Zondag 15/09/2019

reportage

Waarom elke politicus die in debat gaat met een ‘geel hesje’ gedoemd is te verliezen

Geel sfeertje tijdens de protesten in Brussel. Beeld Tim Dirven

De afgelopen weken traden regeringsleiders in Frankrijk en België in dialoog met boze gele hesjes. Maar niet alleen de politici kwamen daar bekaaid vanaf: de gele hesjes die bereid waren om te praten, zijn plots ‘verraders’ en worden zelfs bedreigd. Weten ze zelf nog wie ze zijn? En hoe gegrond zijn hun verzuchtingen?

De hoek van de Wetstraat en de Kunstlaan, vorige week vrijdag. Een veertiger gaat ostentatief voor de twee uitgebrande politiewagens staan en maakt een selfie. Hij trilt. Hij is razend. Hij zegt dat hij dit doet voor zijn kinderen. Dat de selfie speciaal voor hen is bestemd.

“Nee, ik keur dit niet goed, deze ravage. Ik vind het spijtig dat het zover is moeten komen. Maar 221 miljard van Belgische bedrijven dat wegvloeit naar belastingsparadijzen, daar mogen we niks over zeggen? Dat mag ons niet kwaad maken? Dat mag ons niet doen vloeken en doen besluiten om op straat te komen? Twee-honderd-een-en-twintig miljard. Kunt u zich iets voorstellen bij dat bedrag?

“Mijn dochtertje is drie. Ze moet van de dokter een siroopje krijgen. Ik ging daarstraks naar de apotheker. Saldo ontoereikend. Ik dacht dat mijn loon al gestort was. Vroeger was dat altijd op de 27ste of 28ste.”

Op de grond ligt een pamflet. Het zegt dat van de 100 euro die je betaalt voor je elektriciteit er 73 euro naar de Belgische staat en de intercommunales gaat. Dat als je een huis koopt van 250.000 euro de eerste 35.000 euro naar de staat gaat voor ‘registratierechten, btw en andere lasten’. Dat als je kinderloos sterft en 300.000 euro achterlaat, daarvan 145.625 euro wordt verdeeld onder je broers en zussen en de resterende 154.375 euro naar de staat gaat.

Dat, alles opgeteld, 70 procent van wat je in je leven verdient op de een of andere manier naar de staat gaat.

Gevraagd naar hóé ze dat precies zijn gaan aanvoelen, de stijgende levensduurte, halen twee twintigsters bij een blokkade in Tourcoing de schouders op.

“De vraag is niet hoe, de vraag is waar te beginnen”, zegt Aurore, verkoopster in een kledingzaak. “Neem de UGC. Vroeger was dat iets vanzelfsprekends, op zaterdag. Slecht weer? Naar de film met je vriendinnen. Iets drinken, wat snoep. Op een gegeven moment stuurt iemand uit de vaste groep: ‘Ik moet op m’n centen letten.’ Vroeger was dat ondenkbaar, je ging samen naar de bioscoop. Dat behoorde tot de dingen die je gewoon kon doen.”

Haar vriendin: “Het is meer het gevoel dat je inkomen iets is geworden waar je zelf geen vat meer op hebt. Prijsverhogingen, taksen, dingen die ongemerkt van je Visa-rekening gaan. Die je dan weer gigantisch veel tijd bij een of andere helpdesk kosten, tot je op het punt komt dat je denkt dat je met het wachten al meer belkrediet kwijt bent dan dat er te recupereren viel.”

Aurore: “De telecomoperator die opeens is overgenomen door een andere operator. De hele tijd verwarrende brieven in je bus over wat je moet doen om een nieuwe modem te bekomen en wat je moet doen met de oude. Aan het eind van het verhaal, nadat ze je van het kastje naar de muur hebben gestuurd met je oude modem, valt er een factuur in de bus omdat je ongevraagd eigenaar bent geworden van een oude modem waar je niks mee kunt. En zo is er elke maand iets. Ze zijn ons constant aan het bestelen.”

Haar vriendin: “Je weet ook dat die persoon die je aan het lijntje houdt aan die helpdesk iemand is zoals jij. Onderbetaald voor een klotejob waarvan hij weet dat de robot die hem gaat vervangen al klaar staat, dat hij binnenkort alweer een nieuw klotebaantje gaat moeten zoeken. Ook de parkeerwachter is iemand zoals jij.

