Dinsdag 03/08/2021

Waarom geen vakbondsacties op zondag?

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Vakbonden worden te veel in de verdediging gedrongen. Jos Geysels is minister van Staat. Als partijsecretaris en politiek secretaris was hij jarenlang een voorman van Agalev.

Working on a dream. Dat is de titel van het boek dat ACV-voorzitter Luc Cortebeeck verleden week bij zijn afscheid kreeg. Maar juist die droom van een samenleving met meer rechtvaardigheid en solidariteit krijgen de vakbonden hoe langer hoe moeilijker uitgelegd. In de realiteit wordt de arbeidersbeweging steeds meer gecatalogeerd met titels als 'conservatief' en 'niet meer van de tijd' en worden veel van hun acties 'onverantwoord' genoemd. "Vakbond-bashing is in", zei Luc Cortebeeck in zijn afscheidswoord.

De arbeidersbewegingen beschikken nog altijd over miljoenen leden, hun rol in het beheer van de sociale zekerheid blijft cruciaal en het sociaal overleg in België is nog niet afgeschreven, maar in de publieke ruimte worden ze in de verdediging gedrongen.

Terecht worden ze ondervraagd als door een plotse staking duizenden werknemers in een treinstation geblokkeerd staan. Maar als ze een even terecht pleidooi houden om via een algemene sociale bijdrage de financiering van de sociale zekerheid te verzekeren, dan wordt dat voorstel vakkundig van de politieke agenda gegooid. Hun macht blijft in zekere mate intact, maar hun invloed vermindert. In plaats van hun droom uit te werken moeten ze zich concentreren op hun verdediging.

Nochtans zijn er, ook in België, meer en meer mensen die hun droom van meer gelijkheid en solidariteit delen. Sinds het uitbreken van de financiële crisis geloven ze niet langer in het vroeger goed klinkende 'geen gezeik, iedereen rijk'-verhaal. Stijgende armoede gaat gepaard met toenemende ongelijkheid en maatschappelijke onzekerheid. Er is dus, zoals Bea Cantillon het noemt, "nood aan een vernieuwde herverdelende agenda". In de verspreiding en concretisering van deze agenda kan de arbeidersbeweging een belangrijke rol spelen. Meer nog, nu de maatschappelijke verontwaardiging stijgt, kan ze haar fundamentele waarden zoals solidariteit en gelijkheid op de voorgrond brengen.

De voorwaarde is wel dat ze haar tekst in de juiste context zet. Dat veronderstelt dat ze rekening houdt met de veranderingen in de media waar kleine meningen soms grote feiten worden, met de verschillen tussen de arbeidersbeweging en de 'beweging van de arbeiders' en tussen haar progressieve beginselen en het conservatief beeld dat daar soms van overblijft. Deze veranderende context vereist een herpositionering en een grote bedachtzaamheid, zeker als er acties gevoerd worden of akkoorden getekend. Acties, zoals die van de loodsen, verzwakken de hoofdlijnen van het vakbondsprotest. "Mensen hebben het recht op te komen voor hun rechten. Maar op dit ogenblik gaat men erover", verklaarde de nieuwe ACV-voorzitter Marc Leemans vrijdag in deze krant. Hij heeft gelijk.

Helemaal erover was het akkoord dat de grootste vakbonden onlangs met de Fortis-directie sloten en waarbij een daling van de loonkost via duizenden bedrijfswagens afgewenteld wordt op de overheid en het milieu. Met zo'n akkoord wordt het moeilijk uit te leggen aan gestrande treinreizigers dat de arbeidersbeweging een progressieve agenda heeft, laat staan dat hiermee het maatschappelijk draagvlak groter wordt. In nieuwe tijden kunnen slecht gekozen acties of akkoorden goeie ideeën verknoeien en cynische vakbond-bashers een kans geven om hun groot gelijk te illustreren. Vanuit dat perspectief zou het misschien beter zijn niet te staken op vrijdag of maandag maar met honderdduizenden te betogen op zondag. En met gratis openbaar vervoer.

Luc Cortebeek had gelijk toen hij in diezelfde afscheidsspeech benadrukte dat wie de vakbond basht moet weten dat zonder een sterke arbeidersbeweging het corporatisme zal toenemen en dat ook de 'hard werkende Vlaming' zal merken dat nog weinigen zijn essentiële sociale rechten zullen verdedigen. Zoals in landen en regio's waar werknemers niet over sterke organisaties beschikken.

Ik heb mij de laatste weken geërgerd aan de manier waarop sommigen het sociale middenveld als voorbijgestreefd en conservatief aan de kant zetten, hoe ze kritiek op actiemodellen en specifieke eisenbundels gebruikten om de hele arbeidersbeweging in de prullenmand te smijten. Maar juist deze ergernis zou enig creatief denkwerk kunnen stimuleren over de opportuniteit en de vormgeving van de acties, over de manier waarop doelstellingen en beeldvorming op elkaar afgestemd kunnen worden en over strategieën om maatschappelijk ongenoegen te verenigen en in een toekomstproject te actualiseren. Het gaat dus over meer dan moderne communicatie. "Een syndicale heruitvinding" noemt Gilbert De Swert, oud-diensthoofd van de ACV-studiedienst, deze oefening. Dus "niet terugplooien op verworven rechten, met een ondertoon van verdriet over de teloorgang van collectieve mobilisatie, maar wel om de versnipperde verontwaardiging een nieuwe horizon te bieden".

Er is geen enkele reden om in te leveren op de eigen waarden, wel om kritisch de eigen werking onder de loep te nemen om zo het eigen discours voor meer gelijkheid en solidariteit te versterken. Wat geldt voor de arbeidersbewegingen geldt ook voor de brede linkerzijde. Uiteraard hebben sociale bewegingen en politieke partijen een verschillende opdracht. Ieder speelt het best zijn eigen rol. Maar progressieve partijen hebben er geen enkel belang bij dat het soortelijk gewicht van de arbeidersbewegingen in de publieke en politieke meningsvorming afneemt, zeker als je ervan overtuigd bent, zoals Bruno Tobback stelt, dat je "zoveel waarden deelt". Meezingen in het koor van de bashers is dan ook niet aan de orde. Zeker als we beseffen dat naarmate de linkerzijde naar het centrum trekt de arbeidersbeweging nog meer in de periferie van de politiek terecht komt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234