Zaterdag 10/12/2022

Analyse

Waarom de sp.a immer met migratiekwesties sukkelt

null Beeld Wouter Van Vooren
Beeld Wouter Van Vooren

Op zondag steunt sp.a-voorzitter John Crombez het Nederlandse terugstuurplan voor asielzoekers, maar 24 uur later gaat de rem er alweer op. Net als eerder in de hoofddoekkwestie verrekt de partij zich aan de spagaat tussen haar lager en hoger opgeleide kiespubliek.

Bart Eeckhout

Dat de sp.a - bij de laatste federale verkiezingen in 2014 nog 14 procent waard - een electoraal probleem heeft, is een understatement. Onderzoek van het kiezersprofiel door de Leuvense politicologen Koen Abts en Marc Swyngedouw toont aan hoe ernstig dat probleem is. De socialistische kiezer in Vlaanderen, zo blijkt, veroudert, en hij heeft ook meer dan gemiddeld een lager en zelfs ongeschoold profiel. Er is uiteraard niks mis mee dat een linkse partij de steun heeft van, zeg maar, oudere arbeiders en gepensioneerden.

Probleem is dat de andere traditionele, progressieve flank - jonger, hoger opgeleid - niet meer thuisgeeft. Niets is absoluut in kiezersonderzoek, maar die jongere progressieveling zit vandaag in grote mate bij Groen, waarvan het electoraat bijna het spiegelbeeld is van sp.a: jonger en hoger opgeleid dan gemiddeld. Ook in 2014 verloor rood netto kiezers aan groen. Als de Vlaamse socialisten uit het dal willen klauteren, moeten ze die twee publieken weer zien te verenigen. Ze moet haar aanhang bij de arbeidersklasse behouden, en weer aantrekkelijk worden bij progressieve intellectuelen. Ziedaar de befaamde spagaat van sp.a.

Om dat doel te bereiken, heeft de partij ook een strategie uitgestippeld: op de klassieke sociaal-economische thema's moet de partij weer ongegeneerd en een tikje traditioneel links durven zijn. De centrumrechtse regeringen bieden de socialisten alle kans om dat profiel aan te nemen. Maar dan nog valt op dat sp.a weer dichter in de buurt kruipt van vakbond ABVV en zusterpartij PS. Ook in cruciale dossiers waar dat niet vanzelfsprekend is, zoals het verzet tegen langer werken.

In wereldse, ethische kwesties mochten de teugels dan wat gevierd worden in links-liberale richting, juist om ook de niet-stamboomsocialisten weer te verleiden. Al op haar ideologische congres van 2013 staakte de sp.a haar verzet tegen het dragen van een hoofddoek aan het gemeenteloket - symbool voor die ommekeer, die te laat kwam om in 2014 al rendabel te zijn. Maar met zijn voorstel om jongeren een basisloon te gunnen leek de nieuwe voorzitter, John Crombez, in zijn recente boekje Ctrl+Alt+Del het beste van twee progressieve werelden te verzoeken: het idee klinkt aantrekkelijk sociaal én hip.

Alleen, in diversiteitskwesties blijkt de spagaat telkens weer groot. De wantrouwige houding van de ene groep laat zich maar moeilijk verzoenen met de 'kosmopolitische' attitude van de andere. Dat was al zo bij de discussie over de invoering van gemeentelijk stemrecht voor migranten, dat in 2004 niet alleen Open Vld maar ook sp.a netto stemmen heeft gekost. Dat was, in omgekeerde richting, ook zo met de stellingname over het hoofddoekenverbod. Daardoor zag burgemeester Patrick Janssens in 2012 progressieve en etnisch diverse kiezers weghollen naar Groen en PVDA+. Mede daardoor verloor hij het pleit tegen Bart De Wever (N-VA).

John Crombez stelt zijn boek 'Ctr+Alt+Del - Eerlijker en beter' voor. Beeld Wouter Van Vooren
John Crombez stelt zijn boek 'Ctr+Alt+Del - Eerlijker en beter' voor.Beeld Wouter Van Vooren

En dat is nu opnieuw zo met de asielcrisis. Zeker sinds het massageweld in Keulen is het vluchtelingendebat meer dan ooit een 'multicultureel' debat geworden, dat sterk appelleert aan wat De Wever de 'culturele angst' van vele mensen heeft genoemd voor het verlies van de eigen zekerheden en waarden. Crombez komt al langer 'flinks' uit de hoek op dit thema. Dat 'huissocioloog' Mark Elchardus weer het oor van de voorzitter heeft, biedt mede een verklaring voor die tendens. "Ik ben ervan overtuigd dat de sp.a er nu beter zou voorstaan, als ze die 'flinkse' politiek had volgehouden", zei Elchardus daar eerder over in Knack. Hij schat het potentieel voor een 'flinkse' partij op 30 procent.

John Crombez. Beeld Stefaan Temmerman
John Crombez.Beeld Stefaan Temmerman

Crombezs eerdere pleidooien voor een tijdelijk statuut voor vluchtelingen en voor 'hot spots' (megakampen dus) voor vluchtelingenopvang aan de Europese buitengrenzen wezen al in die richting van meer flinksheid. Maar vandaar is het nog altijd een forse stap naar een plan dat grootschalige gedwongen terugkeer voor oorlogsvluchtelingen ambieert en quota voor asielzoekers oplegt. Te fors, zo oordeelde ook het partijbureau van de sp.a, dat zijn voorzitter zo galant mogelijk heeft teruggefloten.

Voor de 'internationalistische' flank in de partij, met Dirk Van Der Maelen of Kathleen Van Brempt, is het plan-Samsom dan ook onverteerbaar. Amper drie maanden geleden reageerde Van Brempt nog vernietigend op het ideetje van N-VA om vluchtelingen terug te sturen naar... Turkije: "De N-VA legt systematisch internationale rechtsregels en verdragen naast zich neer." Dat hun eigen voorzitter dat idee nu plots omarmt, is een stevige klap voor hun geloofwaardigheid.

Caroline Gennez na een sp.a-partijbureau. Beeld Bas Bogaerts
Caroline Gennez na een sp.a-partijbureau.Beeld Bas Bogaerts

DJ Jos

Door zo openlijk te aarzelen tussen hard en zacht, heeft de sp.a de eigen existentiële twijfel blootgelegd. Alsof het onvermijdelijk is dat de partij hierover in de eigen voet schiet, het weze de rechter of de linker. Stemmen zijn er wellicht niet gewonnen de voorbije 48 uur.

Pijnlijk is de discussie alleszins voor het gezag van voorzitter John Crombez. Hij kwam anderhalf jaar geleden succesvol uit de kast als uitdager voor zittend voorzitter Bruno Tobback, omdat die toen te lankmoedig gereageerd zou hebben op het idee van de socialistische burgemeester van Landen om woonwagenbewoners met muziek te verjagen. Van verontwaardigd verzet tegen de push back van een zigeunerfamilie met DJ Jos naar steun voor een plan voor de push back van honderdduizenden vluchtelingen: dat is voor elke politicus een haarspeldbocht.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234