Woensdag 18/09/2019

Portret

Waarom iedereen Michelle Obama wil zijn

Beeld Photo News

Misschien meer nog dan haar man Barack, gaan we Michelle missen, wanneer de Obama's straks het Witte Huis verlaten. Nooit eerder maakte een first lady zo'n verpletterende indruk. "Ze was de nieuwe Marilyn Monroe, met aftrek van drank, eenzaamheid en wanhoop", schrijft Hugo Camps.

Iedere keer als ze op het podium staat náást haar man Barack (niet achter hem) en ze kijkt met dat geheven hoofd de wereld in, kruip ik naar het puntje van mijn stoel. Michelle Obama wil je dicht bij je hebben. Tot de aanraking toe. Met haar transcendente schoonheid valt ze als een streling over je heen. Ook al blijft ze een deus ex machina, van het Amerikaanse politieke systeem, van de vulgaire campagnestrijd tussen Trump en Clinton, ja zelfs van het beleid van haar man Barack. Toch, de wereld klaart op als ze roerloos achter een microfoon plaatsneemt. Bij de eerste woorden wordt ze pas echt een feestelijke verschijning waar duizend fonteinen aan ontspringen. Ze overweldigt met de glans van een oude viool en tegelijk met een boemerang van speelse gratie.

Ik heb ooit gedweept met Che Guevara, maar hij legt het in bewondering af tegen Michelle Obama. Haar sierlijke naturel en indringende jukbeenderen zijn verschroeiend. Hoe kun je de voorbije acht jaar niet even verliefd zijn geworden op deze gewezen advocate uit Chicago? In elke rimpeling van haar mond kruipt ze onder je huid.

Geen mens denkt nog terug aan Carla Bruni, de diva van het Elysée. Michelle Obama is de norm, inhoudelijk, presidentieel en artistiek. Ze is ook nog het stijlicoon waar Amerika jarenlang op heeft zitten wachten. Eigenlijk al sinds Jacky Kennedy.

Rolmodel voor de vrouw en fashionhype - die aura van first lady kom je in Europese democratieën niet meer tegen. De angry black woman met vaak een frons van verontwaardiging in de wenkbrauwen die zich een tijd opsloot in de rol van mom-in-chief voor man en kinderen, werd de meest sprankelende amourette op alle tv-zenders.

Op staatsdiners en publieke festiviteiten zagen we haar in prachtige jurken zonder mouwen. First lady met de blote armen - een statement van eeuwige jeugd. Want reken maar dat ze het kan hebben, ook nu ze vijftiger is. Ik herinner me een lange witte jurk van de Taiwanese ontwerper Jason Wu. Verbluffend. Haar arsenaal aan veelkleurige, goedkope vestjes is al even indrukwekkend. Iedere draad textiel aan haar lijf voltooit haar ranke hoogte. Anders dan Hillary Clinton in haar fletse broekrokken loopt Michelle er gedurfd en vrolijk bij. Daarom niet duur.

Beeld AP

De vrouw van een politicus, laat staan van een Amerikaanse president die van opsmuk houdt, is in haar geval geen decorum. Juist niet. Ze laat zien dat ze een autonoom leven leidt, met eigen smaak en humor, met gevoel voor buitenissigheid. Michelle Obama was de nieuwe Marilyn Monroe, met aftrek van drank, eenzaamheid en wanhoop.

Daarnaast ook nog gefocust op inhoud. In haar speeches moest het ergens over gaan. Over het gevaar van obesitas, over het lot van verwaarloosde kinderen, over criminele zorgverzekeraars, over vereenzaming van veteranen... De actuele politiek liet ze bewust links liggen, al mocht ze er graag aan herinneren dat het Witte Huis gebouwd is door slaven. Haar eigen vader was ook de zoon van een slaaf. Uit de verte kon je zien dat rassenrellen haar verdrietig maken. Maar raciaal gefrustreerd is ze niet, ook al noemde de BBC haar ooit 'the bitter half' van Barack in plaats van zijn 'better half'.

Waar haar man nog wel eens wordt neergezet als elitaire prediker, wordt Michelle Obama gezien als een warme, geestige en toegankelijke vrouw. Ambitieus en traditioneel, maar vooral charmant en knuffelgevoelig. Zij is jarenlang het menselijke gelaat van de Amerikaanse politiek geweest, al helemaal voor de Afro-Amerikanen, maar ook steeds meer voor progressief blank Amerika. Michelle staat onmiskenbaar in de continuïteit van Billie Holiday en Aretha Franklin, maar er zit meer optimisme in haar blik op de toekomst. En dat is niet gespeeld, zeggen commentatoren van The New York Times en Newsweek. Ze is oprecht een vooruitgangsgelovige.

