Vrijdag 02/12/2022

Voor u uitgelegdDieren

Waarom krijgt een specht geen koppijn? Nieuw onderzoek haalt idee van schedel vol schokdempers onderuit

Waarom krijgt een specht geen koppijn als hij de hele dag door met zijn snavel op boomstammen hamert? Omdat hij een kop vol schokdempers heeft, was lang het idee. Maar daar klopt weinig van, volgens een nieuwe studie.

Niels Waarlo

Spechten kunnen tot wel 12.000 keer per dag op bomen inbeuken – op jacht naar beestjes, om nesten te maken en om partners te verleiden. Dit houden ze vol zonder barstende koppijn doordat hun kop werkt als een absorberende helm, mede dankzij sponsachtig botmateriaal tussen de snavel en de hersenpan, was de gedachte. Maar volgens nieuw onderzoek, gepubliceerd in Current Biology, is het tegendeel waar: een spechtenschedel is juist hartstikke stijf.

Logisch ook, schrijft het internationale team van wetenschappers. Als de kop veel energie zou absorberen, zou hij ook minder efficiënt zijn in het uithakken van hout, zoals een rubberen hamer minder harde klappen geeft dan een metalen. Die stukken sponsachtig bot zijn bedoeld om te voorkomen dat de schedel breekt, niet om schokken te dempen, vermoeden ze.

Met een hogesnelheidscamera filmden ze zes spechten van drie verschillende soorten, waaronder de grote bonte specht, terwijl ze op stukken hout inhakten. Ze maten vervolgens in hoeverre punten op de snavel en rond de ogen naar elkaar toe bewegen tijdens een klap. Wat blijkt: de schedel veert niet tot nauwelijks mee.

Het filmen was overigens een heel gedoe, mailt Sam Van Wassenbergh van de Universiteit van Antwerpen, eerste auteur van de studie. De vogels zaten weliswaar in een volière, maar probeer maar eens scherpe beelden vanaf de zijkant te maken met een gevoelige hogesnelheidscamera, terwijl je niet weet wanneer ze gaan beuken. ‘Alles bij elkaar een nachtmerrie voor een videograaf.’

Harder werkt beter

En die hersenschade? Om te zien welke klappen de hersenen daadwerkelijk krijgen, bouwden de wetenschappers spechtenkoppen gedetailleerd na in de computer, mede op basis van hun metingen. Deze modellen bevestigden allereerst dat een stijvere schedel stukken efficiënter hakt dan een schokabsorberende. Daarnaast werd becijferd dat spechten ook zonder speciale demping ruim onder de drempel voor hersenschuddingen blijven, mede door de relatief beperkte omvang van hun brein.

Hierbij gingen de onderzoekers uit van beschikbare kennis over de gevoeligheid voor hersenschuddingen van primaten. In werkelijkheid zit het er dik in dat het brein van spechten zelfs beter is toegerust op hardere klappen. Zo bevat hun schedel relatief weinig hersenvloeistof, waardoor het brein minder heen en weer klotst.

Bovendien blijkt uit een wetenschappelijk onderzoek uit 2018, gepubliceerd in vakblad Plos One, dat hersenen van spechten veel zogeheten tau-eiwitten bevatten. In het menselijk brein duidt dit op schade, maar het is mogelijk dat de eiwitten bij de vogels juist preventief hersencellen beschermen.

Een overtuigende studie, vindt Lorna Gibson, die als hoogleraar materiaalwetenschappen aan het Massachusetts Institute of Technology veel onderzoek naar spechtenkoppen heeft gedaan. De resultaten passen bij wat je intuïtief zou verwachten, mailt ze: met een schokabsorberende schedel zouden spechten simpelweg minder goed zijn in wat ze doen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234