog in 1914, en Jean Moulin, legendarisch verzetsstrijder uit de Tweede Wereldoorlog.

De gelijkenissen met de wandeling van Mitterrand zijn inderdaad niet louter toevallig, bevestigt Frankrijkkenner Frederik Dhondt (VUB, UGent, UAntwerpen). “Macron is perfect op de hoogte van de Franse politieke geschiedenis. Neem nu de keuze voor het Louvre, het iconische gebouw in Parijs dat al in de Middeleeuwen een koninklijk paleis was, en later telkens hergebruikt is door de verschillende regimes die Frankrijk gekend heeft. Het was bovendien Mitterrand zelf die de bekende piramide voor het Louvre liet bouwen. Macron schrijft zich daarmee in in de lange traditie van de Franse politiek en geeft zo een symbool van continuïteit.”

Neutraal symbool

Professor Piet Desmet (KUL/KULAK) bevestigt die visie. “Macron koos voor het Louvre omdat het gebouw een neutraal symbool is. De Place de la Bastille, waar François Hollande in 2012 zijn overwinning vierde, wordt bijvoorbeeld eerder met links geassocieerd, terwijl de Place de la Concorde voor rechts is voorbehouden, getuige Nicolas Sarkozy’s overwinningstoespraak op die plek in 2007.” In 2002 koos Jacques Chirac na zijn monsteroverwinning op Jean-Marie Le Pen en de steun van het ‘Republikeinse front’ tegen extreemrechts dan weer symbolisch voor de Place de la République.

Macron gisteren bij zijn toespraak aan het Louvre. Beeld Photo News

Desmet ziet in het Louvre bovendien “een fantastische combinatie van de Franse geschiedenis met het brede Europese erfgoed”. “Hij stond er in het historische hart van Frankrijk, maar ook pal tussen de kunstcollectie van het Louvre, die bijzonder pan-Europees en internationaal is. Een beter symbool van openheid, ook weerspiegeld door de glazen piramide op het plein, had hij niet kunnen bedenken.”

President Mitterrand tijdens een tv-toespraak in 1986. Beide spreekgestoeltes lijken - niet toevallig? - wel erg hard op elkaar. Beeld Archives INA

Frans-Europese as

Symbolen spelen al eeuwenlang een belangrijke rol in de Franse politiek, en dat is bij Macron niet anders. Dat Macron – overigens opnieuw net zoals Mitterrand – niet voor de Marseillaise maar wel voor de Europese hymne koos tijdens zijn intrede, vindt Desmet naast gewaagd voor een Frans president dan ook bijzonder veelzeggend. “Macron zet zich hiermee af tegen Le Pen en portretteert zichzelf als overtuigd Europeaan.” 

Daar waar Mitterrand zich in de jaren 80 nog samen met de Duitse bondskanselier Helmut Kohl inzette voor de Europese eenmaking, leek Macron gisteren alvast aan te geven dat hij die Franse-Duitse as nog lang niet dood en begraven acht. Niet toevallig raakte vandaag bekend dat Macrons eerste buitenlandse bezoek hem naar Kohl politieke dochter Angela Merkel zal voeren.

Presidentieel

Toch willen zowel Dhondt als Desmet niet te ver gaan in de adoratie van Macron voor Mitterrand. “Mitterrand voerde uiteindelijk toch een bijzonder links programma. Macron staat beleidsmatig heel ver van zijn voorganger af”, zegt Dhondt. “Hij toonde zich niet zozeer ‘mitterrandien’, maar wel als iemand die de tradities van links én rechts kent en wil respecteren. Want ondanks zijn jonge leeftijd – hij is met zijn 39 jaar de jongste president ooit – weet hij zich wel heel presidentieel te gedragen."

"Stijl is heel belangrijk in de Franse politiek, Macron toont nu aan dat hij een soort van rustpunt wil zijn in de verscheurde Franse samenleving. Ook in het laatste televisiedebat met Le Pen heeft hij een aantal opvallend archaïsche woorden gebruikt om uit te stralen dat hij het systeem door en door kent. Wat hij deed, is wat elke machthebber in se doet: legitimiteit zoeken in het verleden.”

Ni droite ni gauche

Desmet: “Macron verwijst wel naar Mitterrand, maar heeft er nu anderzijds ook alle belang bij zich niet aan zijn PS-verleden te laten herinneren (Macron was enkele jaren geleden nog minister van Economie onder president Hollande, TT). Hij maakte de radicale keuze van ‘ni droite ni gauche’ en plaatste de aloude Franse leuze ‘Liberté, Egalité en Fraternité’ centraal in zijn campagne."

De verleiding is volgens Desmet groot in de symboolpolitiek nu ook beleidsmatige verwijzingen naar Mitterrand te zien, maar dat volgens hem gaat te ver. "Zijn koers is nieuw en onuitgegeven. Hem aan iemand anders linken zou hem onrecht aandoen.”

Beeld Photo News

Ook Dhondt ziet in de lange geschiedenis van de Franse Republiek geen echte voorgangers waar Macron zich aan wil spiegelen. “Zijn positionering is niet te vergelijken met een andere president”, zegt Dhondt. “Hij is vrij uniek en staat levensbeschouwelijk aan de linkerzijde van het spectrum, maar is sociaal-economisch liberaal. Dat is een nieuw fenomeen in Frankrijk.” 

Bekijk Mitterrands bezoek aan het Pantheon (vanaf 4:10):

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234