Vrijdag 27/01/2023

AchtergrondMeToo

Waarom greep KU Leuven niet in na verkrachting door prof? ‘Collega’s waren al lang op de hoogte van ontoelaatbare toestanden’

Studenten van de KU Leuven studeren in de bibliotheek.  Beeld Tim Dirven
Studenten van de KU Leuven studeren in de bibliotheek.Beeld Tim Dirven

Twee jaar lang liet de KU Leuven een professor die een studente verkrachtte zijn gang gaan, ook toen er al een gerechtelijk onderzoek naar hem liep. Waarom greep niemand in? ‘Dit probleem is wijder verspreid dan de universiteiten erkennen’, zegt onderwijsexpert Dirk Van Damme.

Ann De Boeck

Een seksueel roofdier, zo omschreef de rechtbank de 63-jarige professor pedagogie F. D. die vorige week tot 4,5 jaar cel werd veroordeeld. Het begon in juli 2016 met een reis naar een congres in Barcelona met een van zijn laatstejaarsstudenten die hij als promotor begeleidde. De 25-jarige studente kreeg ter plaatse te horen dat hij geen hotel maar een privéverblijf met één slaapkamer had geboekt. Haar paspoort en visakaart moest ze ‘voor alle veiligheid’ afgeven.

De vraag om samen een presentatie op het congres te geven, bleek in werkelijkheid een dekmantel om zijn prooi te isoleren. ’s Nachts kroop F. D. ongevraagd bij de studente in bed en randde hij haar aan. Enkele dagen later verkrachtte hij haar. “De feiten getuigen van een ziekelijke ingesteldheid en een flagrant gebrek aan respect voor het slachtoffer, voor wie deze feiten bijzonder traumatisch zijn geweest”, aldus de motivatie van de rechtbank.

Kort na de feiten stapte de studente naar een vertrouwenspersoon van de KU Leuven. Enkele maanden later zouden zowel de decaan van de faculteit als de ombudsdienst van de universiteit van deze melding op de hoogte zijn gebracht. Bronnen vertellen aan Het Belang Van Limburg hoe er daarop een gesprek met de professor volgde, waarin hij alles ontkende. Daarmee was de kous af. “Een doofpotaffaire”, stelt een betrokkene in diezelfde krant.

Toenmalig rector Rik Torfs spreekt zo’n affaire met klem tegen. “Dat zou betekenen dat er bewust informatie werd achtergehouden, terwijl ik alleen maar kan zeggen dat de klacht nooit tot bij mij is gekomen. Ik wist tot deze week zelfs niet wie de professor was”, zegt hij. “Ik weet ook niet of de klacht destijds er echt een was over verkrachting. Als dat zo was, dan hadden diegenen die op de hoogte waren naar de politie moeten gaan. Zoiets kan je niet voor jezelf houden.”

Flirterig gedrag

Daarmee verwijst Torfs in de eerste plaats naar de toenmalige decaan van de faculteit, die vandaag nog steeds op post is: professor orthopedagogie Bea Maes. Zij zat zondag in het buitenland en was noch rechtstreeks noch via de algemene woordvoerder van de KU Leuven bereikbaar voor commentaar. Volgens de KU Leuven drong het slachtoffer via een tussenpersoon in 2016 bij het eerste contact met de vertrouwenspersoon “er uitdrukkelijk op aan om zelf geen formele verklaring af te leggen”. Daarna, in 2018, vroeg het gerecht de universiteit om niets te doen dat de verdachte zou kunnen alarmeren, klinkt het. Dat is volgens de universiteit de reden waarom de tuchtprocedure tegen de professor nog geen besluit kende. Die procedure wordt nu voortgezet.

Vast staat dat F.D. na de klacht gewoon mocht blijven lesgeven en studentes begeleiden. Nochtans zou hij volgens verschillende bronnen eerder al beschuldigd zijn van grensoverschrijdend gedrag. “Collega’s wisten al heel lang dat er ontoelaatbare toestanden waren, maar niemand sprak hem daarover aan. Dat ging dan vooral over flirterig gedrag, over zaken die gebeurden in een machtscontext”, zegt iemand uit het werkveld. Zelfs na Barcelona zou hij zijn slachtoffer hebben lastiggevallen.

Er kwam pas schot in de zaak in 2018, wanneer de ouders ontdekten waarom hun dochter met psychische problemen kampte. Ze stapten opnieuw naar de universiteit en kregen via de ombudsdienst te horen dat ze het best een klacht bij de politie indienden. Dat deden ze, waarna er een gerechtelijk onderzoek werd geopend. Toch mocht F.D. nog gewoon het academiejaar afmaken. Daarna verdween bij geruisloos van de faculteit, waarna hij zijn carrière elders voortzette.

Toen De Morgen in februari het machtsmisbruik aan universiteiten onderzocht, bleek de omvang van het probleem al veel groter dan gedacht. Vaak bleken slachtoffers geen gehoor te vinden binnen de universiteit of waren ze bang dat een klacht hun academische carrière zou fnuiken.

Feodale structuur

En dat is geen toeval, zegt Dirk Van Damme, voormalig onderwijstopman bij de OESO. “Vlaamse universiteiten hebben nog altijd een feodale structuur: een zeer hiërarchisch systeem waarin het geprofte almachtig is. Iemand die een proefschrift maakt, is bijvoorbeeld erg afhankelijk van deze of gene prof. Die organisatiecultuur zou veel vlakker moeten zijn, met evaluaties die meer in teamverband gebeuren.”

Het probleem is ook dat professoren weinig onderlinge kritiek willen geven, zegt Van Damme. “Iedereen heeft zijn eigen speeltuin. Vaak spelen er informele mechanismen van solidariteit mee.” Volgens hem is het probleem “veel wijder verspreid dan de universiteiten erkennen”, al gaat het dan niet enkel over zware feiten zoals verkrachting. Het gaat ook om subtiele vormen van machtsmisbruik, zoals kleine pesterijen.

Lees ook

Demir schrapt subsidies voor KU Leuven tot die duidelijkheid verschaft over verkrachtingszaak

KU Leuven greep niet in na melding van verkrachting door professor: ‘Compleet onbegrijpelijk’

De aanpak door de universiteiten oogst veel kritiek. Voormalig minister van Onderwijs Hilde Crevits (cd&v) had in 2018 al plannen om een onafhankelijk centraal meldpunt op te richten waar alle slachtoffers van grensoverschrijdend gedrag in het hoger onderwijs terechtkonden. De universiteiten en hogescholen hielden dit echter tegen. Ze beloofden om elk een eigen meldpunt op te richten, maar dat gebeurde niet.

Na verschillende wantoestanden kondigde huidig onderwijsminister Ben Weyts (N-VA) begin dit jaar dan toch de oprichting van een extern meldpunt aan, al gaat dat minder snel dan sommigen hadden gehoopt. In de zomer van 2023 zou het klaar zijn.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234