Gewone-vrouwenimago

Michelle Obama, meisjesnaam Robinson, werd in 1964 geboren in Chicago. Haar inmiddels overleden vader werkte voor het waterleidingbedrijf in Chicago, ook nog toen multiple sclerose zijn gang moeilijk maakte. Haar ouders zijn steeds getrouwd gebleven. Michelle studeerde aan de elite-universiteiten van Princeton en Harvard. Ze werkte als advocaat, gemeenteambtenaar en voor een universitair ziekenhuis. Later wijdde ze haar leven aan de opvoeding van dochters Malia en Sasha en aan de politieke ambitie van haar man.

Michelle heeft de kracht van het woord, misschien meer nog dan Barack. Wat ze zegt, is niet voorgekauwd. Tijdens een toespraak riep ze ooit ineens tot haar moeder in de zaal: "Mama, ik hou van jou." Haar gewone-vrouwenimago is slim gecultiveerd en ze draagt het met passie uit in tv-shows en informele ontmoetingen. Mede daardoor wil iedereen Michelle Obama zijn.

Haar toespraak op de eerste dag van de democratische conventie was een hoogtepunt in deze verkiezingscampagne. Na afloop werd gezegd dat ze meer presidentieel was dan Barack. Ze prees Hillary Clinton de hemel in alsof ze hartsvriendinnen waren, terwijl de Obama's en de Clintons ooit in hun onderlinge strijd voor het presidentschap elkaar rauw lustten. In haar boodschap tegen racisme en discriminatie maakte ze het persoonlijk: "Ik word elke dag wakker in een huis dat gebouwd is door slaven. En dan zie ik mijn dochters: twee mooie, intelligente, zwarte jonge vrouwen die met hun honden spelen op het gazon van het Witte Huis." Vervolgens vertelde ze dat ze haar dochters op het hart drukt mensen te negeren die het geloof in het staatsburgerschap van hun vader in twijfel trekken. "Ons motto is: when they go low, we go high."

De geschiedenis zal uitmaken wat de rol van Michelle Obama is geweest in het presidentschap van Hillary Clinton. Maar de promo voor Hillary waarin ze Donald Trump ontbeende als een loeder die vrouwen gewoon bij hun kruis wil grijpen, was van een genadeloze aversie. Zonder zijn naam te noemen, maakte ze brandhout van de onverbeterlijke seksist. Dat de taal van Trump haar diep zat, bleek uit het trillen van haar stem. "Ik kan niet geloven dat een kandidaat voor het presidentschap van de Verenigde Staten durft op te scheppen over het aanranden van vrouwen."

Zo hadden de Amerikanen Michelle Obama nog nooit gezien. Zij die zich keurig hield aan de bekommernis over haar dochters en het huispersoneel en een enkele keer over het falende zorgsysteem, was ineens de aanklager van het morele verval van een kandidaat-president. Niet Hillary Clinton, Michelle herstelde het morele kompas als moeder des vaderlands. Haar toespraak werd een voltreffer op sociale media. De first lady had zichzelf uitgerold als verzetsstrijder. Eerder had ze tijdens een van de laatste uitzendingen van Oprah Winfrey al laten doorschemeren dat ze eigenlijk neerkijkt op het politieke spel. Aan haar biograaf David Colbert liet ze weten dat ze een politieke carrière niet ziet zitten.

Stand by your man is meer dan een muzikale kreet. Michelle Obama heeft de attitude dagelijks ingevuld. Niet als kerstboom, als kritische partner voor een hoger ideaal dan een gezellige Valentijnsdag. Ze vindt oprecht dat haar man het fantastisch heeft gedaan. Hij mag dan wel zijn sokken laten rondslingeren in de Oval Office, hij heeft de American dream van zijn volk toch maar knap overeind gehouden. Michelle is trots op Barack.

Een manier om Michelle Obama te begrijpen, is haar te zien als iemand die het grootste deel van haar leven op omstreden terrein heeft verkeerd, schreef een columnist. 'Op Princeton voelde ze zich als zwarte vrouw buitengesloten. In een scriptie stelde ze dat ze altijd eerst als zwarte werd gezien, dan pas als vrouw.'