“Het is geen tien jaar geleden dat een portie geluk bepalend was voor het krijgen van een parkeerboete of niet. Je ticketje was verlopen, je stond ergens in de winkel in een wachtrij en je dacht: ‘Het zou nu écht wel moeten lukken als in die paar minuten dat ik over tijd ben er een parkeerwachter naast m’n auto staat.’ Maar die staat er dus wél.

“Alles wordt geperfectioneerd. Tegenwoordig zijn er zoveel parkeerwachters die allemaal hun targets moeten halen dat het wél op die paar minuten aankomt. Je moet in alles perfect zijn of je krijgt een boete.”

De afgelopen weken ondernamen politici in uiteenlopende situaties hun eerste poging om in dialoog te gaan met gele hesjes. De Brusselse burgemeester Philippe Close (PS) deed dat zondag in het debatprogramma C’est pas tous les jours dimanche op RTL. Hij legde uit dat er in Brussel jaarlijks 900 betogingen plaatsvinden en dat ze bijna allemaal een vlekkeloos verloop kennen. Behalve vorige week vrijdag, toen er niet alleen combi’s in brand werden gestoken, maar agenten blijkbaar ook potten teer en biljartballen in hun richting geslingerd kregen.

Verzuurd

Philippe Close: “Jullie zijn welkom om te manifesteren in Brussel, want het is niet mijn rol om te oordelen over de grond van jullie zaak. Voorwaarde is alleen dat jullie een aanvraag indienen, zoals iedereen dat doet.”

Arnaud Vandenbroeck, geel hesje, hoogst verwonderd: “Een aanvraag indienen? Dat gaan we de volgende keer nu juist niét doen, want dan weet de politie precies waar we gaan manifesteren.”

Een andere poging kwam van de Franse volksvertegenwoordigster Elise Fajgeles van En Marche. Zij kreeg in een debat op C News van een geel hesje voor de voeten geworpen of ze wel wist wat het minimumloon is in Frankrijk.

Elise Fajgeles: “Nu betrapt u me even op iets dat ik niet weet.”

“Beseft u wel wat u zegt?”

“Ik ben geen techneut die alles weet.”

“En u vertegenwoordigt Frankrijk?!”

Premier Charles Michel ontving dinsdag een delegatie van een tiental gele hesjes in zijn ambtswoning. Na afloop raakte bekend dat de voor vandaag, zaterdag, geplande manifestatie in Brussel toch doorgaat en – erger – dat de sfeer onder de gele hesjes door de ontmoeting alleen maar is verzuurd. Zij die zich lieten ontvangen door de premier zijn voortaan personae non gratae. Verraders van de gele zaak. Zoals in Frankrijk ook de Bretoense Jacline Mouraud, wier videoboodschap over de dieselprijzen nog het vuur aan de lont stak, wordt bedreigd omdat ze bereid was om in gesprek te gaan met de Franse premier. 

Beeld Eric de Mildt

In een gesprek met de kranten van Sudpresse benadrukte een groep gele hesjes deze week dat ze zich wel degelijk zien als onderdeel van de middenklasse, maar dat de politiek die middenklasse de rug heeft toegekeerd: “Politici veranderen voortdurend wetten, altijd in hun eigen voordeel. De mensen beginnen dat te merken, in hun portemonnee. In België kan de middenklasse de eindjes niet meer aan elkaar knopen.”

Op sociale media circuleert het eisenpakket zoals het deze week is gefinaliseerd door een groep van gele hesjes in Luik. Hoe dat tot stand is gekomen, is niet helemaal helder. En via wat voor parlementaire of andere weg de hesjes dit alles gerealiseerd willen zien, nog minder:

- Onmiddellijke dubbele indexering van alle salarissen

- Verhoging van de minimumlonen

- Het recht van de bevolking om verkozenen te ontkiezen (‘U weet niet wat het minimumloon is? U wordt vervangen door een ander parlementslid’)

- De invoering van het referendum

- Daling van accijnzen en btw op elektriciteit

- Beter en gratis openbaar vervoer. En betere publieke dienstverlening in het algemeen

- Stopzetten van alle besparingen

- Consequente investeringen in de strijd tegen de fiscale fraude

UA-hoogleraar en armoede-expert Ive Marx ziet in alles wat hij leest over de gele hesjes “de stoottroepen van de middenklasse”. Mensen mét een baan, mét een inkomen, mét een woonst. Die klagen over huurprijzen, over de prijzen van elektriciteit en water, over hypothecaire kredieten die ze dan blijkbaar wel binnen handbereik hebben.

