Woensdag 16/06/2021

Waarom een beursgang geen alternatief is voor Eandis

Tom De Meester is energiespecialist van de PVDA en auteur van Opgelicht. De energiezwendel van Electrabel & co.

Vlaams energieminister Bart Tommelein (Open Vld) verzet zich alsnog tegen de geplande verkoop van 14 procent Eandis-aandelen aan de Chinese energiegigant State Grid (SGCC). Tommelein was eerst pro verkoop, maar wil nu toch "burgers laten participeren in Eandis." Een beursgang lijkt voor Tommelein de perfecte piste. Maar die bewering snijdt geen hout.

Ja, natuurlijk, elke Vlaming kan op Euronext shoppen, maar de beurs blijft vooralsnog het geprivilegieerde speelterrein van kapitaalkrachtige multinationals en institutionele investeerders, niet van hobbyisten. Wie wint erbij als we State Grid de voordeur wijzen om via de achterdeur financiële holdings of internationale energiemultinationals binnen te laten? Dat is geen burgerparticipatie, dat heet: privatisering.

De beursgang van hoogspanningsbeheerder Elia, de grote broer van Eandis, is overigens niet bepaald een na te volgen voorbeeld. Ongeveer 42 procent van alle Elia-aandelen wordt vrij op de beurs verhandeld. Niet de burger is daarbij de grote winnaar. De grootste private aandeelhouder van Elia heet niet Jan Modaal, maar Fernand Huts, de CEO van Katoen Natie die ook genoemd wordt in de Bahamas Leaks. Is het dat wat Bart Tommelein bedoelt met 'burgerparticipatie'?

De verkoop van 14 procent Eandis-aandelen aan een private investeerder brengt een jaarlijkse dividendenstroom van 40 miljoen euro op gang en zet de distributienettarieven - vandaag al goed voor de helft van de totale energiefactuur - verder onder druk. Of die investeerder nu uit China komt of niet: het is de consument die de rekening krijgt.

Energie is een basisbehoefte, en onze energievoorziening hoort in handen van de samenleving te zijn. Nu steeds meer burgers en coöperaties zelf duurzame stroom produceren, wordt de controle over het elektriciteitsnet steeds belangrijker. Het is cruciaal dat daarbij het maatschappelijke belang voorop staat, en niet het financieel rendement van private aandeelhouders.

Of we nu State Grid aan boord halen of aandelen op de beurs verpatsen, de (gedeeltelijke) privatisering van Eandis staat haaks op de broodnodige democratisering van onze stroom- voorziening. De Vlaamse overheid en de gemeentes moeten hun verantwoordelijkheid nemen en het net in publieke handen houden. Waarom zouden we daarbij ook burgercoöperaties niet de kans geven om, naast de overheid, te investeren in het energienet?

Dat coöperaties niet in staat zijn om de volle 14 procent Eandis-aandelen op te kopen, is een open deur intrappen - daar is minstens 500 miljoen euro voor nodig - maar dat mag geen alibi zijn om burgerparticipatie uit te sluiten.

Geen achterkamerpolitiek meer

In plaats van ons stroomnet te verpatsen aan externe investeerders kunnen we Eandis beter grondig democratiseren. Laat ons van het energienet een volwaardige openbare dienst maken, onder rechtstreeks democratisch toezicht van de bevolking. Dat er vandaag een maatschappelijk debat woedt over de toekomst van ons energienet, hebben we te danken aan een kritisch middenveld, niet aan de 289 (!) politici die de bestuursorganen van Eandis bevolken. Zij gaven de aandelenverkoop groen licht, achter gesloten deuren en ver van het publieke forum. Precies daarom is volwaardige democratische controle nodig, wars van achterkamerpolitiek.

In plaats van ongeïnteresseerde, slaafse politici kunnen we de raad van bestuur van Eandis 2.0 beter bevolken met rechtstreeks verkozen burgers en onafhankelijke bestuurders uit het middenveld. Op die manier krijgen we als samenleving écht greep op het stroomnet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234