Woensdag 23/09/2020

Italië

Waarom ging het zo fout in Bergamo?

Rijen lijkkisten in de San Giuseppe-kerk in Bergamo.Beeld EPA

‘Wij zijn niet op zoek naar een schade­vergoeding. Voor ons draait het om de waarheid.’ Tienduizenden nabestaanden van coronadoden in Noord-Italië hebben vragen over de dood van hun geliefden en dienen een aangifte in bij het Openbaar Ministerie in Bergamo.

Daar zaten ze dan, Diego Federici (35) en zijn broer, opgesloten in een klein eenpersoonsappartement in Bergamo. Hun vader was op zondag gestorven, hun moeder op woensdag. Buiten hoorden ze zo’n 125 ambulances per dag passeren. Ook bij zichzelf voelden ze een nare hoest opkomen.

Het waren de meest verschrikkelijke dagen uit zijn leven, zegt Federici. Ongeveer een week daarvoor had hij zijn ouders gebeld. Eerst Renato (72) en daarna Ida (73). Toen ze beiden niet opnamen, wist hij dat er iets niet klopte en dus rende hij naar hun huis. Hij vond zijn moeder liggend op de grond met hoge koorts en ademhalingsproblemen, terwijl zijn vader, ook met koorts, in een staat van algehele verwarring verkeerde. De eerste ambulance bracht zijn moeder naar het ziekenhuis van Treviglio. De tweede zijn vader naar het ziekenhuis van Romana, 150 kilometer verderop. Het was de laatste keer dat ze elkaar zagen.

Normaal zouden de broers naar buiten zijn gegaan om te rouwen, zegt Federici. Iets drinken in de Città Alta of eten bij pizzeria Le Tre Lanterne, maar omdat ze gedwongen binnen moesten blijven, zonder dat ze troost konden zoeken bij vrienden of andere familie, hadden ze niet anders te doen dan eindeloos ronddwalen in hun eigen gedachten, die iedere dag weer een stukje somberder waren dan de dag daarvoor.

‘Zoveel vragen’

“Mijn broer en ik zijn achtergebleven met zoveel vragen”, zegt Federici. “Waarom is mama nooit geïntubeerd? Waarom hebben ze papa zoveel morfine gegeven op het einde? Was hij echt niet meer te redden, of hadden ze de ruimte nodig voor jongere patiënten? En waarom zeiden ze ons een dag eerder dat het juist goed met hem ging?”

In hun zoektocht naar antwoorden stuitten ze op de Facebook-groep Noi Denunceremo (‘Wij zullen aangifte doen’), een groep die inmiddels 60.000 leden telt – vrijwel allemaal nabestaanden in Noord-Italië die vragen hebben over de dood van hun geliefden. De alles overkoepelende vraag: was hun dood te voorkomen geweest, en zo ja: door wie? Vorige maand dienden de voorzitters van de groep, Stefano en Luca Fusco, de eerste vijftig aangiftes in bij het Openbaar Ministerie in Bergamo. Vandaag dienen ze nogmaals 100 aangiftes in.

“We doen geen aangifte tegen een specifiek persoon”, zegt Stefano Fusco (31). “Wij zijn niet op zoek naar een schadevergoeding, er hoeft zelfs niemand achter de tralies te eindigen want dat zijn allemaal gevolgen die onze geliefden niet terugbrengen. Voor ons draait het om de waarheid. Wij, de nabestaanden, willen begrijpen hoe het hier zo mis is kunnen gaan. Ons verzoek aan justitie is daarom: start een onderzoek en probeer zoveel mogelijk van onze vragen te beantwoorden.”

Coronatijdlijn

Stefano richtte de groep op nadat zijn grootvader Antonio (85) stierf op 11 maart, slechts twee dagen nadat Noord-Italië in lockdown ging. De vraag die hem daarom vooral bezighoudt, en die bij vrijwel alle nabestaanden in het noorden van Italië een centrale rol speelt, is: waarom ging Bergamo eigenlijk zo laat op slot?

Wie naar de Italiaanse coronatijdlijn kijkt, ziet inderdaad iets vreemds. Op vrijdag 21 februari werd in de relatief kleine stad Codogno, op zo’n 70 kilometer van Bergamo, de allereerste Italiaanse patiënt gediagnosticeerd. Gelijk de dag daarna besloot de regering elf steden en dorpen rondom Codogno (en het verderop gelegen Vò, waar eveneens een besmetting was gevonden) volledig in quarantaine te plaatsen.

