Vrijdag 15/01/2021

Waarom Komrij Vlaamse dichter ‘ontmaskerde’ als pornoacteur

Een beperkte kring van ‘ingewijden’ had er naar eigen zeggen al langer weet van, maar hot news werd het pas toen schrijver-poëziepaus Gerrit Komrij het verhaal afgelopen woensdag wereldkundig maakte op zijn weblog Lucifer in het hooi. “Topdichter Dirk van Bastelaere, de man die Vlaanderen teruggaf aan de Vlaamse dichters, verlaat zijn poëtische keizerrijk en naait de sterren van de hemel.”

In zijn kenmerkende, door en door sarcastische toon vertelt Komrij over hoe hij een pornofilmpje uit de jaren negentig ontdekte waarin Van Bastelaere, hierin bijgestaan door een andere pornoacteur, allerhande onwelvoeglijks doet met een in lingerie gehulde jongedame. Over de identiteit van alvast één van de twee heren bestaat niet de minste twijfel. Het betreft hier Dries Breyne, een ervaren pornoster die landelijke bekendheid geniet sinds uitlekte dat hij de neef is van kardinaal Danneels.

Maar de andere? Is hij, zoals Komrij zo stellig beweert, inderdaad Dirk van Bastelaere, de dichter en essayist die in 2001 nog winnaar was van De driejaarlijkse Vlaamse Cultuurprijs voor Poëzie?

De dichter zelf spuit (excusez le mot) vooral mist. In een gesprek met deze krant liet Van Bastelaere uitschijnen dat hij van een dergelijk filmpje geen weet had. Mogelijk had zijn kwelgeest Komrij hem verward met Dennis Black Magic, de gevallen pornokoning op wie de dichter inderdaad wel een beetje gelijkt. Bekennen deed Van Bastelaere in elk geval niet.

Een dag later doet Van Bastelaere in De Standaard iets wat wél op een bekentenis lijkt. “Het is me niet duidelijk of het een vervalsing is”, zegt hij over het bewuste filmpje. “En als het er geen is, dan snap ik niet waarom een opname van bijna tien jaar geleden nu opeens opduikt. Dat hoort bij het postmoderne wereldbeeld.”

Wat Van Bastelaere hier precies wil zeggen is niet helemaal duidelijk, en zo kennen we de dichter dan weer wél. Verstaanbaarheid is nooit het voornaamste kenmerk van zijn dichtkunst geweest, het was ook zijn betrachting niet. Een anekdote ter illustratie: toen Van Bastelaere begin jaren negentig zijn nieuwe bundel Diep in Amerika (geen pornografisch werk, trouwens) naar zijn uitgever stuurde, moest die om raad vragen bij poëziekenners als Herman de Coninck en Benno Barnard. Die wisten op hun beurt geen raad met Van Bastelaeres complexe poëzie. Van Bastelaere reageerde door zijn collega’s “een facistoïde” poëzieopvatting aan te wrijven. Aan realistische of neoromantische poëzie als die van Barnard en De Coninck had en heeft Van Bastelaere nog altijd een broertje dood.

Verzuurde relatie

Indirect is het ook een meningsverschil over de poëzie dat aan de basis ligt van Komrijs onthulling. Tussen Van Bastelaere en Komrij heeft het nooit echt geboterd. In zijn essaybundel Kost en inwoning (2005) haalde Komrij zijn Vlaamse collega al eens door de gehaktmolen, en hun relatie beterde er niet op toen Van Bastelaere in 2008 een bloemlezing maakte met uitsluitend Vlaamse dichters. De bloemlezing, Hotel New Flandres, werd door Komrij, zelf koning en keizer van de bloemlezers, op hoongelach onthaald. In Hotel New Flandres zou “het academisch orakel” Van Bastelaere “nagenoeg alle Vlaamse dichters” hebben opgenomen. “Zoiets heet geen bloemlezing, zoiets heet sociaal werk”, schreef Komrij. “Tenzij je er woordenwolken omheenbreit.”

De ‘ontmaskering’ van Van Bastelaere lijkt zo niet meer dan de apotheose van een oude literaire vete. Komrij maakt er trouwens geen geheim van dat hij met dit “salonnieuwtje” wraak wilde nemen op een opponent. “De heer Van Bastelaere heeft wél zijn hele leven onaardig tegen mij gedaan”, zo vertelde hij aan deze krant. “Dus als ik hem een wederdienst kan bewijzen, dan doe ik dat graag. En als hij onvermoede talenten bezit die zijn dichterschap ver overtreffen, moeten we dat wereldkundig maken.”

Schrijvers kraken

Stampen, bijten en krabben, de poëziepaus heeft het altijd graag en met veel verve gedaan. Richtte hij zijn pijlen in de jaren zeventig nog voornamelijk op de televisiewereld, dan legde hij zich later met minstens zoveel genoegen toe op het kraken van literaire reputaties. Berucht zijn onder meer zijn columns voor Humo, het blad waarin hij onder het pseudoniem Patrick Demompere bijna wekelijks een gereputeerde schrijver fileerde.

Of Van Bastelaere de zoveelste scalp is aan Komrijs rijkgevulde gordel? Voorzichtigheid blijft in Komrijs geval altijd geboden. Over de schrijver verscheen drie jaar gelden een boek. Niet voor niets heette dat boek Het fabeldier dat Komrij heet. Alle schrijvers vertellen fabels, maar Komrij toch net iets liever dan de anderen. Bovendien hebben zowel Komrij als Van Bastelaere iets aan te kondigen. Op 2 april aanstaande staan ze allebei op het podium van de Nacht van de Poëzie in Gent. Een betere promotiestunt had het festival zich niet kunnen dromen. Komrij kijkt er, samen met ons, alvast naar uit. “Ik verheug me er alleszins op om op de Nacht van de Poëzie het podium te delen met zo’n veelzijdig iemand als Van Bastelaere.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234