Zondag 15/12/2019

Waarom Hollywood zwarten witwast

De biografische film Nina, over Nina Simone, leidde bij voorbaat al tot ophef. Oorzaak: de actrice die de titelrol vertolkt, is eigenlijk niet zwart. Whitewashing, heet dat in Hollywood. Waarom kiezen filmmakers daarvoor?

"Dit ziet eruit als een parodie' 'Verdrietig.' 'Belachelijk.' Het zijn enkele van de vele opmerkingen die actrice Zoe Saldana in 2012 over zich heen kreeg, toen bekend was geworden dat ze de rol van de Afro-Amerikaanse singer-songwriter, pianiste en burgerrechtenactiviste Nina Simone ging spelen in de biografische film Nina (verschijnt op 22 april in de VS). Ook de dochter van Simone noemde Saldana "niet de beste keuze".

Na het vrijgeven van de trailer, begin vorige maand, verschenen er opnieuw vlijmscherpe reacties op internet van kijkers en critici.

De reden? De huidskleur van Zoe Saldana is "te licht".

De Amerikaanse actrice voelt zich Afro-Amerikaans. Ze heeft ouders van Dominicaanse en Puerto Ricaanse afkomst, met ook Haïtiaanse en Libanese wortels. Qua uiterlijk zijn er echter duidelijke verschillen met Nina Simone. En daarom is haar neus breder gemaakt in de film, draagt ze donkere schmink en een pruik met kroeshaar.

Dat is pijnlijk volgens kijkers en critici, want Simones huidkleur was juist een cruciaal thema in haar leven. Zo was ze ervan overtuigd dat ze was afgewezen bij het prestigieuze Curtis Institute of Music - een conservatorium in Philadelphia - vanwege haar afkomst. Haar muzikale talent zette ze jarenlang in voor de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, met nummers als 'To Be Young', 'Gifted' and 'Black'.

De omstreden casting van Saldana als Simone staat niet op zichzelf. Het gebeurt in de filmindustrie vaker dat acteurs rollen vertolken van personages met een andere etniciteit. Meestal zijn het blanke acteurs die een oorspronkelijk niet-blanke rol spelen. Dat gebeurt zo geregeld, dat er een term aan verbonden is: whitewashing.

Neem de dramafilm A Mighty Heart (2007), waarin Angelina Jolie de rol van Mariane Pearl vertolkt, een Franse journaliste van gemengde afkomst. Net als bij Saldana werd het uiterlijk van Jolie aangepast voor de rol. Zo droeg ze bruine lenzen, werd haar huidskleur donkerder gemaakt en haar haren afro-krullend.

Of, meer recentelijk, de Amerikaanse fantasyfilm Pan (2015), waarin Rooney Mara (bekend van onder andere The Girl with the Dragon Tattoo) de rol van het indianenmeisje Tiger Lily speelt. Anders dan in A Mighty Heart is bij deze nieuwste verfilming van het verhaal over Peter Pan geen moeite gedaan het meisje daadwerkelijk op een indiaan te laten lijken. De etnische achtergrond uit het oorspronkelijke toneelstuk en boek is weggelaten en vervangen door een personage zonder duidelijke etniciteit.

Waarom worden blanke acteurs vaak ingezet voor oorspronkelijk niet-blanke rollen? En: is dat eigenlijk erg?

Angst voor verandering

Het 'witwassen' van personages is net zo oud als Hollywood zelf. Sterker nog: in de beginjaren van film was witwassen de normaalste zaak van de wereld. Met schmink - bijvoorbeeld blackface om personages met een donkere huidskleur te imiteren en yellowface voor Oost-Aziatische personages - werden blanke personen gecast voor rollen van andere etniciteiten.

Die films werden toendertijd juist geprezen door critici en het publiek, omdat de schmink een eerste deur opende voor personages van andere etniciteiten in de entertainmentindustrie, in een tijdperk waarin zij nog weinig zichtbaar waren. Zo droeg de blanke acteur Al Jolson (1886-1950) bijvoorbeeld blackface voor zijn rol in de eerste succesvolle geluidsfilm, The Jazz Singer (1927).

Die film introduceerde het publiek in de Afro-Amerikaanse cultuur en werd daardoor als vooruitstrevend gezien. The Amsterdam News ("de oudste zwarte krant in de Verenigde Staten", aldus hun website) noemde de film dan ook "een van de beste films ooit geproduceerd" en voegde daar later aan toe dat elke gekleurde artiest trots op Jolson was.

Maar waarom zijn blanke acteurs nog steeds de norm? Volgens de Brits-Amerikaanse onderzoeker Jeetendr Sehdev, verbonden aan de Universiteit van Zuid-Californië, zijn er drie belangrijke oorzaken: het gebrek aan diversiteit onder scriptschrijvers, productiemaatschappijen die geen risico's durven nemen en dominante blanke schoonheidsidealen.

Blanke kijkers werden lang als de meest universele en kapitaalkrachtige doelgroep beschouwd. "Zij zouden zich niet kunnen identificeren met een willekeurige Afro-Amerikaan, was lang de gedachte", legt de Nederlandse mediapsycholoog Jaap van Ginneken uit. En aangezien meer kijkers meer geld betekent, richten productiemaatschappijen zich vooral op blanke personages en acteurs - óók als de rol oorspronkelijk niet-blank was.

