Woensdag 22/01/2020

onderwijs

Waarom het rapport in steeds meer scholen heeft afgedaan

Beeld BELGA

Steeds meer basis- en secundaire scholen stappen af van het traditionele evaluatiesysteem. Cijfers en examens de vuilbak in, permanente evaluatie en observatie op een voetstuk. "We zijn verslaafd aan punten", stellen pedagogen.

Zwoegen op dat ene horrorexamen of aan het einde van een trimester komen aanwaaien met prachtige rapportcijfers: het is een fenomeen dat stilaan wegsijpelt uit de onderwijscultuur.

"We mogen ervan uitgaan dat meer dan de helft van de scholen beseft dat er anders en breder geëvalueerd moet worden", zegt Jan Royackers van Schoolmakers, een gespecialiseerd team dat naar scholen trekt om hen te helpen met veranderingen - bijvoorbeeld bij de evaluatie.

Neen, ze zijn niet tegen cijfers en examens. "Op sleutelmomenten, zoals voor de overstap naar het secundair, kunnen ze van waarde zijn", meent pedagoog Bert Smits. "Maar de mentaliteit is al jarenlang aan het veranderen. Waren leerlingen vroeger nummers, dan zijn hun individuele trajecten en leerprocessen nu steeds meer van belang. Binnen dit en tien jaar zie ik de traditionele vorm van evaluatie er stilaan helemaal uitgaan. Al zal kwaliteit voor een bepaalde groep mensen alleen maar af te lezen zijn door middel van een cijfer."

De vooruitgang van een leerling op school is immers meer dan een 6 of 9 op 10, klinkt het in een uitgebreid dossier in het tijdschrift Klasse. Dat 'anders evalueren' kan op tig manieren en ligt volledig in de pedagogische vrijheid van de school.

Neem nu De Sterrebloem, een basisschool in Meigem (Deinze). Daar evalueren ze leerlingen tot het vierde leerjaar niet met punten, maar aan de hand van kleurcodes op hun rapport - dat ze een 'verslag' noemen. Groen geeft weer dat de leerstof beheerst wordt, oranje betekent dat de leerling een duwtje in de rug kan gebruiken, rood wijst op moeilijkheden. Na een toets wordt met de leerling bekeken wat er goed of fout gelopen is en hoe het beter kan. Kinderen mogen ook zichzelf evalueren.

Vergeleken en gewogen

"Een cijfer legt de beoordeling buiten het kind zelf", stelt Smits. "Iemand zet je op een schaal. Daardoor stemt het gevoel dat de leerling zelf had niet overeen met wat hij of zij op de verbeterde toets ziet. Dat kan leiden tot onzekerheid. Daarnaast worden kinderen op basis van punten onderling vergeleken en gewogen. Sociaal vaardig zijn of iemand helpen op school worden niet beoordeeld, maar zijn wel belangrijk. Punten blijven het einddoel. Eigenlijk zouden ze het startpunt moeten zijn om te zien waar de leerling zich bevindt in zijn leerproces."

Daarmee bedoelt Smits: op basis van een punt observeren, evalueren, feedback geven en opvolgen. "Dat werkt motiverend."

Nochtans zijn de meeste ouders en leerlingen verknocht aan dat cijfer, aan iets meetbaars om naartoe te werken. "Zo'n bredere evaluatie is wennen, want cijfers zijn transparant", zegt Royackers. "Dat moeten andere evaluatiesystemen ook blijven. Het moet duidelijk zijn voor de leerling waar de minimumverwachting ligt. Maar het beleid lijkt wat koudwatervrees te hebben om veranderingen door te voeren."

Valkuilen

Niet dat het - gedeeltelijk - afschaffen van punten of examens geen valkuilen met zich meebrengt. Een leerkracht moet zich immers zowat permanent bezighouden met het individueel begeleiden van elke leerling. "Tijdsintensief is dat inderdaad", licht Royackers toe. "Leerkrachten moeten daarin een goede ondersteuning krijgen. Er mag ook niet te veel geëxperimenteerd worden met verschillende leervormen. Het ene vak zus, het andere vak zo. Dan dreigt het systeem inefficiënt te worden."

Maar dat feedback zowat het belangrijkste is wat een leerling kan krijgen, staat buiten kijf, zegt ook pedagoog Pedro Debruyckere. "Cijfers, codes of examens: samen met de werkvormen worden ook de evaluatievormen rijker. Maar ze moeten passend en efficiënt zijn. Van feedback leert een leerling het meest."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234