Dinsdag 24/11/2020

Fotomagazine

Waarom dit het beeld van het jaar is voor De Morgen

Het stilaan iconische ‘how dare you’-moment van Greta Thunberg is voor de redactie het meest beklijvende beeld van het bijna afgelopen jaar. 

Kirsten Bertrand, hoofdredacteur: Normaal is het een lastige kwestie op de krant, de foto’s van het jaar kiezen. Zowat iedereen en uw moeder bemoeit zich met de selectie om dan – weken later – hopelijk met een overkoepelend thema of beeld dat het jaar vat, te eindigen.

Deze keer was het vinden van een rode draad een fluitje van een cent. Er viel dan ook niet naast te kijken. In 2019 heeft de wereld zich te pletter geprotesteerd. In onder meer Spanje, Libanon, Chili, Hongkong en Bolivia gingen burgers massaal de straat op.

Bekijk hier onze fotospecial: deze beelden beroerden ons dit jaar het meest

De golf van anti-regeringsprotesten zag er in Libanon het spectaculairst uit. Daar leek de revolutie aanvankelijk op een kruising tussen Dour en Tomorrowland, met bloedmooie bruiden die tussen de opstandelingen poseerden in hun trouwjurk. De fomo bij de Libanonliefhebbers ter redactie was haast voelbaar.

Maar vergis u niet. Geweldloze straatprotesten waren in 2019 talrijker dan ooit, alleen: ze zijn tegenwoordig ook een pak minder effectief. Onderzoek van Harvard toonde aan dat de mate van succes van grote, niet-gewelddadige ­bewegingen gericht op een politieke omwenteling is gedaald van 70 procent in 1999 naar 30 procent nu. Sociale media hebben mobiliseren dan wel makkelijker gemaakt, via Facebook en Twitter alleen bouw je geen duurzame ­protestbeweging. Verder blijkt dat ook ­dictators hebben bijgeleerd: ze weten beter hoe ze demonstranten snel en ­zonder al te veel bloedvergieten het ­zwijgen kunnen opleggen. Bovendien raken velen via wettelijke verkiezingen in het zadel, maar daarna beginnen ze aan de grondwet te prutsen om tegenstanders de weg naar de macht zoveel mogelijk te versperren.

In eigen land waren het de klimaatspijbelaars die, ­geïnspireerd door een moderne Jezus met twee vlechtjes, de straten bevolkten om de puffende planeet te redden. Het Greta-effect, zo doopten spraakmakers de golf van klimaatsolidariteit die zich van Sydney tot Sint-Truiden liet gevoelen. Bijna overal ter wereld werden de protesten aangevoerd door jonge meisjes. Christiana Figueres, de voormalige ­klimaatchef van de Verenigde Naties, vergeleek de ­burgerlijke ongehoorzaamheid van Thunberg en co met die van de suffragettes van begin twintigste eeuw.

Maar hun klimaatfeminisme wekte ook ergernis op. Werp maar eens een blik op het Instagram-profiel van Greta en Anuna. De dichte drommen kotsemoji’s onder hun posts zijn niet te tellen en ze komen vaak van witte, conservatieve mannen. “Gek en gevaarlijk”, zo zette Jeremy Clarkson, de voormalige presentator van autoprogramma Top Gear, de Zweedse activiste enkele dagen geleden nog weg. In eigen land deed Rik Torfs regelmatig zijn duit in het Greta-shame-zakje. En nu we toch bezig zijn: de tiener duikt ook verschillende keren op in de ­tijdslijnen van Dries Van Langenhove en Jeff Hoeyberghs. Dat is niet verwonderlijk, gezien er een link is tussen klimaatscepsis, (radicaal-)rechts en vrouwenhaat, zo blijkt uit verschillende studies van het Instituut voor Klimaatontkenning aan de Zweedse Chalmers-universiteit. Klimaatweten­schapper Martin Hultman, die aan het hoofd staat van het Instituut, schreef afgelopen jaar het boek Ecologic Masculinities. Daarin onderbouwt hij de these dat het verzet tegen de klimaatbeweging vooral door ­mannen wordt gevoerd, en dat zelfs in een traditie van geweld. Anuna en haar vriendinnen mochten het op Pukkelpop ei zo na aan den lijve ondervinden.

Thunbergs speech bij de VN in New York waarin ze de wereldleiders een historische oorwassing gaf, leverde haar veel kritiek op, ook van de beschaafde soort. Te veel doom en gloom, te weinig meedenkend richting haalbare ­oplossingen. Vandaar ook dat ze volgens analisten naast de Nobelprijs voor de Vrede heeft gegrepen. Toch is een foto van dat stilaan iconische “How dare you!”-moment voor De Morgen hét beeld van het jaar. We hebben ‘boze Greta’ dan ook pontificaal op de cover van dit fotomagazine gezet. Met haar niet aflatende aandacht voor het milieu hebben Thunberg en haar medestanders in beweging gekregen wat al jaren nagenoeg stilstond. Of stapt u nog zo argeloos in uw wagen voor dat ritje naar de bakker? Nooit hebben media wereldwijd zoveel ruimte aan het klimaatprobleem besteed als in 2019. Zouden we het afgelopen jaar even grondig gedebatteerd hebben over ecomodernisme, de kernuitstap of een kilometerheffing als de tiener met het ronde ­kindergezicht niet met haar bordje was gaan postvatten aan het Zweedse parlement?

Haar boosheid maakt haar bovendien interessant, want dat is net waar ze zo op afgerekend wordt. Dat zij en ook iemand als de Democratische volksvertegenwoordiger Alexandria Ocasio-Cortez ongegeneerd tonen hoe ze zich opwinden in maatschappelijke thema’s, zonder beheerst en koel te willen overkomen, is vrij nieuw. Hillary Clinton schreef in haar autobiografie in 2016 over de niet aflatende druk, ­gedurende heel haar loopbaan, om maar niet kwaad te ­lijken. Ook Michelle Obama sneed het onderwerp al aan, eind 2018, in de podcast 2 Dope Queens. “Als je een vrouw bent en je bent te boos, luisteren mensen niet meer naar wat je te zeggen hebt... Ik zou dat graag willen veranderen.” Het afgelopen jaar verschenen in de VS drie nieuwe boeken over ‘female rage’. Het begrip voor de boze vrouw neemt toe.

Ook Donald Trump was vaak witheet in 2019, van dat front niks nieuws. En ja, ook hij spotte regelmatig met Greta en haar gevolg. Maar in al z’n Trumperigheid zorgde hij ook vaak ongewild voor de comic relief. Het beeld waarop een beteuterd kijkende Amerikaanse president op de G7 in Biarritz het handje van z’n Melania stevig vasthoudt terwijl ze haar prachtig uitgelichte gezicht afwendt richting de ­rijzige Justin Trudeau om hem te zoenen, is misschien niet de belangrijkste, maar wat mij betreft wel de geestigste foto van het jaar. Daar kan, sorry dames, geen toornig tienermeisje tegenop.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234