Woensdag 26/01/2022

AnalyseEnergieprijzen

Waarom de lagere btw op energie een vergiftigd geschenk is

Offshore windmolens voor onze kust. 'Nu worden duurzame vormen van energie zwaarder belast, waardoor consumenten naar minder schone energiebronnen grijpen', zegt energie-expert André Jurres. Beeld ID jonas lampens
Offshore windmolens voor onze kust. 'Nu worden duurzame vormen van energie zwaarder belast, waardoor consumenten naar minder schone energiebronnen grijpen', zegt energie-expert André Jurres.Beeld ID jonas lampens

In een poging de gezinsfactuur onder controle te krijgen, buigt de federale regering zich onder meer over een verlaging van de btw op energie. Maar die zou als een boemerang in het gezicht kunnen terugkeren, vrezen experts.

Ann De Boeck

Waarom wil de regering ingrijpen?

Voorschotten van 1.000 euro per maand, failliete energieleveranciers en OCMW’s die een toestroom aan gezinnen met financiële problemen verwachten: de hoge gas- en elektriciteitsprijzen raken de Belgische gezinnen diep in hun portefeuille. Tijdens de eerste weken van dit jaar zagen al tienduizenden klanten hun maandelijkse voorschotfactuur verdubbelen of verdrievoudigen. Anderen zagen hun vaste tariefplan verdwijnen, waardoor ze moesten overstappen naar een variabel plan of een andere leverancier.

Energie is toch al langer duur?

Dat klopt, maar eind vorig jaar hoopte de regering nog dat de crisis van korte duur zou zijn. Ze nam toen een aantal noodmaatregelen om de armste gezinnen door de winter te loodsen. Zo werd het sociaal tarief uitgebreid naar meer dan 1 miljoen gezinnen en werd het verlengd tot eind maart 2022. Deze gezinnen kregen ook een eenmalige korting van 80 euro. Tegelijk werden de federale heffingen op de energierekening omgezet in een accijns, zodat de overheid daar in de toekomst mee kan spelen om fluctuaties op te vangen.

Waarom worden er nu toch extra maatregelen bekeken?

“Omdat we nu veel luidere alarmsignalen krijgen”, zegt de woordvoerster van federaal minister van Financiën Vincent Van Peteghem (CD&V). “Niet enkel de laagste inkomens maar ook de middenklasse moet nu haar spaarcenten aanspreken om de factuur te kunnen betalen. Het begint te wegen.”

Ook volgens minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) is de situatie ernstiger dan verwacht. “In november ging energieregulator CREG er nog van uit dat de prijzen na de winter zouden normaliseren. Nu weten we dat ze een beetje zullen zakken en daarna op een hoog plateau zullen blijven hangen”, legt haar woordvoerder uit. “Een aantal ingrepen die tot voor kort als niet interessant werden gezien, worden daarom nu wel bekeken.”

Ook volgens minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) is de situatie ernstiger dan verwacht. 'Een aantal ingrepen die tot voor kort als niet interessant werden gezien, worden daarom nu wel bekeken.' Beeld BELGA
Ook volgens minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) is de situatie ernstiger dan verwacht. 'Een aantal ingrepen die tot voor kort als niet interessant werden gezien, worden daarom nu wel bekeken.'Beeld BELGA

Wat ligt er op tafel?

Een btw-verlaging van 21 naar 6 procent, onder meer. Deze eis van PVDA, Vlaams Belang en Vooruit had tot nu toe weinig voorstanders in de regering. “Laat ons eerlijk zijn: er zijn mensen die zo’n verlaging niet nodig hebben”, zei minister Van der Straeten een paar maanden geleden. Ze pleitte voor meer gerichte maatregelen, die vooral de kwetsbaren in de samenleving zouden helpen. Ook Van Peteghem leek niet overtuigd. Toch haalde de CD&V’er het voorstel afgelopen woensdag weer vanonder het stof.

“Een tijdelijke verlaging van de btw is een van de pistes die we op de regeringstafel leggen”, zegt zijn woordvoerster. Dat zal ten vroegste volgende week gebeuren. Eerst moet het voorstel nog langs een werkgroep van de federale kabinetten passeren. De weerstand binnen de regering is er nog steeds.

Hoe reageren experts?

Behoorlijk kritisch. “Het voordeel is dat een btw-verlaging op korte termijn de pijn verlicht. Het nadeel is dat die pijn nog lang zal blijven duren, en dat we dus meer structurele oplossingen nodig hebben”, zegt energieblogger André Jurres. Volgens hem zal de ingreep een miljardengat in de begroting slaan, terwijl welgestelde gezinnen of mensen met een gunstig energiecontract er niet per se nood aan hebben. “Het veroorzaakt behoorlijk veel collateral damage.”

Bovendien draagt de ingreep weinig bij aan een duurzame klimaattransitie. De verlaging zou namelijk zowel voor duurzame stroom als gas gelden. “Het zou veel logischer zijn als de btw op gas hoger komt te liggen dan voor stroom. Nu worden duurzame vormen van energie zwaarder belast, waardoor consumenten naar minder schone energiebronnen grijpen”, zegt hij. Dat de btw-verlaging ook energieverspilling zou stimuleren, veegt Jurres wel van tafel. Het overgrote deel van ons verbruik verloopt immers onbewust.

Puur financieel merken experts zoals fiscalist Michel Maus (VUB) op dat een belastingvermindering slechts een beperkte impact heeft tegenover de spectaculair gestegen prijzen. Bovendien maakt de energiefactuur deel uit van de indexkorf, die bepaalt of de lonen en de uitkeringen geïndexeerd worden. Een verlaging zou dit kunnen tegenhouden, terwijl de prijzen voor andere producten gewoon blijven stijgen. “Op lange termijn draagt de btw-verlaging dus weinig bij”, reageren het Vlaams Netwerk tegen Armoede en SAAMO (het vroegere Samenlevingsopbouw).

Wat zijn de alternatieven?

Van der Straeten stelt voor om het sociaal tarief uit te breiden naar mensen die in schuldbemiddeling zitten. Ook de eenmalige korting van 80 euro zou uitgebreid kunnen worden. “Nu de heffingen zijn omgezet in een accijns, kunnen we deze regelaar ook gebruiken”, klinkt het. Volgens minister van Klimaat Zakia Khattabi (Ecolo) kan ons land hiervoor de 530 miljoen euro inzetten die het vorig jaar uit de veiling van emissierechten haalde. Voorlopig wil geen enkele minister zich echter op één piste vastpinnen.

Premier Alexander De Croo (Open Vld) zei donderdag in de Kamer dat er nog geen eensgezindheid over de maatregelen bestaat. “We moeten de techniciteit en de impact ervan goed begrijpen.” Een eventuele ingreep moet in ieder geval tijdelijk en doelgericht zijn, vindt de liberaal. Bovendien moeten de deelstaten volgens De Croo maatregelen nemen om de isolatie van woningen aan te moedigen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234