Zondag 27/09/2020

Voeding

Waarom is troostrijk eten altijd vet of zoet?

Beeld Thinkstock

Na een stressvolle dag lonkt 's avonds de zak chips of de doos chocola. Hoe kan het dat troostrijk eten altijd vet of zoet is? Waarom worden we niet blij van een rijstwafel of een stronkje broccoli?

Na een stressvolle dag lonkt 's avonds de zak chips of de doos chocola. Hoe kan het dat troostrijk eten altijd vet of zoet is? Waarom worden we niet blij van een rijstwafel of een stronkje broccoli?

De boosdoener is cortisol, het hormoon dat wordt aangemaakt bij stress. Het is bedoeld om het lijf na een stress-aanval weer tot rust te brengen, maar bij langdurige zorgen slaagt het lichaam er niet meer in om de productie te staken. En dat is beroerd want cortisol is een sloper.

Waar zit de uit-knop? De oplossing wordt aangereikt door het hormoon zelf: cortisol activeert het beloningscentrum in de hersenen en dus gaan we op zoek naar iets plezierigs. Yoga bijvoorbeeld, een rondje hardlopen, seks, drugs. Of een slagroomtaart. Al dat plezierigs leidt uiteindelijk tot een daling van de productie van cortisol.

Het regelcentrum van de hersenen, de hypothalamus, speelt daarbij een sleutelrol. Bij stress maakt dat centrum het hormoon CRH aan, dat leidt tot de aanmaak van cortisol. Bij knaagdieren die onbeperkt vet en suiker mogen eten, wordt die stressroute gedempt, vertelt neurowetenschapper Susanne la Fleur (AMC). Het regelcentrum maakt minder CRH aan, waardoor uiteindelijk ook de hoeveelheid cortisol daalt.

Evolutionair gezien klinkt het logisch, schreven Amerikaanse wetenschappers in het vakblad PNAS: staat je lichaam onder voortdurende stress, dan mobiliseert cortisol de energievoorraad in het lijf en moet je voeding eten met veel calorieën om de voorraad aan te vullen en alert te blijven. Na dat stuk slagroomtaart zegt je lichaam blijkbaar: het is in orde, er is weer brandstof.

Cortisol zet dus aan tot eten en dan vooral tot het eten van suiker en vet. Dat levert niet alleen veel calorieën, maar geeft ook een plezierig gevoel. Een radijsje wordt door de hersenen helaas niet als de hoofdprijs gezien. Het zijn vooral snacks die de aanmaak van de boodschapperstof dopamine stimuleren en daardoor het beloningscentrum activeren.

Zoet verslaat vet in beloningswaarde, zo bleek een paar jaar geleden uit Amerikaans onderzoek onder honderd middelbare scholieren. Voor de studie, gepubliceerd in The American Journal of Clinical Nutrition, kregen ze milkshakes te drinken terwijl ze in een mri-scanner lagen. Zoete shakes bleken een veel sterker effect te hebben op het beloningscentrum in de hersenen dan de shakes die waren gemaakt van volvette melk. Het brein kan niet worden gefopt: recent onderzoek wijst uit dat de kunstmatige zoetstof aspartaam geen invloed heeft op het cortisol-niveau.

Kortom: er zit een rem op het stresssysteem en voor veel mensen bestaat die rem uit koek of snoep. Althans, als het stressonderzoek bij dieren kan worden vertaald naar mensen, benadrukt La Fleur. Of de aanmaak van het hormoon CRH ook bij mensen daalt als ze zoet en vet eten, valt bijvoorbeeld niet te meten. Daarvoor moeten hersencellen worden onderzocht en dat kan niet bij levende mensen. 'Het is erg lastig om uit te zoeken wat er precies gebeurt in de hersenen van gestresste mensen.'

Als we, toch maar, afgaan op rat en muis, wordt duidelijk dat vet en suiker stress beter dempen dan ontspanning, zegt La Fleur. 'Kennelijk heeft voeding een sterker anti-stress effect dan bijvoorbeeld yoga.'

De belangrijkste les: troost-eten heeft snel resultaat. Chocola mag dan een vorm van zelfmedicatie zijn, maar die hele doos hoeft echt niet leeg. Een klein stukje is genoeg om de stress van de dag te dempen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234