Zondag 27/11/2022

NY Times

Waarom het ontslag van FBI-directeur Comey eraan zat te komen

null Beeld AP
Beeld AP

Als een donderslag bij heldere hemel. Zo kwam de beslissing van de Amerikaanse president om James Comey af te danken aan bij de buitenwereld. Nochtans kwam het ontslag van de FBI-directeur, die de mogelijke banden tussen Trumps campagneteam en Rusland onderzocht, in Washington allesbehalve onverwacht.

Julie Hirschfeld Davis

Al meer dan een jaar. Zo lang rommelt het al tussen Comey en Trump. Het ontslag deze week is niet meer dan een absurd hoogtepunt van de giftige dynamiek tussen de twee.

Het begon allemaal met het FBI-onderzoek naar de e-mailpraktijken van Hillary Clinton, die als minister van Buitenlandse zaken een privéserver had gebruikt. FBI-directeur James Comey besliste om de Democratische ­presidentskandidate niet te vervolgen, en dat was tegen de zin van haar Republikeinse tegenstrever, die geen kans onbenut liet om de boodschap ‘Lock her up!’ uit te roepen tijdens zijn kiescampagne. Nadat Trump het tot president schopte, verzuurde hun relatie nog meer. Zeker toen Comey weigerde te bevestigen dat oud-president Obama Trump had laten bespioneren, zoals die beweerde. En toen de FBI-directeur tijdens zijn getuigenis in maart in het Congres ook nog bevestigde dat de federale politie de banden tussen Trumps campagneteam en Rusland aan het onderzoeken was, moest er haast iets gebeuren.

Al sinds vorige week zouden hooggeplaatste ambtenaren in het Witte Huis en binnen het departement Justitie al bezig zijn met het rechtvaardigen van Comeys ontslag: ze werden aangezocht om redenen te geven voor zijn gedwongen vertrek. Ook procureur-generaal Jeff Sessions werd daarvoor aangezocht.

Een foute afhandeling van de Clinton-mails, zo wordt de achterliggende redenering genoemd in een paar brieven van Sessions en adjunct-procureur-generaal Rod J. Rosenstein. Comey zou onder meer ‘denigrerende informatie’ hebben vrijgegeven over Clinton bij het afronden van het onderzoek, waarbij hij had aangekondigd haar niet te vervolgen.

Maar die uitleg spreekt tegen wat Trump vorige week zei over Comey, met name dat de FBI-directeur haar juist te mild had behandeld. “FBI-directeur Comey was het beste wat Hillary Clinton ooit kon overkomen, omdat hij haar een vrijgeleide gaf voor een reeks slechte daden!”, tweette de Amerikaanse president vorige week.

Hoe het ook zij, Comeys ontslag komt er na een periode waarin de president – nota bene vooral publiekelijk – zijn best heeft gedaan om het onderzoek naar zijn campagneteam en de mogelijke banden met Rusland te verhinderen. Trump werkte het onderzoek herhaaldelijk tegen en hij noemde het nutteloos. “De geheime verstandhouding tussen Rusland en Trump is totale onzin”, verklaarde de Amerikaanse president op Twitter. “Wanneer zal deze door de belastingplichtigen betaalde farce eindelijk ophouden?”

Geen spijt

Toch was de maat voor Trump pas echt vol toen Comey vorige week getuigde tijdens een hoorzitting op Capitol Hill. Daar beweerde de FBI-directeur dat hij misselijk werd bij de gedachte dat hij mogelijk de verkiezingsuitslag had beïnvloed. Tegelijkertijd verklaarde Comey geen spijt te hebben van zijn aanpak van de Clinton-e-mails.

Tijdens de campagne had Comey – nogal opmerkelijk – zijn conclusie openbaar gemaakt: Clinton kon niet vervolgd worden voor het gebruik van een privéserver voor haar e-mails. Volgens een bron dichtbij de president, die enkel anoniem wenste te spreken, was Trump het net als zijn supporters absoluut niet eens met die beslissing om Clinton vrij te pleiten.

‘Onwettig en corrupt’

Een maand nadat Comey had aangekondigd Clinton niet te vervolgen, zei Trump tijdens een rally in Florida het volgende over de FBI-directeur: “Hij verhinderde dat Hillary Clinton verantwoording zou moeten afleggen vanwege haar illegale en corrupte acties. Wat ze deed, was onwettig en corrupt, en de FBI redde haar, en ik kan me voorstellen dat veel mensen binnen de FBI buitengewoon beschaamd zijn.”

Maar zodra Comey, heel dichtbij de verkiezingsdag, het onderzoek naar Clinton heropende omdat er nieuwe e-mails waren opgedoken, stelde Trump zijn mening bij over Comey en sprak hij lovende woorden over hem. “Ik moet zeggen dat ik respecteer dat directeur Comey kon terugkomen na wat hij deed”, zei Trump in oktober in Phoenix. “Ik respecteer dat heel erg.”

In Grand Rapids, Michigan, zei Trump: “Het getuigt van lef dat directeur Comey deed wat hij deed, ondanks de tegenstand die er was.” En ook nog: “Ik was geen fan van hem, maar weet je wat: hij slaagde erin zijn eer te redden.” Even later werd Trump president. Waarna hij ziedend reageerde op de suggestie dat hij enkel had gewonnen dankzij het onderzoek van Comey naar Clinton, zoals zij en vele Democraten met haar beweerden. Volgens dezelfde anonieme bron dichtbij de president heeft men hem toen moeten overtuigen om Comey te laten zitten als FBI-directeur.