Ive Marx: “De middenklasse in de meeste landen rondom ons heeft het moeilijk. Het gekke is dat juist Frankrijk en België in alle grote onderzoeken daarover naar voren komen als tegenvoorbeelden. De enige twee landen waar de reële koopkracht  van de middenklasse er de afgelopen tien jaar integendeel op is vooruitgegaan.

“Je kunt écht niet zeggen dat de middenklasse in deze landen flirt met de armoedegrens. In een land als Duitsland zie je dat wel. De middenklasse heeft het door een aangehouden beleid van loonmatiging lastig. Je zou een beweging als deze eerder daar verwachten, of in Groot-Brittannië. Dat vind ik zo vreemd, en intrigerend.

“Oké, een alleenstaande lerares met twee kinderen, die zal het moeilijk hebben. Ook jongeren, mensen die de afgelopen tien jaar op de arbeidsmarkt zijn verschenen en toegang zoeken tot woonkredieten, hebben het zwaar. Als je naar het bredere plaatje kijkt, leeft er onder die middenklasse een groep armen voor wie het pas écht lastig is en die recht van klagen heeft. Die daarentegen veel minder mondig is en zich minder goed weet te mobiliseren. Die ook in het stemhokje veel minder van zich laat horen dan de middenklasse.

“Wat eigenlijk zou moeten gebeuren, is een verschuiving van middelen. Meer richting echte armoede dan richting middenklasse, zoals nu gebeurt met de woonbonus.”

Nu ook in Irak

Misschien hebben we het allemaal fout. Dat er een bondgenootschap zou bestaan van gele hesjes en arme mensen, of van hesjes en brexit/Trump-stemmers, of van hesjes en de anti-autobeweging.

Misschien is er helemaal geen bondgenootschap. Misschien maken de geschiedenisboeken er aan het eind wel dit van: ‘Gele hesjes waren dragers van een geel hesje die ergens heel erg boos over waren, niet konden verdragen dat iemand in hun plaats trachtte te verduidelijken waarom, en slechts begrip konden opbrengen voor andere dragers van een geel hesje.’

Misschien stopt daar dan meteen ook de queeste naar de meest aangewezen houding van de politicus. Misschien moet iemand tijdens zo’n tv-debat met boze, gele hesjes gewoon durven zeggen: ‘Jullie zijn helemaal niet arm. Er zijn héél veel mensen die het véél lastiger hebben dan jullie.’

Dat is een variant op wat de Franse president Emmanuel Macron in eerste instantie probeerde, door het protest van de hesjes wekenlang stoïcijns te negeren. Deze week veranderde de Franse regering het geweer van schouder en trok een eerder aangekondigde verhoging van de taks op de diesel weer in. Wie dacht dat de hesjes verdere manifestaties zouden afblazen, heeft het zo mis als je het maar mis kunt hebben.

Onder dat gele hesje zit iets universeels, een boodschap en een taal die onmiddellijk wordt opgepikt en begrepen. Vanuit Basra, Irak, kwamen dinsdag plots beelden van demonstranten, allen gehuld in een geel hesje. Ze protesteerden tegen de werkloosheid en slechte stroom- en watervoorzieningen.

“Eigenlijk weten we weinig over deze mensen”, geeft Ive Marx toe. “We baseren ons beeld en het profiel dat we eraan koppelen op die toevallige babbel die een toevallige journalist heeft gehad met een toevallig geel hesje. Hoeveel jongeren zitten er tussen? Hoeveel alleenstaanden?”

Brussel, vorige week vrijdag.

De politie heeft een honderdtal gele hesjes langs twee kanten ingesloten voor, bijna symbolisch, het vroegere gebouw van de krant Le Peuple. Zodra de hesjes het letterbord hebben opgemerkt, willen ze een selfie met dat woord op de achtergrond. Le Peuple. Daar zit het allemaal in. Het volk. De gewone man. Of vrouw.

Er zitten opvallend veel jonge vrouwen tussen. Met klote-duobaantjes, zoals ze dat zelf benoemen.

“Zoveel uur rekken vullen in de Colruyt, zoveel uur in het callcenter”, vertelt een meisje uit Charleroi. “Ik begrijp niet waarom jullie ons de hele tijd vragen stellen over ons loon, onze baantjes. Ga kijken naar wat er wegvloeit aan fiscale fraude, wat voor winsten grote bedrijven maken en hoeveel belastingen zij betalen. Tel het aantal treinen dat op tijd aankomt. Het aantal uren dat je in de rij moet staan voor iets idioots als de pukcode die je nodig hebt voor Tax-on-web.

“Trek dan je gele hesje aan en kom bij ons staan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234