Vrienden zeggen dan weer dat ze een gevoel van teleurstelling gebruikt als wapen. Ook naar haar man en kinderen toe. Teleurstelling brak bijna haar huwelijk op. Michelle ergerde zich de eerste jaren aan de continue afwezigheid van Barack die haast verslonden werd door politieke ambities. Zij die de slopende advocatuur had ingewisseld voor een baan in de non-profitsector raakte almaar meer verbitterd. Tegen de Chicago Tribune zei ze in die dagen: "Wat me opvalt aan mannen, aan alle mannen, is dat ze altijd eerst aan zichzelf denken. Vrouwen denken pas op de vierde plaats aan zichzelf."

In een zeldzame ontboezeming over zijn huwelijksperikelen beaamde Barack: "Mijn vrouw kon haar woede tegen mij nauwelijks nog bedwingen. Ze foeterde dat ik alleen aan mezelf dacht."

Uiteindelijk besloot Michelle dat het aan haar was om zich aan te passen aan de ambities van haar man. In Vanity Fair verwoordde ze het zo: "Ik kan niet mijn leven lang kwaad zijn. Dat is voor niemand leuk."

Aanpassen kon, maar niet ten koste van haar onafhankelijkheid. In Washington wordt ze nog steeds gezien als de meest onafhankelijke naoorlogse first lady. Ze heeft een eigen agenda, houdt niet van theekransjes met dames van de high society, is eigenwijs in de opvoeding van haar dochters.

Nog eigenwijzer is ze in haar kledingkeuze. Draagt ze designjurken en diamanten, of goedkoop spul van J.Crew? Het was altijd speculatie. Ze wordt op de voet gevolgd door fashionista's en The New York Times wijdt op zijn website een aparte pagina met updates over kleding, schoenen en accessoires. Er zijn prijsvragen uitgeschreven over de ideale jurk voor Michelle Obama als ze naar het inauguratiebal gaat. Algemeen geweten is dat de vrouw van de president graag met een vestimentaire verrassing komt.

Vurige ogen

De grote schoonheid van Michelle ligt natuurlijk niet in haar make-up en hairdo. Haar schoonheid ligt in de kracht en waardigheid die ze uitstraalt. In présence overtreft ze zelfs Barack. In het spreken doet ze ook niet voor hem onder en haar magnetische aantrekkingskracht voor een breed publiek is tijdens deze verkiezingscampagne alleen maar toegenomen. Zet Hillary naast Michelle en de toekomstige president van de VS verschrompelt waar ze bijstaat.

Natuurlijk wil iedereen in de nabijheid van Michelle vertoeven. De elitaire vrouwenclubjes van Washington zijn gefrustreerd door haar negatie. In tegenstelling tot Laura Bush krijgen ze van Michelle geen toegang tot een lunch in het Witte Huis. Zij gaat liever naar de achterstandsbuurten of begeeft zich onder studenten met leerproblemen. Moeders van militairen die in het buitenland dienen, zijn ook altijd welkom.

Michelle Obama heeft de rol van first lady een lading gegeven die het ceremoniële ver overstijgt. Het zou een verlies zijn als ze zich straks terugtrekt in huiselijke anonimiteit. Alleen al haar horen speechen met die vurige ogen en fijnzinnige arabesken is puur genot. Ik denk dat het afgelopen decennium zowat de halve wereld lichtjes verliefd is geweest op Michelle.

Haar hartsvriendin Sharon Malone vertelde dat Michelle bij het samenstellen van haar agenda vaak aan het personeel vroeg of haar komst van toegevoegde waarde zou zijn. Een butler, keukenmeid, kok en tuinman als adviseurs - het is onklopbare pretentieloosheid. Ook daarin schuilt de schoonheid van Michelle Obama.

In haar uitval naar Donald Trump, zonder hem bij naam te noemen, zei ze: "Het is als die collega die iets te dichtbij komt staan en te lang naar je staart - je voelt je ongemakkelijk in je eigen huid." Vernietigender kan een oordeel niet zijn. Het staat gebrand in het cv van de brulboei.

Trump waagde zich niet aan een omstandig weerwoord. Ook hij buigt voor Michelle Obama.

Van deze vrouw wil ik geen afscheid nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234