Maar eigenlijk maakte de president toen al duidelijk dat hij elk moment van gedachten kon veranderen. Zo suggereerde Trump in november in een interview met het Amerikaanse CBS-programma 60 Minutes dat het lot van Comey zou afhangen van de manier waarop hij de president zou kunnen overtuigen dat hij de zaak-Clinton correct had afgehandeld.

“Ik wil zeker een woordje wisselen met Comey, alvorens ik beslis om hem al dan niet aan te houden”, zei Trump toen. “Dit is een moeilijke tijd voor hem, en ik zou graag met hem willen praten voordat ik die vraag beantwoord.” Hij voegde eraan toe: “Ik zal nog zien; weet je, hij had misschien heel goede redenen om te doen wat hij heeft gedaan.”

Minachting

Maar toen beweerde de president dus begin maart op Twitter dat Obama zijn telefoon in Trump Tower had afgetapt. De dag nadien deed het nieuws de ronde dat FBI-directeur Comey daar geen bewijsmateriaal voor had en aandrong bij Justitie om daar een verklaring over vrij te geven.

Trumps minachting was compleet.

Een verklaring van Justitie kwam er uiteindelijk niet en in de weken nadien bleef Trump beweren dat zijn beschuldiging juist was. Comey verklaarde wel – in een nogal emotionele getuigenis – dat hij geen informatie had die de beschuldigingen van de president ondersteunde, terwijl hij tegelijkertijd het bestaan van een FBI-onderzoek naar het campagneteam van Trump bevestigde.

Een FBI-directeur die een zittend president tegenspreekt en de FBI die tegelijk een mogelijk strafrechtelijk onderzoek plant naar de vraag of de president met Moskou had samengewerkt om de verkiezing in zijn voordeel te laten uitdraaien. Dat zorgt uiteraard voor een merkwaardige dynamiek.

Niet te laat voor ontslag

De president herhaalde vorige maand dat Comey nog niet te zeker van zijn stuk mocht zijn, en hij vertelde Fox News dat het niet te laat was voor een ontslag. Tegelijkertijd beweerde Trump nog vertrouwen te hebben in zijn FBI-directeur. “We zullen zien wat er gebeurt, het wordt interessant”, vertelde hij. “Vergeet niet dat toen Jim Comey naar buiten kwam, hij Hillary Clinton redde – mensen beseffen dat niet. Hij redde haar leven.”

Sean Spicer, de woordvoerder van het Witte Huis, herhaalde vorige week dat Trump nog vertrouwen had in Comey, maar dinsdag was hij al voorzichtiger: hij verklaarde niet meer over de kwestie gesproken te hebben met de president. Tegen dan was de beslissing om Comey te ontslaan en bekend te maken al lang genomen.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Al die tijd was er sprake van bizarre lichaamstaal tussen de twee mannen. Tijdens een ceremonie in het Witte Huis voor ordehandhavers in januari riep Trump Comey bij zich, schudde zijn hand, en klopte hem op de rug terwijl hij iets onhoorbaars in zijn oor fluisterde. “Hij is bekender geworden dan ik”, zei Trump in de zogenaamde Blue Room in het Witte Huis – een twijfelachtig compliment van een man die dol is op aandacht.

In de weken erna bleef Trump beweren dat zijn beschuldiging juist was. In een dramatische getuigenis later in maart, zei Comey dat hij geen informatie had die de beschuldigingen van de president ondersteunde, terwijl hij tegelijkertijd het bestaan van een FBI-onderzoek naar de campagne van Trump bevestigde.

Dat zorgde voor een merkwaardige dynamiek: een FBI-directeur die een zittende president tegensprak terwijl de FBI op datzelfde moment een mogelijke strafrechtelijk onderzoek plande naar de vraag of de president met Moskou had samengewerkt om de verkiezing in zijn voordeel te laten uitdraaien.

‘Niet te laat voor ontslag’

Vorige maand herhaalde de president dat Comey nog niet te zeker van zijn stuk mocht zijn, en hij vertelde Fox News dat het niet te laat was voor een ontslag, ook al beweerde hij eveneens vertrouwen te hebben in zijn FBI-directeur. “We zullen zien wat er gebeurt, het zal interessant zijn”, zei Trump in dat interview. “'Vergeet niet dat toen Jim Comey naar buiten kwam, hij Hillary Clinton redde - Mensen beseffen dat niet. Hij redde haar leven.”

Sean Spicer, de woordvoerder van het Witte Huis, herhaalde vorige week dat Trump nog steeds vertrouwen had in Comey, maar dinsdag was hij al voorzichtiger. Hij vertelde verslaggevers bij zijn dagelijkse briefing dat hij niet meer met de president over de kwestie had gesproken sinds de vorige keer dat ze ernaar vroegen. Tegen dan was de beslissing om Comey te ontslaan en het in de loop van later bekend te maken, al lang genomen.

In de tussentijd was er sprake van een wat bizarre lichaamstaal tussen de twee mannen. Tijdens een ceremonie in het Witte Huis ter ere van wetshandhavingsambtenaren in januari, riep Trump Comey bij zich, schudde zijn hand, en gaf hem wat klopjes op de rug terwijl hij iets onhoorbaars in zijn oor fluisterde. “Hij is bekender geworden dan ik”, zei Trump in de Blue Room - een twijfelachtig compliment van een president die dol is op aandacht.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234