Donderdag 21/11/2019

Jacht op kobalt

Waarom de toekomst van elektrische auto's afhangt van Congo

Een open koper- en kobaltmijn nabij Lubumbashi, Congo. Beeld AFP

Om steeds meer elektrische auto’s te bouwen, hebben we steeds meer kobalt nodig. Een metaal dat zijn naam ontleent aan het boosaardige aardmannetje uit de sprookjes (‘kobold’) en vooral in de Congolese jungle wordt opgegraven – vaak door kinderen.

Tesla, maar ook de traditionele automerken beloven de komende jaren miljoenen elektrische auto’s te bouwen om de klimaatopwarming te helpen stoppen. Bijgevolg zoeken ze allemaal naar goede batterijen en de materialen die nodig zijn om die te maken. Een van die materialen is kobalt.

Kobalt, dat lange tijd aangezien werd als een bijproduct van koper- en nikkelmijnbouw, blijkt een uitzonderlijke geleider van stroom. Wat ideaal is voor batterijen. In elke smartphone, tablet en laptop zit nu al kobalt verwerkt. Maar voor elektrische auto's is een hele brok nodig, soms tot vijftien kilo. Het resultaat laat zich raden: de prijs van kobalt neemt een hoge vlucht. In 2017 is de prijs meer dan verdubbeld. Nieuwsagentschap Bloomberg voorspelt dat kobalt zich in een 'supercyclus' bevindt. Versta: het prijsplafond is nog lang niet in zicht.

Kobalt prijs wereldreserves. Bron: The Times. Beeld grafiek DM / THE TIMES

Batterijfabrieken

"De vraag naar kobalt zal alleen maar stijgen, want verschillende bedrijven zijn begonnen met de bouw van enorme batterijfabrieken", zegt Andrew Miller, analist bij marktonderzoeker Benchmark Minerals Intelligence. Hij verwijst naar de zogenaamde megafabriek van Tesla in de woestijn van Nevada. Maar volgens Millers cijfers zijn er wereldwijd nog minstens 26 gelijkaardige fabrieken in opbouw.

Tegelijk stokt het aanbod. Zowat de helft van de wereldwijde kobaltvoorraden bevindt zich in Congo. Daar moet in helse omstandigheden gewerkt worden. De hoeveelheid kobalt die in 2017 is gedolven, komt uit op 123.000 metrische ton. Dat is volgens het Amerikaanse onderzoeksbureau USGS een daling van 2 procent.

Kobaltlong

De winnaars van de kobalthausse zijn snel en makkelijk aan te duiden. Omdat de voorraden zich zo geconcentreerd in Congo bevinden, hebben een paar multinationale mijnbedrijven – soms totaal onverwacht – de jackpot gewonnen.

Vooral het mijnconcern Glencore dan. Terwijl het Zwitserse bedrijf twee jaar terug nog worstelde met een hoge schuldenlast is het bedrijf er intussen helemaal bovenop. Ook de Braziliaanse mijnreus Vale profiteert. En, veel dichter bij huis, Umicore. Het Belgische materiaalbedrijf importeert kobalt uit Congo, raffineert het metaal in zijn eigen installaties en verkoopt het daarna door.

In Kolwezi proberen 130.000 Congolezen hun brood te verdienen in open kobaltmijnen. Beeld AFP

De verliezers zijn even snel gevonden. Een rapport van Amnesty Internationaal over de Congolese kobaltmijnen (2017) beschrijft schrijnende toestanden. In open mijnen in Katanga, in het zuiden van het land, blijkt de mijnbouw vaak nog met de hand te gebeuren. Duizenden kinderen, van wie sommigen niet ouder zijn dan zeven jaar, worden er ingezet. "De auto’s van de toekomst mogen niet ten koste gaan van de mensenrechten", schrijft Amnesty-directeur Seema Joshi in het rapport.

Unicef schat dat er 40.000 kinderen werken in de kobaltmijnen van Katanga. Vaak gebeurt dat zonder mondmasker, dat moet beschermen tegen giftige dampen. Er is al een soort longontsteking vernoemd naar kobalt.

Corruptie

De Congolese overheid heeft plannen klaar om de mijnbouw beter te reglementeren en niet alle winsten naar het buitenland te laten vloeien. President Kabila overweegt om de heffing op kobalt te verhogen. "Maar of dat een verschil zal maken, valt nog af te wachten", vertelt Koen Vlassenroot, Afrika-kenner van de UGent. "De Congolese politieke elite is heel nauw verweven met de business van de internationale mijnbedrijven. Corruptie is alomtegenwoordig."

Apple – dat volgens de geruchtenmolen werkt aan een eigen elektrische auto – heeft alvast aangekondigd dat het niet meer werkt met 'vuil' kobalt. "Ook wij gebruiken nooit kobalt dat door kinderen wordt opgegraven", onderstreept Umicore-woordvoerder Marjolein Scheers. Volgens Amnesty International doen onder meer Microsoft, Renault, Vodafone en Huawei niets om mistoestanden te vermijden.

Recyclage

Blijft de vraag of er over een paar decennia, wanneer volgens Bloomberg de hoeveelheid elektrische auto’s op onze wegen zal stijgen naar 282 miljoen, wel genoeg kobalt beschikbaar is? Iedereen lijkt te beseffen dat afhankelijk zijn van bevoorrading uit een politiek explosief land als Congo verre van ideaal is. 

Umicore gelooft daarom in recyclage van kobalt uit versleten toestellen met herhaalbare batterijen. Het bedrijf heeft in Hoboken een recyclagefabriek gebouwd. Batterijen kunnen voor meer dan 90 procent opnieuw gebruikt worden, klinkt het.

Een vrouw zoekt kobalt tussen de modder en rotsen nabij een mijn in Kolwezi, Congo. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234