Zaterdag 19/09/2020

AchtergrondMiddellandse zee

Waarom het rommelt in de Middellandse Zee

Dinsdag liet Turkije het onderzoeksschip Oruc Reis uitvaren. Het zoekt naar gas in een deel van de zee dat Griekenland claimt. Beeld AFP

Spanningen tussen Turkije en Griekenland in het oostelijk deel van de Middellandse Zee baren de Europese Unie zorgen. Naast strategische belangen staan ook maritieme rijkdommen – olie, gas en visserij – op het spel. ‘Zolang er wordt gepraat, wordt er in ieder geval niet gevochten.’

Twee Navo-lidstaten die elkaar een oorlog in rommelen: het is bijna ondenkbaar, maar de mogelijkheid van een gewapend treffen tussen Griekenland en Turkije hangt wel degelijk in de lucht boven het oostelijk deel van de Middellandse Zee. Aanleiding voor de spanningen is een zone met belangrijke olie- en gasvoorraden. Athene beschuldigt Ankara ervan illegaal onderzoek te voeren in de Griekse wateren.

Tot vreugde van Athene stuurde Frankrijk donderdag een marineschip en twee gevechtsvliegtuigen naar het gebied, een Frans fregat oefent mee met de Griekse marine. Dinsdag liet Turkije drie marineschepen opvaren met het onderzoeksschip Oruc Reis, dat naar gas zoekt in een deel van de zee waarop Griekenland exclusieve rechten meent te hebben.

Oude territoriale geschillen

De ministers van Buitenlandse Zaken van de EU hebben vanmiddag online spoedoverleg over de kwestie. De Griekse minister Niko Dendias ontmoet in Wenen zijn Amerikaanse collega Mike Pompeo. De Turkse president Erdogan had donderdag al een onderhoud met de Duitse bondskanselier Merkel en Europese Raadsvoorzitter Charles Michel, zo zei hij tijdens een toespraak in Ankara. “De oplossing in de oostelijke Middellandse Zee zal met dialoog en onderhandelingen worden gevonden”, aldus de Turkse president.

Die nadruk op dialoog en onderhandelingen impliceert echter dat er ook een andere, minder vreedzame manier is. Van de Franse manoeuvres toonde hij zich niet onder de indruk. De Oruc Reis gaat volgens plan door met boringen tot

23 augustus. Turkije trekt op het geopolitieke speelveld steeds meer een grote broek aan en Erdogan ziet zichzelf als een belangrijker staatsman dan president Emmanuel Macron.

Met Frankrijk staat Turkije inmiddels vrijwel op voet van vijandschap. Ankara beschuldigt de Fransen van neokoloniale strapatsen. Macrons recente bezoek aan Beiroet werd in de Turkse regeringsgezinde pers uitgelegd als een poging de groeiende Turkse invloed in het Midden-Oosten tegen te gaan.

De Grieks-Turkse spanningen zijn opgelopen sinds duidelijk is dat het oostelijk deel van de Middellandse Zee grote gasvoorraden herbergt. Dat zet de decennia oude territoriale geschillen over de volkenrechtelijke status van de Griekse archipel op scherp. De twee landen zijn het nooit eens geraakt over waar hun maritieme grenzen liggen.

Voor de exploitatie van de bodemschatten vormde Griekenland vorig jaar een consortium met Italië, Egypte, Israël, Cyprus en Jordanië. Frankrijk en de VS steunen het project. Turkije voelt zich alleen staan tegenover een buitenlandse samenzwering – een bekend fenomeen in de Turkse psyche. Als tegenzet sloot Turkije een akkoord met Libië over hun zeerechten. Daarin werd de Exclusieve Economische Zone (EEZ) van de één zo groot ingetekend dat die aan die van de ander grenst.

Een ruzie tussen Athene en Ankara over Turkse proefboringen bij Cyprus werd eind juli gesust door de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die erop gebrand is zich in deze neutraal op te stellen. Maar de afspraak voor een gesprek was nog maar net gemaakt, of Griekenland en Egypte maakten bekend een akkoord te hebben gesloten: hun segment van de Middellandse Zee werd onderling verdeeld in EEZ’s.

Die in Turkse ogen verraderlijke stap was voor Erdogan reden de Oruc Reis de zee op te sturen. “Breek het overleg ogenblikkelijk af”, liet hij zijn diplomaten weten.

Kastellorizo

De belangen zijn groot. Alle maritieme rijkdommen - olie, gas en visserij - staan op het spel, naast strategische belangen. Turkije acht zich schandelijk benadeeld door de Griekse uitleg van het zeerecht: de honderden Griekse eilanden, ook de allerkleinste, zouden allemaal een EEZ (maximaal 200 zeemijl) hebben. Voor de Turken betekent dit dat hun economische rechten in de Middellands Zee zo’n beetje zijn beperkt tot het uitwerpen van een hengeltje vanaf de Turkse kust. Ergernis wekt vooral Kastellorizo, het meest oostelijke van de Griekse eilanden. Het telt amper 500 inwoners en ligt 2 kilometer voor de Turkse kust. “En op grond daarvan claimt Griekenland 40 duizend vierkante kilometer zee”, laat Ankara weten.

Wat de Grieken sterkt is dat hun visie voortvloeit uit Unclos, het zeerechtverdrag van de VN. “Maar dat heeft Turkije niet geratificeerd”, zegt Özgür Ünlühisarcikli, directeur van het German Marshall Fund in Ankara. “Voor een geschil met Turkije heeft het dan ook geen betekenis.”

Vandaar Erdogans nadruk op praten: als de kwestie niet kan worden opgelost met een simpele verwijzing naar het VN-verdrag, moet er worden onderhandeld over een compromis. “Dat kan heel lang duren”, zegt Ünlühisarcikli. “Maar zolang er wordt gepraat, wordt er in ieder geval niet gevochten.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234