Tot zover niets vreemds, aldus Fusco, maar weer een dag later, op zondag 23 februari, werd ook het eerste positieve coronageval in Bergamo geconstateerd. Daar echter geen lockdown. Sterker nog: twee weken lang bleef het openbare leven vrijwel volledig draaien. Pas op 8 maart, ruim twee weken na de eerste besmetting, ging de regio op slot.

Desastreuze fout

Dat was, zo blijkt achteraf, een desastreuze fout. Want juist in die tussenliggende weken heeft het virus zich dusdanig verspreid dat in de provincie Bergamo alleen al ruim 6.000 mensen overleden. Er stierven zoveel mensen in Bergamo dat het leger moest worden ingezet om alle lijken af te voeren. Ook de moeder van Federici eindigde in zo’n legertruck. Ze was niet de enige. 

Inmiddels berucht in Italië is de vrouw die tijdens die tussenperiode tussen de eerste besmetting en de lockdown haar vijfenzestigste verjaardag vierde in een dorp vlak bij Bergamo. Omdat er geen restricties golden, nodigde ze zestig mensen uit. Driekwart van die gasten bleek later besmet met het virus, twintig van hen overleden.

“Waarom toch die twee weken vertraging in Bergamo”, zegt Fusco. “Waarom kleinere steden na één coronageval volledig afsluiten, terwijl je grotere steden gewoon door laat draaien? Waarom is er niet geluisterd naar huisartsen uit de regio, die al in december vreemde longontstekingen rapporteerden. Waren er misschien economische motieven? Rondom Codogno staan relatief weinig bedrijven, rondom Bergamo extreem veel.”

“Nogmaals, het gaat ons niet om geld of gevangenisstraf”, aldus Fusco. “Wij willen gewoon dat een onafhankelijke instantie probeert onze vragen te beantwoorden.”

On-Italiaanse haast

Dat de zaak serieus wordt genomen, blijkt wel uit de on-Italiaanse haast waarmee premier Giuseppe Conte, al twee dagen nadat de eerste aanklachten werden ingediend, drie uur lang werd ondervraagd door het Openbaar Ministerie. Ook de ministers van Binnenlandse Zaken en Volksgezondheid zijn inmiddels gehoord. Het is nog onduidelijk hoe lang het onderzoek zal duren.

Een van de aangiftes is ingediend door Federici, de jongen die in vier dagen tijd zijn beide ouders verloor. “Papa en mama leefden voor ons. Ze reden kilometers om precies die vis te kopen die ik zo lekker vond, of de wijn waar mijn broer zo van hield. Alles wat ze deden, deden ze voor ons. Juist daarom moet ik precies weten wat er gebeurd is. Het idee dat hun dood te voorkomen was – dat ik meer voor ze had kunnen doen – is ondraaglijk. Het is de reden dat ik nog altijd niet kan slapen ’s nachts.”

Bergamo stopt niet

De allereerste coronapatiënt van Italië werd op 21 februari geconstateerd in Codogno, een kleine stad ten zuiden van Milaan, die samen met tien andere dorpen en steden eromheen direct in quarantaine werd geplaatst door de Italiaanse overheid.

Hoewel de eerste besmetting in de veel grotere stad Bergamo al een dag later werd gevonden, ging dat gedeelte van Italië pas op 8 maart in volledige lockdown. Veel nabestaanden vermoeden dat economische belangen een rol speelden bij die vertraging.

Zo lanceerde werkgeversvereniging Confindustria tussen 23 februari en 8 maart de campagne #Bergamononsiferma (Bergamo stopt niet) waarbij het burgers opriep vooral naar restaurants en kantoren te blijven gaan om zo de economische schade te beperken.

Dat bleek achteraf een fout. In de maand maart lag het sterftecijfer in Bergamo 571 procent hoger dan normaal. Er vielen zelfs zoveel slachtoffers dat – ook al draaiden de crematieovens in de stad 24 uur per dag – het leger moest worden ingezet om de overtollige lijken af te voeren naar crematieovens elders in het land.

Maandenlang lagen de ziekenhuizen in en rond Bergamo vol coronapatiënten. Pas afgelopen woensdag, 137 dagen na die eerste besmetting, was de Intensive Care in het lokale ziekenhuis voor het eerst ‘coronavrij’. In heel Italië stierven ruim 34 duizend mensen aan de gevolgen van het coronavirus.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234