Dinsdag 13/04/2021

Kasteelmoord

Waarom iemand na vijf jaar toch nog een moord bekent

André Gyselbrecht. Beeld photo_news
André Gyselbrecht.Beeld photo_news

Na vijf jaar geeft dokter André Gyselbrecht nu toch toe dat hij de opdracht heeft gegeven voor de moord op zijn schoonzoon. Wat bezielt iemand om vijf jaar lang te liegen? Of om na al die tijd alsnog te bekennen? ‘Als mensen fouten begaan, hebben ze de neiging zichzelf goed te praten.’

Consternatie in de correctionele rechtbank in Brugge gisteren. Uit het niets kwam daar opeens de bekentenis van dokter André Gyselbrecht. Vijf jaar had de man volgehouden dat hij zijn schoonzoon enkel ‘een lesje wou leren’ toen hij zijn vriend en crimineel Pierre Sierry inschakelde. Nu geeft hij toe dat hij Stijn Saelens wel degelijk dood wou.

Dat Gyselbrecht in eerste instantie heeft gelogen over zijn aandeel in de zaak, is niet onlogisch. “Vanuit een juridisch perspectief is de voornaamste oorzaak van oneerlijkheid gebaseerd op de kosten-batenanalyse”, zo legde Dan Ariely, psychologieprofessor aan de Duke University uit tijdens een jaarlijkse conventie vorig jaar in Chicago. “Als iemand oneerlijk is, dan denkt die meteen: ‘Wat heb ik hierbij te winnen? Wat kan ik verliezen?’ Zijn de kosten te groot, dan zal iemand niet oneerlijk zijn.”

Een bekentenis zou Gyselbrecht jaren in de cel doen belanden en de hele goegemeente zou hem kennen als ‘moordenaar’. Een grote kost, en het verklaart dus mee waarom hij zijn rol in de kasteelmoord minimaliseerde. “De straf schrikt af natuurlijk”, zegt sociaal psycholoog Frank Van Overwalle (VUB).

Reputatie

Maar ondanks dat verklaringen van medebeklaagden hem de voorbije jaren in het nauw dreven, hield Gyselbrecht zijn verhaal vol. “Her en der wordt geschreven dat hij een zelfingenomen persoon zou zijn”, zegt Van Overwalle. “Dat zou mee verklaren waarom hij zijn leugen zo lang heeft volgehouden. Voor zo’n personen is het nog veel moeilijker om dingen te moeten toegeven die niet bij hun zelfbeeld passen.”

Ook biologisch is de leugen van dokter Gyselbrecht te verklaren. “Onze communicatie is doorspekt met leugens”, zegt professor gedragsbiologie Mark Nelissen (Universiteit Antwerpen). “Een van de redenen waarom wij communiceren is om informatie door te geven.” Voornamelijk omdat dat de samenwerking ten goede moet komen. En in het belang van een goeie samenwerking is het essentieel om de juiste, ware informatie door te spelen.

Nelissen: “Maar een andere functie van communicatie gebeurt meer onderbewust. Daarmee probeer je je reputatie en status bij te kleuren. Je probeert een beeld te schetsen van jezelf bij de ander, en daarbij gaan mensen nooit de volledige juistheid weergeven. Dus gaan ze liegen, overdrijven of wegmoffelen.”

Goegemeente

Mensen zijn overigens niet de enige wezens die zich daaraan bezondigen. Ook mensapen stellen zichzelf soms beter voor dan ze daadwerkelijk zijn. Of laten zich al eens op een flagrante leugen betrappen. “Heeft een aap voedsel gevonden, dan zal die dat soms verzwijgen, om zo meer eten voor zichzelf te hebben.”

Psycholoog Van Overwalle vermoedt dat imago en status inderdaad hebben meegespeeld bij de recente bekentenis. “Hij bekent dan wel de moordopdracht, maar hij probeert zijn daden toch ook goed te praten. Hij deed het ‘om de kleinkinderen te beschermen’. Op die manier geeft hij aan dat zijn negatieve daad een hoger doel diende. Als mensen fouten begaan, hebben ze de neiging om zichzelf goed te praten. Anders kun je met jezelf niet meer leven als ‘moreel verwerpelijk persoon’.”

Daar komt nog bij dat Gyselbrecht kan rekenen op de steun van een deel van het grote publiek. Een opa die zijn kleinkinderen wil beschermen tegen een pedofiele schoonzoon? Dat kan op heel wat goedkeurend geknik rekenen. “Als de brede opinie een beeld van jou heeft geschapen, dan ga je in functie daarvan je leugen versterken, bijschaven of wegwerken”, zegt gedragsbioloog Nelissen. “De perceptie van de ander is heel belangrijk voor de status die je wil bereiken.”

Toch blijft het vreemd dat Gyselbrecht nu pas met de waarheid naar buiten komt. Waarom al die jaren vasthouden aan de leugen, zelfs als de bewijslast zo groot is? “De sociale druk neemt toe natuurlijk”, zegt Nelissen. “Als je voor een rechter staat in een rechtbank, dan heeft die een hogere status. De druk van die dominantere persoon kan ervoor zorgen dat je uiteindelijk toch bezwijkt. En het verklaart mee waarom iemand zijn onschuld staande houdt tijdens een ondervraging van de politie, maar schuld bekent op de beklaagdenbank.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234