Vrijdag 01/07/2022

NieuwsKwetsbare groepen

Waarom de stadsloketten in Brussel nooit meer zullen sluiten, coronacrisis of niet

Een dakloze in Brussel. Beeld Tim Dirven
Een dakloze in Brussel.Beeld Tim Dirven

Daklozen, sekswerkers en drugsverslaafden: ze verdwenen de voorbije twee jaar volledig van de radar in Brussel. Een nieuwe studie van de ULB toont hoe deze mensen ongewild dubbel geraakt werden door de coronamaatregelen. De stad Brussel werkt nu aan noodplannen om zoiets in de toekomst te voorkomen.

Pieter Gordts

“We moesten ons toespitsen op de basisbeginselen van overleving. We hebben echt terrein verloren als je kijkt naar de hoeveelheid energie die mensen alleen al nodig hadden om gewoon wat eten en water te vinden.”

Het is een van de vele citaten van een anonieme straathoekwerker uit de nieuwe studie van de ULB. Op vraag van de stad Brussel en het OCMW gingen twee sociologen van de universiteit, Andrea Rea en Camille Fortunier, in gesprek met 110 hulpverleners. Ze probeerden zicht te krijgen op de vraag: welke impact hadden pandemie én de maatregelen ertegen op de mensen aan de rand van de samenleving?

Concreet focusten ze op het lot van zes, soms met elkaar verweven, groepen: daklozen, mensen met een onzekere verblijfsstatus, jongeren in een situatie van marginaliteit, eenoudergezinnen, drugsgebruikers en sekswerkers. Het is de eerste studie die deze groep zo diepgaand onderzoekt.

Wanneer de Veiligheidsraad bij monde van toenmalig premier Sophie Wilès (MR) op 13 maart 2020 een algemene lockdown uitroept, doet ze dat met het idee mensen te beschermen. “Maar de vraag van de overheid om binnen te blijven houdt voor deze groepen totaal geen steek. Zulke algemene maatregelen hebben de situatie voor deze groepen net verergerd”, zegt Rea.

Het zijn mensen die, in de woorden van Rea, voor corona al moeite hadden hun leven bij elkaar te knutselen. Dat wordt alleen maar erger. Denk aan een persoon die in het zwart werkt in de horeca en door het sluiten van de horeca niet kan terugvallen op een uitkering. Of mensen die een kleine woning ontvluchten op straat, maar daarvoor boetes krijgen.

Voor heel wat mensen betekent dit dat ze moeten terugvallen op een basisniveau van overleven: zoeken naar eten, water en een slaapplaats. Was Covid-19 voor de modale Belg toen de voornaamste bezorgdheid, dan is het voor deze groep mensen slechts van ondergeschikt belang. Een van de geciteerde verplegers in de studie vertelt hoe zijn patiënten “niet om een covidtest vroegen”. “Ze zijn banger om getest te worden, om positief te zijn, in quarantaine te moeten en daardoor niet te kunnen werken.”

Gesloten loketten

Daarenboven sloten zeker in de eerste golf heel wat openbare diensten ook hun fysieke loketten. Net als de rest van de samenleving vielen ze in de eerste plaats terug op een onlinebestaan.

Een van de hulpverleners doet het verhaal hoe hij contact opnam met daklozenorganisatie Bruss’help om hen erop te wijzen dat daklozen niet langer naar het toilet konden omdat de openbare toiletten rond het station Brussel-Centraal gesloten zijn. Hun antwoord: er is een app. “Maar daarvoor heb je dus een smartphone nodig”, klinkt het. “Je hebt elektriciteit nodig om die op te laden. Je moet zien hoe laat de toiletten beschikbaar zijn, op welke plaats. Dan pas kan je naar die plek gaan en kaka doen.”

Volgens Rea trok de stad ook wel lessen na die eerste lockdown: in alle daaropvolgende lockdowns werd geprobeerd om de dienstverlening zoveel mogelijk door te laten lopen. Enkele voorbeelden: scholen riepen brugfiguren in het leven om kinderen die afhaakten op school op te sporen, en mensen die zich tot de straat veroordeeld zagen, kregen minder snel een boete.

Het is meteen een van de grootste lessen uit de studie: dat er altijd een fysiek aanspreekpunt moet zijn. Het is iets wat ook Brussels burgemeester Philippe Close (PS) bezweert: nooit ofte nimmer zullen loketten van de stad nog gesloten worden tijdens een crisis. Eenzelfde maatregel voor iedereen is misschien wel duidelijk, zegt Close. “Maar deze crisis heeft ons ook geleerd dat dat niet werkt.”

Voor Rea is dat dé belangrijkste les uit deze studie: voor deze mensen zijn gerichte maatregelen nodig. Hij dringt erop aan dat er nu al noodplannen gemaakt worden om een eventuele nieuwe crisis voor te bereiden. Ook Close zegt dat de stad aan zulke plannen wil werken. “We gaan de noodplannen verbeteren met de lessen die we geleerd hebben.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234