Zondag 27/11/2022

InterviewSara Vicca

Waarom de opwarming van de Middellandse Zee dubbel slecht nieuws is

null Beeld AP
Beeld AP

Temperatuurrecords sneuvelen bij bosjes, bossen gaan op in vlammenzeeën en zelfs zeewater wordt uitzonderlijk heet. Is dit wat klimaatwetenschappers verwachtten? ‘De combinatie van droogte en hitte leidt tot ongeziene situaties’, zegt biologe Sara Vicca, die aan de UAntwerpen de interactie tussen klimaatverandering en ecosystemen bestudeert.

Dieter De Cleene

Branden legden in Europa dit jaar al ruim 600.000 hectare bos in de as, meer dan in heel 2021. Enkel in 2017 ging nog meer bos in vlammen op, zo’n 1,2 miljoen hectare. Niet alleen in Zuid-Europa vatten bossen vuur, maar ook in landen die daar doorgaans minder last van hebben, zoals Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.

Wat maakt de situatie dit jaar zo bijzonder?

Sara Vicca: “De droge lente die we in Europa achter de rug hebben, speelt zeker een rol. Niet alleen omdat drogere vegetatie makkelijker vuur vat. Normaal wordt een deel van de inkomende zonnestraling gebruikt om water uit de bodem te verdampen, waardoor de bodem en lucht minder snel opwarmen. Door die verdamping krijg je ook wolken die ervoor zorgen dat je minder makkelijk een extreme hittegolf krijgt. Een droge bodem werkt hittegolven net in de hand.

“Ook in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk was het droger dan normaal. Bij temperaturen tot tegen de 40 graden Celsius krijg je dan de ideale omstandigheden voor bosbranden: een combinatie van droogte, hitte en lage luchtvochtigheid die ze in het Engels fire weather noemen. Dat ideale ‘brandweer’ zien we in grote delen van Europa toenemen.”

Op verschillende plaatsen werden hitterecords gebroken, vaak ruimschoots.

“Ook dat heeft deels te maken met de combinatie van droogte en hitte, die elkaar versterken. Dat leidt tot ongeziene situaties. De aarde is momenteel gemiddeld al iets meer dan een graad Celsius opgewarmd. Dat impliceert dat de klokvormige normaalverdeling van de temperatuur opschuift en verbreedt, en de kans op hoge temperaturen exponentieel toeneemt.

“Het IPCC, het klimaatpanel van de VN, berekende dat temperatuursextremen die zich normaal slechts één keer om de vijftig jaar zouden voordoen, nu bijna vijf keer voorkomen in die periode, of één keer om de tien jaar. Bij 2 graden opwarming wordt dat één keer om de vier jaar.”

Sara Vicca. Beeld rv
Sara Vicca.Beeld rv

Is wat we de voorbije weken hebben gezien wat klimaatwetenschappers verwachtten?

“Een moeilijke vraag. De extreme temperaturen volgen redelijk goed de toekomstprojecties. Dat is minder het geval voor de verwachte impact. Dat blijkt onder meer uit een recent onderzoek dat de gevolgen van de hittegolf uit 2003 vergeleek met wat modellen verwachtten. De analyse toont aan dat modellen die de impact van hitte-extremen op landbouw, natuur, energieproductie en gezondheid simuleren, die vaak onderschatten. Zeker wanneer fenomenen zoals hitte en droogte zich tegelijk voordoen. We zijn dus wel vrij goed in het voorspellen van welke extremen we kunnen verwachten, maar minder goed in het inschatten van hun ontwrichtende impact op de samenleving.”

null Beeld AP
Beeld AP

Sommige gebieden, waaronder delen van Europa, lijken gevoeliger voor extreme opwarming. Hoe komt dat?

“Mogelijk heeft dat te maken met de veranderende straalstroom. Die snelle winden, die op zo’n 10 kilometer hoogte van west naar oost waaien, scheiden koude lucht uit noorden van warme lucht uit zuiden. Als de straalstroom ten noorden van jou waait, krijg je warme lucht uit het zuiden. Waait hij ten zuiden van jou, dan krijg je koude lucht uit noorden.

“Het lijkt erop dat de straalstroom door de opwarming van de aarde een beetje naar het noorden opschuift en vertraagt of zelfs blokkeert. Waardoor je persistenter weer krijgt, zoals langdurige hittegolven of aanhoudende regen zoals vorig jaar.”

Ook Brandenburg in Duitsland wordt geteisterd door bosbranden.  Beeld Reporters / DPA
Ook Brandenburg in Duitsland wordt geteisterd door bosbranden.Beeld Reporters / DPA

In eigen land lijken de bomen al in herfstsfeer en verliezen ze hun bladeren. Hoe schadelijk is dat?

“Dat hebben we de voorbije jaren vaker gezien. Ze doen dat als reactie op droogte, om zo minder water te verdampen. Maar het betekent ook dat ze minder aan fotosysnthese kunnen doen. Als dat te vaak gebeurt, worden bomen zwakker en gevoeliger voor ziektes. Soorten zoals fijnspar of beuk zijn kwetsbaarder voor droogte dan bijvoorbeeld eiken. Op langere termijn kan vaker voorkomende hitte en droogte tot veranderingen in de soortensamenstelling van bossen leiden.”

Bossen zijn belangrijke koolstofreservoirs. Welke impact hebben toenemende hitte en droogte daarop?

“Ecosystemen op het land slaan ongeveer 30 procent op van de koolstof die we elk jaar uitstoten. Doen extremen en bosbranden zich vaker voor, dan tast dat die buffercapaciteit aan. Dat kan er zelfs toe leiden dat sommige ecosystemen geen opslagreservoir meer zijn, maar meer koolstof vrijgeven dan ze opslaan. Er zijn aanwijzingen dat die buffercapaciteit nu al afneemt.”

Ook de Middellandse Zee is momenteel abnormaal warm.

“Zeewater warmt weliswaar traag op, maar het is in het Middellandse Zeegebied al weken erg heet. Bovendien is de uitwisseling tussen de Middellandse Zee en de oceaan beperkt. Dan kan je zogenoemde mariene hittegolven krijgen. Die opwarming is niet alleen schadelijk voor het leven in de zee, maar tast ook de buffercapaciteit van het zeewater aan. Oceanen nemen ongeveer een kwart van onze CO2-uitstoot op. Hoe warmer het water wordt, hoe minder ze opnemen. En hoe minder koolstof oceanen en ecosystemen op het land opnemen, hoe sneller de aarde door onze uitstoot opwarmt.”

Brandweerlui blussen een bosbrand in Falkenburg, in Duitsland. Beeld REUTERS
Brandweerlui blussen een bosbrand in Falkenburg, in Duitsland.Beeld REUTERS

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234