Donderdag 04/03/2021

Mens-en maatschappij

Waarom geloven dat je 'persoonlijk talent' rekbaar is, je helpt worden wie je wil zijn

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Wie zijn kind enkel de hemel in prijst voor dingen die het goed doet, krijgt waarschijnlijk een prestatiegerichte volwassene die voortdurend nieuwe successen moet behalen om zijn eigenwaarde hoog te houden. Beter is het om je kind - los van het resultaat - te waarderen voor zijn inzet. Maar ook daar schuilen gevaren in, zo zegt Carol Dweck, professor Psychologie aan de universiteit van Stanford. "Kinderen moeten vooral de zin om bij te leren meekrijgen."

Dat je kind voortdurend vertellen hoe slim het wel niet is, waarschijnlijk niet dé beste opvoedingsstrategie is, klinkt bekend in de oren. Ouders die te veel belang hechten aan de successen die hun kroost behaalt, creëren een sfeer van prestatiedruk: kinderen krijgen het gevoel voortdurend goede resultaten neer te moeten zetten om te bewijzen dat ze 'waardevol' of 'slim' zijn. Falen wordt de grote boosdoener: wie faalt bewijst daarmee immers dat hij toch niet zo intelligent of begaafd is dan aanvankelijk gedacht werd.

"Kinderen die daarentegen geprezen worden voor hun inzet - of die nu al dan niet tot de gewenste resultaten leidt - zullen hun eigenwaarde minder snel laten afhangen van het succes dat ze behalen", zegt Carol Dweck. Ook wanneer het niet meteen lukt, blijven ze hun best doen. Omdat ze een moeilijke taak zien als een uitdaging om hun kunnen uit te breiden, zullen ze ook veel langer geneigd zijn om door te zetten.

Statisch vs. dynamisch

De reden voor het verschil in gedrag bij beide types kinderen is een compleet andere kijk op hoe onze intelligentie en persoonlijkheid werkt. "Mensen die in hun opvoeding gewaardeerd worden voor hun durf en inzet, ontwikkelen een dynamische visie op de menselijke geest, waarbij ze ervan uitgaan dat intelligentie geen vaststaand gegeven is, maar iets dat je kan cultiveren. Door hard werk bijvoorbeeld", legt Dweck uit.

Geloven deze mensen dan dat iedereen over hetzelfde aangeboren basismateriaal beschikt en dat ook nog eens kan doen uitgroeien tot wat hij of zij zelf maar wil? Neen, maar wel dat het potentieel dat in iedereen schuilt absoluut onkenbaar is en dat met jaren van zwoegen, zweten, oefenen en doorzetten veel mogelijk is.

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Kinderen die door hun ouders enkel gewaardeerd worden wanneer ze effectief iets bereiken, worden daarentegen in een 'fixed mindset' geduwd. Die gaat ervan uit dat je persoonlijkheid en intelligentieniveau statische elementen zijn: iets dat je hebt of niet hebt en waar niets aan veranderd kan worden. "Met zo'n overtuiging is het niet verwonderlijk dat kinderen bang zijn om te falen: wie iets niet goed kan, toont daarmee immers de beperkingen van zijn intelligentie aan."

Zich laten uitdagen door moeilijke taken is er ook al niet bij. Waarom zou iemand die toch niet gelooft dat zijn hersenen door een hogere moeilijkheidsgraad gestimuleerd kunnen worden om een tandje hoger te schakelen, immers aan zo'n hachelijke onderneming beginnen?

Oefening baart kunst

Toch kunnen ook kinderen die gewaardeerd worden voor hun inzet in een fixed mindset terecht komen, merkt Dweck op. "Vandaag krijgen kinderen door hun ouders te vaak een lege vorm van bewondering voor hun inzet toegeworpen. Ze vertellen hun kind wel dat oefening kunst baart, maar wanneer er dan effectief moeilijkheden opduiken in het leerproces, reageren ze daar toch angstig en terughoudend op." Daardoor wordt het eigenlijke doel van de methode voorbijgestreefd: namelijk dat kinderen hun intelligentie zien als iets dat ontwikkeld kan en mag worden, en waar hindernissen er zijn om te overkomen.

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Ook leraars falen in dat opzicht volgens Dweck nog vaak. "Sommige leerkrachten gebruiken de gedachte van een cultiveerbaar intelligentieniveau nog te vaak als een troostmiddel om leerlingen te sussen wanneer het niet meteen lukt. Maar daarmee slagen ze er niet in de veerkrachtige houding die samengaat met een echte 'growth mindset' bij jongeren voldoende te stimuleren."

De sleutel ligt erin kinderen te leren dat hun hersenen een soort van spier zijn, die ze kunnen trainen net als de rest van hun lichaam. Daarvoor is enkel veel oefening en doorzettingsvermogen nodig. Wat leerkrachten daarom beter zouden zeggen is niet "Niet iedereen is goed in wiskunde. Doe dus maar gewoon je best, dat is goed genoeg.", maar wel "Telkens je een nieuw wiskundig vraagstuk kraakt, groeien je hersenen een beetje." Op die manier worden kinderen niet alleen gestimuleerd om zich in te zetten, maar ook om effectief bij te leren. Pas wanneer inzet gekoppeld wordt aan groei, zal er met plezier gestreefd worden naar het ontwikkelen van nieuwe vaardigheden.

Eigen potentieel

Maar waarom is het nu zo belangrijk dat kinderen een 'dynamische visie' op zichzelf en hun talenten ontwikkelen? Omdat die visie niet alleen bepaalt hoe je naar je persoonlijkheid zal kijken, maar ook de mogelijkheden om je eigen potentieel uit te bouwen grotendeels vastlegt. "Al twintig jaar lang wijst mijn onderzoek erop dat de manier waarop je naar jezelf kijkt bepalend is voor de persoon die je wordt en voor de toekomst die je voor jezelf zal uitbouwen", zegt Dweck. "Wie gelooft dat zijn hersenen rekbaar zijn en dat zijn potentieel uitgebreid kan worden zal ook sneller de drive vinden om zijn dromen achterna te jagen."

Ook - en misschien zelfs vooral - wanneer er moeilijkheden optreden: "Wie gelooft dat mislukkingen niet gelijkstaan aan het plafond van zijn kunnen, maar wel slechts obstakels zijn waar zijn capaciteit nog overheen geholpen moet worden, zal langer doorzetten om zijn doel te bereiken." Bovendien kan wie dit gelooft zich ook beter verweren tegen de prestatiedruk uit de maatschappij om los daarvan te luisteren naar zijn eigen potentieel en uit de groeien tot de persoon die hij altijd al wilde zijn.

Carol S. Dweck. Mindset: The New Psychology of Success. How we can learn to fulfill our potential. (SWP)

null Beeld kos
Beeld kos
null Beeld Carol S. Dweck
Beeld Carol S. Dweck
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234