Donderdag 06/05/2021

Analyse

Waarom IS nog geen al-Qaida is

Russische experts onderzoeken de Airbus die vorige week in de Sinaï crashte. Een bom in een vliegtuig is een nieuwe tactiek voor IS. Beeld AP
Russische experts onderzoeken de Airbus die vorige week in de Sinaï crashte. Een bom in een vliegtuig is een nieuwe tactiek voor IS.Beeld AP

Volgens Egyptische onderzoekers is het voor 90 procent zeker dat de Russische Airbus vorige week boven de Sinaï werd getroffen door een bom. IS heeft de aanslag geclaimd, en dus is de grote vraag: gaat IS al-Qaida achterna en moet het Westen vrezen voor grote terreuraanvallen?

Lange tijd bestond er een duidelijk verschil tussen Islamitische Staat en al-Qaida: IS was bezig een kalifaat te vestigen in (om te beginnen) Irak en Syrië, Osama bin Laden en zijn trawanten hadden wereldwijde ambities en zaaiden paniek met spectaculaire aanslagen op internationale, liefst westerse doelwitten.

Precies dat maakt dat nu alle alarmbellen gaan rinkelen: het drama met de Airbus is internationaal en spectaculair. Betekent dat dat IS zijn werkterrein uitbreidt? Hebben de gezworenen van het kalifaat een nieuwe strategie?

Nee, zeggen - met de nodige slagen om de arm - internationale experts. Zeker: een bom in een vliegtuig is een voor IS nieuwe tactiek, een nieuwe methode. Maar dat betekent niet dat IS het roer heeft omgegooid en dat de aanslag boven de Sinaï het begin is van een wereldwijde terreurgolf, een waarmee landen die hun luchtmacht hebben ingezet tegen het kalifaat in het hart zullen worden getroffen.

Al eerder zijn aanslagen in naam van IS gepleegd tegen internationale doelen. Dit jaar werden in Tunesië tot twee keer toe buitenlandse toeristen neergemaaid met kalasjnikovs; bijna zestig mensen kwamen om. Bovendien worden de meeste aanslagen gepleegd in het Midden-Oosten; daar zijn de extremisten sterk en willen ze sterk blijven. Ook de Airbus explodeerde boven de Sinaï, niet boven Rusland. Opnieuw een thuiswedstrijd.

"Voor IS is dit een geweldige propagandastunt", zegt directeur Mark Singleton van het International Centre for Counter Terrorism (ICCT) in Den Haag. "Maar het is eerder een illustratie van hun capaciteit dan een nieuwe manier van werken."

Op eigen houtje

Hoe dan ook wilde de dader ontdekt worden, meent Ko Colijn, directeur van Instituut Clingendael. "Anders hadden ze er wel voor gezorgd dat de bom was afgegaan boven de Middellandse Zee. Men heeft er kennelijk belang bij dat de restdeeltjes van de bom worden gevonden in de woestijn."

"De aanslag illustreert iets waar ik al vaker op heb gewezen", zegt Thomas Hegghammer van de Noorse defensiedenktank FFI. "IS is tot veel in staat. Als ze iets willen, dan kunnen ze het. Dat ze nog geen grote aanslagen hebben gepleegd in het Westen is een kwestie van intentie, niet van mogelijkheden. Ze hebben het nog niet serieus geprobeerd."

In het herfstnummer van Perspectives on Terrorism publiceerde Hegghammer zijn analyse van vier jaar aan uitlatingen en daden van Islamitische Staat. Hij wijst erop dat vanuit IS diverse malen is opgeroepen tot aanvallen tegen het Westen. IS-tijdschrift Dabiq waarschuwde in oktober vorig jaar: 'We zullen Rome veroveren, jullie kruisen breken en jullie vrouwen tot slaaf maken.'

Het krachtigste dreigement kwam in maart dit jaar van IS-woordvoerder Abu Muhammad al-Adnani. "We willen Parijs veroveren - met Allahs toestemming - nog vóór Rome en Spanje, nadat we (...) het Witte Huis, de Big Ben en de Eiffeltoren vernietigen."

Maar, zegt Hegghammer, "het leiderschap van IS is een beetje vaag over een aanval op het Westen, vager dan Al Qaida vroeger. Ze zijn blijkbaar niet vastbesloten het inderdaad te doen."

Zoals bij Al Qaida is ook bij IS vaak de vraag: is een aanslag beraamd door het centrale commando, dan wel het werk van losse groepen of zelfs individuen die wellicht geheel op eigen houtje gebruik maken van het IS-vignet?

Vooral het laatste, ontdekte Hegghammer. Hij maakte een verdeling in zes categorieën, van 'door de top beraamd en uitgevoerd' tot aan 'alleen sympathie voor IS, geen enkel contact'. Van de dertig beraamde aanslagen in de periode 2011-2015 vielen er zeventien in de laatste, zwakste categorie. In de eerste categorie geen enkele. Overigens werden er van de dertig plannen maar elf uitgevoerd.

Teruggekeerde strijders

De meeste door IS geclaimde aanslagen in het Westen zijn dus het werk van lone wolves. IS profiteert vervolgens dankbaar van de publiciteit die het oplevert. "Lone wolves worden door IS niet op de vingers getikt", zegt Colijn. Singleton vult aan: "Terroristen hebben inmiddels het vak geleerd: maak jezelf groter dan je bent. Bewijs maar eens het tegendeel, eens zo'n claim er ligt."

Van de vele westerse Syrië-strijders zijn er toe nu slechts weinigen teruggekeerd. Van de meesten gaat ook geen dreiging uit. Dat duidt niet op een voornemen van IS om zo veel mogelijk strijders te 'planten' voor toekomstige terreuracties.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234