Toch is er de laatste jaren steeds meer kritiek op witgewassen rollen, juist vanuit het publiek. Zo riep de website Racebending - in het leven geroepen om op te komen voor minderheden in de media - kijkers op om The Last Airbender (2010) te mijden vanwege het gebrek aan Aziatische acteurs, terwijl het een verfilming van een Japanse anime-serie is. Ook gebeurt het dat actiegroepen petities opstellen voor een hercasting.

Recent was dit nog het geval bij Scarlett Johansson, die de hoofdrol in de sciencefictionfilm Ghost in the Shell (2017) zal vertolken, oorspronkelijk een Japanse scifi-manga. "De originele film komt uit Japan en de hoofdpersonages zijn Japans. Dus waarom zou de Amerikaanse remake een blanke actrice in de hoofdrol hebben?", is het motto van de petitie. Inmiddels zijn meer dan 65.000 handtekeningen verzameld.

Dat protest is niet zo vreemd. Amerika wordt steeds diverser. Het '2016 Hollywood Diversity Report' van de Amerikaanse universiteit UCLA leert dat inmiddels bijna 40 procent van de inwoners van de Verenigde Staten niet-blank is, tegenover iets meer dan 60 procent blanken. De meeste bioscoopkaartjes voor de vier grootste films uit 2014 werden door niet-blanken gekocht. Toch ging nog geen 13 procent van de hoofdrollen in dat jaar naar minderheden.

Hoewel films met een relatief diverse cast volgens het rapport veel geld opleverden, gaat verandering langzaam. "Verandering, vooral als het op casting aankomt, is een eng vooruitzicht voor de industrie", zegt Sehdev. Productiemaatschappijen durven niet zomaar risico te nemen met onbekendere acteurs van de geschikte afkomst. Al helemaal niet als een grote Hollywoodster garant staat voor succes.

Zo stelde Ridley Scott, de regisseur van de witgewassen film Exodus: Gods and Kings (2014) - waarin blanke acteurs Egyptenaren spelen - bijvoorbeeld dat hij het geld voor zijn film nooit had gekregen als hij had moeten zeggen dat zijn hoofdrolspeler "Mohammed zo-en-zo van die-en-dat" was. "Dan word ik gewoon niet gefinancierd. Dus de vraag was niet aan de orde", zei hij tegen het Amerikaanse tijdschrift Variety.

Tegenwoordig worden vooral blanke acteurs met een exotisch tintje ingezet voor etnische rollen. Van Ginneken: "Dat geldt bijvoorbeeld voor Angelina Jolie. Die krijgt vaak rollen met een etnisch tintje, omdat ze iets vaags oosters heeft en dus over de hele wereld als exotisch kan worden waargenomen. Maar ze mag niet al te uitgesproken etnisch zijn."

Dat dat geen kansen schept voor niet-blanke acteurs, daar heeft Hollywood nog weinig boodschap aan. "Een beetje blockbuster heeft tegenwoordig een omzet van één miljard. Goede bedoelingen staan niet bovenaan de prioriteitenlijst", zegt van Ginneken.

Of het erg is dat een acteur een rol met een andere etniciteit vertolkt, valt soms te betwijfelen. Zo koos de 'echte' Mariane Pearl, de Franse journaliste uit A Mighty Heart, Angelina Jolie zelf voor haar rol. "Ik heb gehoord dat er kritiek is op haar casting, maar het gaat niet om je huidskleur. Het gaat erom wie je bent. Ik heb haar gevraagd om de rol te spelen - ook al is ze veel mooier dan ik ben - omdat ik een verwantschap voelde", zei ze over Jolie in het Amerikaanse tijdschrift Time. Bovendien zijn acteurs nu eenmaal acteurs: het is hun baan om hun uiterlijk aan te passen en iemand anders te spelen. Volgens sommige makers zou afkomst daarbij geen rol moeten spelen.

Toen M. Night Shyamalan, de regisseur van The Last Airbender, kritiek kreeg op zijn castingkeuze, was zijn reactie op de website io9 dat hij simpelweg degene koos die "het beste was voor de rol". De distributeur van Nina, met de donkerder geschminkte Zoe Saldana, reageerde op soortgelijke manier: "Het belangrijkste is dat de creativiteit of de kwaliteit van het optreden nooit beoordeeld zou moeten worden op basis van kleur, etniciteit of fysieke gelijkenis."

Latina als prostituee

Maar casting is nog niet kleurenblind. Terwijl blanke acteurs geregeld niet-blanke rollen overnemen, gebeurt dat andersom weinig. En als er wel sprake van is, worden de acteurs bedolven onder kritiek. Zo zorgde de casting van Idris Elba als een Noorse god in de film Thor: The Dark World (2013) voor veel boze reacties en een website waarop conservatieve Amerikanen opriepen de film te boycotten.

"Als er wel rollen voor minderheden zijn, zijn het vaak specifieke rollen", zegt Sehdev. "Zwarte acteurs worden gestereotypeerd als domme of grappige mensen. Latina's als de prostituee of de hulp." Als iconische hoofdrollen als die van Nina Simone - wier verhaal juist draait om haar afkomst - dan ook niet naar de actrices gaan die daar de juiste achtergrond voor hebben, blijven er weinig kansen voor een meer diverse filmindustrie over.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234