Zondag 28/02/2021

Een onderzoek van De MorgenOpenbaar vervoer in 2022

Waarom krijgt een busreiziger uit Kortrijk drie keer minder dan een in Oostende?

Bushalte in de regio Kortrijk. Beeld Bas Bogaerts
Bushalte in de regio Kortrijk.Beeld Bas Bogaerts

Het budget dat in het openbaar vervoer wordt gepompt, varieert sterk per regio. Waarom krijgt een reiziger uit Kortrijk drie keer minder dan iemand in Oostende? ‘Wie in het verleden goed heeft gelobbyd, wordt beloond.’

53 euro per inwoner, dat is het budget dat de vervoersregio Kortrijk in 2022 krijgt om bussen en allerlei andere vervoersmiddelen te laten rijden. Daarmee bengelen de West-Vlamingen helemaal onderaan. De Vlamingen die het hoogste budget voor hun openbaar vervoer krijgen, zijn die uit de vervoesrregio’s Oostende (158 euro), Antwerpen (152 euro) en Leuven (146 euro). Dat blijkt uit een document van Vlaams mobiliteitsminister Lydia Peeters (Open Vld) dat De Morgen kon inzien.

‘Te weinig.’ Als lokale politici en verkeerskundigen het ergens over eens zijn, dan is het dat er in het nieuwe vervoerssysteem (waarbij er vijftien vervoersregio’s komen die elk een eigen plan moeten opstellen) te weinig centen naar het openbaar vervoer vloeien. Maar hoeveel geld wordt er concreet geïnvesteerd? En op basis van welke criteria worden deze middelen verdeeld?

De operatie moet in principe budgetneutraal zijn. Dat wil zeggen dat de centen die De Lijn nu uitgeeft aan trams, bussen en belbussen worden herverdeeld over de drie ‘laagjes’ waarin het net wordt opgedeeld: de kernlijnen tussen en rond de steden, het aanvullend net, en het ‘vervoer op maat’ dat de belbus vervangt. Zo vloeit er volgend jaar 499,5 miljoen euro naar het kernnet, 198 miljoen naar het aanvullend net en 52 miljoen naar het vervoer op maat.

Kleinere koek

Deze koek is de voorbije jaren al stevig afgeknabbeld. In opdracht van de regering heeft De Lijn de voorbije tien jaar bespaard op haar exploitatiebudget. “Als je dezelfde budgetten krijgt als voorheen, dan kan je weinig extra doen”, zegt Kortrijks mobiliteitsschepen Axel Weydts (sp.a). De situatie in de centrumstad valt mee, klinkt het, er komen zelfs latere bussen dan nu. Maar in de landelijke gemeenten van de minstbedeelde regio is de situatie “problematisch”.

Wordt er dan niet naar hen geluisterd? Jawel, een beetje. Het budget voor het vervoer op maat lag oorspronkelijk lager. Vorig jaar maakte de Vlaamse regering extra middelen vrij om tegemoet te komen aan de verzuchtingen van de lokale besturen. Dit budget komt wel pas trapsgewijs vrij tegen het einde van de legislatuur. Wanneer het nieuwe systeem van start gaat, zal er 52 miljoen beschikbaar zijn. In de jaren daarop wordt dat 58 en 65 miljoen.

“Een vreemde werkwijze”, stelt Stefan Stynen van reizigersvereniging TreinTramBus, die samen met De Morgen het nieuwe vervoersmodel onder de loep nam (DM 1/2). “Je kan moeilijk de belbus afschaffen en zeggen dat de reiziger twee jaar moet wachten voordat hij een alternatief krijgt.”

En dan is er de opdeling tussen de regio’s. De basisregel is simpel: elke regio behoudt wat hij had. Zo krijgt de Westhoek de dikste enveloppe voor vervoer op maat – 39 euro per inwoner – omdat daar veel belbussen rijden. Hetzelfde geldt voor de Vlaamse Ardennen (23 euro) en Roeselare (14 euro). De regio’s Antwerpen en Gent krijgen een forse oorlogskas voor het kernnet, vanwege hun tramnetwerken: respectievelijk 132 en 104 euro.

Maar dan wordt het complex. “Om de budgetten af te kloppen, is er naar de situatie in 2018 en 2019 gekeken. Vlaams-Brabant had toen de belbus net afgeschaft. Daardoor zitten we nu met nagenoeg lege handen voor het vervoer op maat”, zegt Vlaams Parlementslid Inez De Coninck (N-VA), de burgemeester van Opwijk. Om de pijn te verzachten stopte de Vlaamse regering 676.000 euro toe, of 1,1 euro per inwoner.

“Ook in Antwerpen hadden we geen belbusjes, waardoor we nu bijzonder weinig overhouden voor het vervoer op maat”, zegt Antwerps mobiliteitsschepen Koen Kennis (N-VA). Het is een van de redenen waarom de stad het vervoerplan nog niet heeft goedgekeurd. “Budgettair wordt het wringen en wroeten om dat flexvervoer rond te krijgen. Want we leggen zelf al veel op en investeren in een deelsysteem voor elektrische fietsen.”

Oostende koning

Dat Oostende trouwens het hoogste mobiliteitsbudget van Vlaanderen krijgt – 158 euro per inwoner – is geen toeval. Het budget voor de Kusttram wordt bij deze regio ondergebracht. Dat is een algemene regel: voor een lijn die een regiogrens doorkruist, gaat het geld integraal naar de regio waarin de meeste kilometers worden afgemaald.

De budgettaire analyse toont dat de luidste klager in dit verhaal, de Vlaamse Rand, misschien wel de hand heeft overspeeld. Qua vervoer op maat is het budget inderdaad pover. Maar de totale subsidie is met 143 euro per inwoner wel een van de hoogste. “Als ik dat zie, dan kan er met een verschuiving van het budget binnen de regio wellicht een en ander worden opgelost”, vindt minister Peeters.

Bovenal blijkt toch vooral dat historische ongelijkheden tussen regio’s worden gebetonneerd. Zo blijft het reeds mager bediende West-Vlaanderen ter plaatse trappelen. En zo kan de Vlaamse Rand die in het verleden forse subsidies bij elkaar kreeg voor buslijnen naar de luchthaven deze budgetten behouden, hoewel vele worden geschrapt. “Wie in het verleden goed kon lobbyen, wordt opnieuw beloond”, zegt Stynen.

Wat verkeersdeskundigen vooral frappeert, is de logica van deze operatie. “In plaats van uit te gaan van een bepaald niveau aan dienstverlening is men vertrokken vanuit een budget”, zegt Kris Peeters (PXL Limburg). “Een budget dat ‘vervoerswoestijnen’ creëert en te laag lijkt om de Vlaamse doelstellingen op vlak van milieu en klimaat te halen.”

Dankzij de Kusttram krijgt Oostende een fors budget.  Beeld Bas Bogaerts
Dankzij de Kusttram krijgt Oostende een fors budget.Beeld Bas Bogaerts
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234