Zondag 24/01/2021

Onderwijs

Waarom de leraarskamer een vrouwelijk bastion blijft

Beeld thinkstock

Mannen die lesgeven? Het wordt een zeldzaamheid, zeker in het basisonderwijs. Maar dat hoeft, zo stellen experten, geen dramatische evolutie te zijn. "Eigenlijk zien we geen negatieve effecten bij jongens."

Krijgt uw kind les van een vrouw? Het ligt voor de hand. Op dit moment zijn bijna negen op de tien leerkrachten in het basisonderwijs een vrouw, in het secundair onderwijs gaat het om meer dan zes op de tien. Dat blijkt uit cijfers die Vlaams Parlementslid Elisabeth Meuleman, onderwijsspecialist voor Groen, opvroeg bij minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V). Vooral de vlakke loopbaan en de eerder beperkte maatschappelijke status zouden mannen afschrikken.

Waar vandaag 11,9 procent van de leerkrachten in het basisonderwijs een man is, lag dit vier jaar geleden op 12,4 procent. In het secundair onderwijs, waar meer mannen voor de klas staan, is de daling groter. In 2012 was 38,1 procent van de leraars mannelijk, vandaag blijft de teller staan op 36,8 procent. "Het lijkt alsof niemand nog opkijkt van deze aanhoudende evolutie", zegt Meuleman. "Dit lijkt bijvoorbeeld de perceptie in de hand te werken dat mannen niet thuishoren in het basisonderwijs. Niets is minder waar. Ook daar is een genderevenwicht wenselijk."

Jongens moeten door de band genomen weliswaar vaker een jaar overdoen en verlaten vaker dan meisjes de schoolbanken zonder een diploma, maar dit heeft volgens experten niets te maken met het geslacht van de leerkracht. "In de Angelsaksische wereld vond de vervrouwelijking eerder plaats", zegt pedagoog Pedro De Bruyckere (Arteveldehogeschool). "We weten daardoor dat ze geen negatieve effecten hoeft te hebben."

Geen afspiegeling meer

Onderwijssocioloog Mieke Van Houtte (UGent), die meewerkte aan een grootschalig onderzoek over gender en ons onderwijs, wil de vervrouwelijking ook niet te zeer problematiseren. Een jongen, zo stelt ze onomwonden, ondervindt geen enkel nadeel louter omdat hij les krijgt van een vrouw. "Er bestaat geen internationaal onderzoek dat stelt dat jongens slechter presteren omdat ze les krijgen van vrouwen. Op cognitief vlak zien we geen negatief effect. Eigenlijk zien we dat elders ook niet. Vaak wordt gesteld dat jongens anders worden behandeld door vrouwelijke leraren. Maar dat is niet helemaal juist. Er wordt, zowel door mannelijke als door vrouwelijke leraren, anders omgegaan met jongens én meisjes."

Betekent dit dat er helemaal geen nadelen zijn verbonden aan de vervrouwelijking van het lerarenberoep? Natuurlijk niet. Vooral op maatschappelijk vlak kunnen er vragen worden gesteld bij het hoge aantal vrouwen voor de klas. Niet omdat zij minder goed werk zouden leveren, wel omdat onze scholen langzamerhand geen afspiegeling meer zijn van de samenleving. En dat terwijl het onderwijs leerlingen juist wil voorbereiden op een volwaardige deelname aan de maatschappij.

"Wat zou kunnen, is dat het beroep minder een optie wordt, omdat jongens geen mannen voor de klas zien", zegt Van Houtte. "Ook kan ik mij voorstellen dat het stereotiep denken versterkt. Het kan het beeld in stand houden dat vrouwen zich vooral met zorgtaken bezighouden. Wat ons daarom wel zorgen moet baren, is dat beroepen zo worden afgebakend op basis van geslacht. We horen altijd dat te weinig meisjes kiezen voor de zogeheten STEM-vakken, zoals ingenieurswetenschappen. Dat is natuurlijk juist, maar die opleidingen zijn er relatief gezien een stuk beter aan toe dan studies als pedagogie, psychologie of de lerarenopleiding. Daar krijgen de studenten les over diversiteit in de klas, maar zitten er zo goed als alleen vrouwen in het auditorium."

Mediacampagne

Om dit te doorbreken, moet er volgens experten en onderwijsaanbieders als Katholiek Onderwijs Vlaanderen werk worden gemaakt van een loopbaanpact. Als de loopbaan van de leerkracht uitdagender wordt en het prestige van het beroep opnieuw groeit, moeten er meer mannen voor kiezen. Op dit moment treedt het tegenovergestelde effect op. "Het is maatschappelijk gezien verwerpelijk, maar de tendens blijft wel bestaan dat het aanzien van een beroep afneemt op het moment dat het vervrouwelijkt", zegt Lieven Boeve, topman van het katholiek onderwijs. "Het is onduidelijk wat de oorzaak is en wat het gevolg. Feit blijft wel dat het om een bijzonder spijtige spiraal gaat."

Meuleman vraagt dat minister Crevits de aantrekkelijkheid van het beroep verhoogt en de vermannelijking van het lerarenkorps aanzwengelt door scholen te laten werken met indicatieve streefcijfers. Ook moet het genderbewustzijn worden versterkt in de lerarenopleiding en zou er een campagne moeten worden opgezet om de stereotiepe beeldvorming tegen te gaan.

Crevits wijst erop dat ze werk maakt van een loopbaanpact. "Belangrijk is ook de versterking van de instroom van jongeren in de lerarenopleidingen in Vlaanderen. Die worden zoals bekend hervormd om sterke profielen aan te trekken. Ik ben bereid in de toekomst een mediacampagne te voeren, eenmaal de krijtlijnen voor de nieuwe opleiding vastliggen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234