Woensdag 05/10/2022

AchtergrondAbortus

Waarom het verwerpen van Roe v. Wade een onzekere, angstaanjagende toekomst brengt

Vrouwen demonstreren voor het Hooggerechtshof in Washington tegen het terugdraaien van het abortusrecht. Beeld Getty Images
Vrouwen demonstreren voor het Hooggerechtshof in Washington tegen het terugdraaien van het abortusrecht.Beeld Getty Images

Het verwerpen van Roe v. Wade is geen stap terug naar het verleden, maar een sprong in een onzekere, en best wel angstaanjagende toekomst. ‘Dit zal zeker implicaties hebben voor andere verworven rechten in de Verenigde Staten, maar ook hier vindt die beweging weerklank.’

Katrin Swartenbroux

Het is gebeurd. Bijna een halve eeuw nadat in 1973 het recht op abortus verankerd werd in de gerechtelijke uitspraak Roe v. Wade heeft het Amerikaanse Hooggerechtshof afgelopen vrijdag het arrest teruggedraaid, waardoor staten nu zelf mogen bepalen in hoeverre ze abortus toestaan. Missouri was de eerste staat die de dag zelf nog abortus illegaal maakte, bij het inluiden van het weekend was abortus al in negen Amerikaanse staten verboden. Er wordt verwacht dat nog twaalf staten snel het voorbeeld van onder meer Utah, Alabama en Louisiana zullen volgen.

Echt verrassend is dat niet. De machthebbenden zaten er al langer op hete kolen en voerden wars van Roe v. Wade lustig beperkingen in op het arrest. Volgens cijfers van Planned Parenthood werden er de afgelopen 49 jaar maar liefst 1.336 abortusrestricties ingevoerd, het leeuwendeel daarvan in 2021. Zo stond in de fameuze Texaanse ‘heartbeat act’ dat abortus na zes weken verboden was en werden burgers aangespoord om mensen die abortus ondergingen of uitvoerden te verklikken. Vorige maand lag er in Louisiana zelfs een wetsvoorstel op tafel dat toeliet om mensen die een zwangerschap beëindigden te veroordelen voor moord. Dat voorstel kwam er niet door, maar de toon is er wel gezet.

Ander tijdperk

“De weg hiernaartoe was allang geplaveid, maar het hek is nu natuurlijk van de dam”, zegt Gily Coene, hoogleraar ethiek aan de VUB en voorzitter van RHEA (Onderzoekscentrum Gender en Diversiteit). Het hoeft niet beschreven wat voor gevolgen dit zal hebben voor het mentaal en fysiek welzijn van mensen die zwanger kunnen worden, maar om een veelvoud aan redenen beslissen om die zwangerschap niet te voldragen. Mensenrechtenorganisaties benadrukken dat de zwaarst getroffenen vooral jong, arm, zwart of trans zullen zijn, mensen uit gemeenschappen waar de moedersterftecijfers sowieso al het hoogst liggen omdat men er minder toegang vindt tot veilige of betaalbare gezondheidszorg.

Het is niet toevallig dat net deze groep mensen het hardst zullen lijden, zegt Coene. “Het moreel politiek conservatisme ijvert voor het klassieke (witte) kerngezin en wil niet enkel de abortuswetgeving op de schop, maar trekt bijvoorbeeld ook ten strijde tegen homorechten en verzet zich ook vaak tegen immigratie. Vandaar dat men vreest dat Roe v. Wade ook andere verworven rechten op de helling zal zetten.”

Die vrees werd extra voelbaar toen opperrechter Clarence Thomas zijn motivatie voor het schrappen van Roe v. Wade publiceerde, waarin hij stelt dat de Supreme Court “ook precedenten als Griswold (1965), Lawrence (2003) en Obergefell (2015) moet heroverwegen”. Die arresten beschermen het recht op anticonceptie, homoseksuele handelingen en het homohuwelijk. Hoewel Thomas’ collega’s hem niet (openlijk) volgen, lijkt voor heel wat Amerikanen bevestigd dat de afschaffing van Roe v. Wade een ander tijdperk inluidt.

Surveillancemaatschappij

“Vergeet je wekker niet in te stellen op de jaren vijftig”, is dan ook een populaire meme die de ronde doet op sociale media. Maar, zo stelt een even vlot gedeeld essay uit The New Yorker, Amerika keert niet terug naar het verleden, Amerika duikt een onzekere toekomst in, eentje die zich afspeelt in een surveillancemaatschappij.

“In Europa hebben we de voorbij jaren gelukkig veel geïnvesteerd in privacy regulation, waardoor we ons beter hebben kunnen wapenen tegen surveillancepraktijken, maar in de VS ligt dat anders”, zegt Nathalie Van Raemdonck, die aan VUB en het Hannah Arendt Instituut onderzoek doet naar desinformatie op onlineplatformen. Via het Instagram-account @anti_conspiracy_memewars waarschuwde ze haar Amerikaanse volgers voor de data die er over hun reproductieve gezondheid beschikbaar is. Data die wordt verzameld door je bank, door je chatservice, door je menstruatie-app of door je zoekbrowser en die kan opgevraagd worden door de overheid.

“Via digitale broodkruimels kan men alles over je te weten komen, ook dingen die ogenschijnlijk onschuldig lijken”, zegt Van Raemdonck. “Want je kan wel denken dat je niets te verbergen hebt, maar wetten kunnen veranderen, en zaken die vandaag legaal zijn kunnen morgen strafbaar worden. En wanneer dat gebeurt, staat er een hele infrastructuur in de stelling om je te kunnen criminaliseren. Het is daar waar privacy-activisten al jarenlang tegen strijden.”

Kloppend hart

Het verwerpen van Roe v. Wade gaat daarom om meer dan het recht op abortus. Het gaat om mensenrechten, gezondheidsrechten, het recht op privacy en houdt een megafoon tegen het kloppende hart van een beweging die ook in onze achtertuin te horen is.

“Dit heeft een cruciale impact op de moeizaam verworven rechten van meisjes en vrouwen wereldwijd”, aldus Coene. “De invloed van rechts-conservatieve activisten reikt immers veel verder dan de VS. Ze sponsoren ook groeperingen en campagnes in Europa. Abortus blijft ook hier nog een heel gevoelig onderwerp, dat politiek ook heel sterk geïnstrumentaliseerd wordt, zelfs door mensen die er eigenlijk geen sterke mening over hebben, maar die wel goed beseffen dat het een pasmunt is in een gepolariseerde samenleving. We moeten waakzaam blijven dat wat we verworven hebben, niet opnieuw wordt afgenomen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234