Dinsdag 29/09/2020
Het ECB-hoofdkwartier in Frankfurt.Beeld EPA

Column

Waarom de kritiek op de ECB onterecht is

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

Verleden week besliste de Europese Centrale Bank om haar geldbeleid nog verder aan te scherpen. De maandelijkse liquiditeitsinjecties worden verhoogd van 60 naar 80 miljard euro. De rentevoet op het geld dat de banken aanhouden bij de ECB wordt verlaagd van -0,3 naar -0,4 procent. Tegelijk krijgen banken die hun kredieten aan gezinnen en bedrijven verhogen, een extra bonus van 0,4 procent. De bedoeling van deze resem aan monetaire instrumenten is de slabakkende economie van de eurozone te stimuleren.

De ECB kreeg bakken kritiek te verwerken, vooral van Duitse economen. In Vlaanderen waren het vooral de economen uit de financiële sector die hun gal spuwden. De kritiek aan het adres van de ECB is in grote mate onterecht. Laat mij de punten van kritiek overlopen.

"De spaarders zijn de dupe. Het beleid van de ECB zorgt ervoor dat de rente op spaarboekjes bijna 0 is geworden." Wat telt, is echter de reële rentevoet, met name het verschil tussen nominale rente (wat de bank uitbetaalt) en inflatie. Die laatste is nu ook ongeveer 0 procent, met als gevolg dat de reële rente op spaarboekjes nu ongeveer 0 procent bedraagt. Maar dat was de vorige jaren toen de ECB geen geldinjecties deed, ook zo. Toen schommelde de rente op spaarboekjes rond de 2 procent, terwijl de inflatie 2 procent was. Voor de spaarders was de situatie dezelfde als vandaag. Na correctie voor inflatie verdienden ze niet meer dan de spaarders vandaag.

"De ECB bedreigt de winstgevendheid van de banken." Hoor ik dat goed? In 2015, het eerste jaar van massale geldinjecties door de ECB, bedroeg het rendement op het eigen vermogen van de banksector in de eurozone 5,7 procent. In 2014 was dat slechts 3,5 procent. De reden is heel eenvoudig. De banken profiteerden van de dalende rente op hun werkmiddelen (deposito's en spaardeposito's) om hun winstmarges op te krikken. Met andere woorden: de rente die de banken toepassen op de kredieten die ze toestaan aan bedrijven en gezinnen (hypotheekleningen), daalde minder snel dan de rente op spaartegoeden. De banken profiteerden dus van de lage rente. Desondanks blijven ze jammeren.

Paul De Grauwe.Beeld tim dirven

"De ECB zou zeepbellen aanwakkeren." Zeepbellen? Ik kijk rond en ik zie dat de aandelenkoersen, de grondstoffenprijzen, de vastgoedprijzen dalen. Ja maar, hoor ik dan, die zeepbellen zullen in de toekomst ontstaan. Diezelfde economen die vandaag zeepbellen voorspellen, voorspelden acht jaar geleden dat we op hyperinflatie zouden afstevenen omdat de ECB toen massaal veel geld in de economie pompte om de banken te redden. De inflatie bedraagt nu 0 procent en we wachten nog altijd op de realisatie van die duistere voorspellingen.

"De ECB is volgens dezelfde critici aan het einde van haar Latijn. Die geldinjecties hebben niet gewerkt en zullen niet werken." Het is altijd moeilijk om het waarheidsgehalte van zo een kritiek te achterhalen. Om dat te kunnen, moeten we weten wat er zou gebeurd zijn had de ECB die geldinjecties niet doorgevoerd. De ECB beweert, aan de hand van modelsimulaties, dat zonder dat beleid de deflatoire dynamiek die aanwezig was in de eurozone niet zou zijn gestopt en grote economische schade zou hebben berokkend.

Eén ding is duidelijk. Het geldbeleid van de ECB verliest veel van zijn effectiviteit omdat die instelling alleen staat. Het budgettaire beleid volgt niet. De nationale overheden in de eurozone blijven alles uit de kast halen om het stimulerende geldbeleid van de ECB te counteren door onverdroten en alle tegelijk de bezuinigingen en de publieke investeringen af te bouwen. Hoeft het dan nog te verwonderen dat de economische groei niet van de grond komt, en dat de eurozone sinds 2008 stagneert?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234