Vrijdag 04/12/2020

gemeentefusies

Waarom gemeenten hun neus blijven ophalen voor een fusie

Vlaams Minister van Binnenlands Bestuur Liesbeth Homans (N-VA).Beeld belga

Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Liesbeth Homans (N-VA) wil de gemeentefusies absoluut laten slagen. Behalve een financiële bonus krijgen toekomstige fusiegemeenten ook extra schepenmandaten ter beschikking. Maar de gemeenten halen nog steeds hun neus op.

Stel: gemeenten A en B beslissen om te fuseren. Ze hebben op dit moment elk vijf schepenen. De toekomstige fusiegemeente zou zeven schepenen tellen. Om die bittere pil wat te verzachten en dat verlies aan mandaten enigszins te compenseren, zouden fusiegemeenten de eerste legislatuur twee extra schepenmandaten krijgen, en de legislatuur daarop nog één. Dat staat in het decreet dat de Vlaamse regering heeft goedgekeurd, schrijft De Tijd. Het aantal mandaten gaat dus hoe dan ook naar omlaag, maar minder abrupt. Homans wijst ook op het uitdovende karakter van de extra mandaten.

"In de eerste periode zijn die extra mandaten ook welkom om de werking van de gemeenten op elkaar af te stemmen", legt Homans' woordvoerder uit. Maar uiteraard schuilt er meer achter en moeten de extra mandaten twijfelende gemeenten ook over de streep trekken. "Eigenlijk grijpt de minister terug naar het middel dat ook in de aanloop naar de fusie van 1976 gebruikt werd. Dat kan helpen om de politieke weerstand te verkleinen", zegt politicoloog Johan Ackaert (UHasselt).

Maar hij betwijfelt of die weerstand daarmee meteen zal verdwijnen. Niet enkel politici houden vast aan hun mandaat, ook op administratief vlak speelt dezelfde logica. "Wat zal de toekomst zijn voor de gemeentesecretarissen", werpt Ackaert op.

Schuldovername

Vlaanderen doet er de laatste jaren alles aan om gemeenten te verleiden tot fusies. Eerder beloofde Homans ook al een stevige financiële bonus: gemeenten die voor 2018 beslissen om te fuseren, zien hun schuld met 500 euro per inwoner verminderen, tot maximaal 20 miljoen euro per gemeente. In totaal zette de Vlaamse regering daarvoor 200 miljoen euro opzij. Heel wat gemeenten zitten immers in slechte financiële papieren. Maar behalve de Limburgse buren Meeuwen-Gruitrode en Opglabbeek lijken vooralsnog weinig gemeenten overtuigd van een fusie.

Dat betekent niet dat de andere Vlaamse gemeenten niet nadenken over hun schaalgrootte. 19 gemeenten laten een evaluatie maken van hun bestuurskracht. Maar een belronde naar verschillende van die burgemeesters leert dat zij die evaluatie absoluut niet zien als een stap richting fusie.

Politicoloog Johan Ackaert (UHasselt)Beeld rv

Identiteit

Samenwerking tussen gemeenten zit in de lift, ziet ook Filip Gijssels, die namens de lijst SAMEN burgemeester is in het Oost-Vlaamse Kaprijke. Zijn gemeente deelt bijvoorbeeld een jeugdconsulent en een ICT-medewerker met Sint-Laureins. Op die weg wil Gijssels verdergaan, maar een fusie is nog een heel andere zaak, benadrukt hij. "De identiteit van de gemeente valt weg, en de bereikbaarheid van het bestuur ook voor een deel."

Eenzelfde geluid in Hemiksem. Ook de Antwerpse gemeente werkt al op verschillende vlakken samen met de buurgemeenten. "Dat doen we om de kosten te drukken", legt burgemeester Luc Bouckaert (CD&V) uit. "Maar het behoud van de identiteit van de gemeente is belangrijk." Bouckaert merkt in gesprekken met collega's uit naburige gemeenten dat ook daar geen draagvlak is voor een fusie.

De maatregelen die Vlaanderen gebruikt om aan te sturen op fusies getuigen volgens de burgemeester van Diksmuide, Lies Laridon (CD&V) van een kortetermijnvisie. Het financiële luik is inderdaad een belangrijk probleem voor vele gemeenten, maar de schuldovername is maar eenmalig, kaart ze aan. "Het structurele probleem is de financiering van het gemeentefonds. Daar gaan te veel middelen naar de grote steden. De kleinstedelijke gebieden krijgen bijna niets."

Postjes

Hoe je het ook draait of keert: uiteindelijk blijven de postjes het grootste knelpunt. De tegemoetkoming met twee schepenen zal volgens Ackaert dan ook niet volstaan. Er zal immers altijd minstens één burgemeester vrijwillig zijn sjerp moeten afstaan. "En wie gaat zijn eigen mandaat afschaffen?"

"Als de extra mandaten zeker naar de kleinste gemeente zouden gaan, zou dat al wat weerstand wegnemen want dan krijg je minder het gevoel dat je opgeslokt wordt", zegt Koen Volckaert (N-VA), burgemeester van Hove. Maar hij beseft ook dat dergelijke constructie bijzonder moeilijk in wetten vast te leggen is.

VVSG: "Beter extra gemeenteraadsleden"

De Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) stelt zich vragen bij het nut van extra schepenen om de overgang in nieuwe fusiegemeenten te versoepelen. Dat zegt Jan Leroy van VVSG. "We hebben dat advies in februari al aan het kabinet van minister Homans doorgespeeld, maar blijkbaar is men ons daar niet in gevolgd", aldus Leroy.

"We vragen ons af of dat wel nodig is. Het is duur, en bovendien vergroot hierdoor het nu al bestaande overgewicht van het schepencollege op de gemeenteraad", zegt Leroy. "Als er dan toch twee extra mandaten moeten komen, dan beter twee gemeenteraadsleden. Dat zou ook het contact met de inwoners ten goede komen", klinkt het verder.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234