Dinsdag 24/11/2020

Elisabethwedstrijd

Waarom de jury geen belang hecht aan staande ovaties

Winnaar Victor Julien-Laferrière.Beeld Imkeb

De laatsten zullen de eersten zijn. Gisteren speelde de Fransman Victor
Julien-Laferrière als voorlaatste finalist op de Koningin Elisabethwedstrijd in Bozar. Met een paar uur later het verdict: hij wint de Grote Internationale Prijs Koningin Elisabeth ter waarde van 25.000 euro. De tweede prijs gaat naar Yuya Okamoto (22) uit Japan en de Colombiaan Santiago CañónValencia (22) wordt derde. De vierde, vijfde en zesde laureaat zijn respectievelijk Aurélien Pascal, Ivan Karizna en Brannon Cho.

Velen had misschien hun geld ingezet op grote favorieten als Bruno Philippe, Aurélien Pascal, Santiago CañónValencia of Ivan Karizna. Stuk voor stuk fantastische cellisten die bijblijven door hun opvallende persoonlijkheid. Met resultaat, want Ivan Karizna won gisteren de publieksprijs, uitgereikt door Canvas en Klara ter waarde van 2.500 euro. Maar toch, een publiek blijft een publiek. En een jury blijft een jury. De uitslag was een statement: een jury kijkt en luistert anders, ongeacht de reacties van het publiek. Persoonlijkheid is in dit concours zeker belangrijk, maar waar het echt om draait: muzikaliteit. Dat vond de jury bij de Fransman Victor Julien-Laferrière.

Victor Julien-Laferrière: Muzikaliteit

Zijn cello uit 1720 is dan wel van een anonieme Italiaanse bouwer, de klank die deze Fransman eruithaalt, is helder, teder en sterk gedefinieerd. Victor Julien-Laferrière speelt met een Franse élegance en sensibilité die de oprechte diepgang van zijn spel alleen maar bevestigen. Het opgelegd werk ‘Sublimation’ van de Japanse componist Toshio Hosokawa is voor deze cellist duidelijk geen hindernis. Integendeel: alle nuances in klank en dynamiek ziet Victor Julien-Laferrière als een kans om de schoonheid van zijn instrument te demonstreren. Hoe uiteenlopend de klankkleuren ook mogen zijn, hij weet ze met elkaar te verbinden.

Als elfde finalist het opgelegd werk spelen, is natuurlijk dubbel, aangezien het publiek hoe langer hoe meer een verwachtingspatroon ontwikkelt. Kan je nog vernieuwend uit de hoek komen na al die andere finalisten? Ja, dat kan. Victor-Julien Laferrière doet het subtiel, maar o zo kleurrijk en optimistisch. Hij zet in op spanning, wrijving en speelt moeiteloos de talrijke glissando’s (het glijden van de ene toon naar de andere). Deze finalist gaf je geen tijd om met je gedachten af te dwalen.

Winnaar Victor Julien-Laferrière (midden), met tweede laureaat Yuya Okamoto (rechts) en derde laureaat Santiago Cañón‐Valencia (links).Beeld Imkeb

Muzikaliteit betekent ook de essentie kunnen vatten van wat muziek is en betekent. Dat deed hij. In het eerste celloconcerto van Sjostakovitsj ging Victor-Julien Laferrière recht op zijn doel af. Met een mooie jonge frisse dynamiek biedt hij een tegenstem voor het orkest en maakt hij de donkerte van Sjostakovitsj iets lichter. Dit concerto klonk streng en speels tegelijk. Het allegretto bracht hij met een kracht en schoonheid, als een deur die hij voor ons openzet en waar iedereen wil binnenkijken. In de trage beweging maakt hij van zijn instrument een stem die zowel troost biedt als zelf getroost moet worden. Alle emoties drijven naar boven en worden in de cadens versmolten tot een zuiverheid (om je daarna in de finale weer omver te blazen).

De 26-jarige Fransman weet duidelijk hoe je als solist het orkest onder je vleugels moet nemen. En hoe je van het instrument een stem maakt die bijdraagt tot de spanning in het verhaal dat je brengt. Soms vergat je bij Victor Julien-Laferrière dat je in een wedstrijd zat. Hij straalt diepe muzikale waarden uit. Deze winnaar is een afgewerkt product.

Ivan Karizna: Vondráček op cello

De laatste finalist had iets weg van Lukáš Vondráček, de pianist die vorig jaar op de Koningin Elisabethwedstrijd de eerste prijs won. Vanaf zijn eerste noot leeft Ivan Karizna in een andere wereld waar toewijding koning is. Voor Karizna is de cello een extensie van het menselijk lichaam: als je erop speelt, moet je je één voelen. Hij ademt diep, zweet hevig en sluit zich af van alle prikkels die niets met muziek te maken hebben. Karizna speelt lichamelijk en probeert alles uit de cello te halen wat mogelijk is. Grommen, zuchten, zingen. Wie naar deze Wit-Rus zou kijken zonder geluid, krijgt nog steeds een duidelijk beeld van wat er te horen is. Mimiek is bij hem niet weg te denken.

Ivan Karizna wint de Canvas-Klaraprijs.Beeld Imkeb

In elke rust van Karizna zit er onrust. Over alles is nagedacht, ook over de keuze om met verplichte werk iets ‘aparts’ te doen. Na een viertal minuten moet de cellist overschakelen van zijn strijkstok naar een plectrum. Dat is wat de meeste finalisten toch deden. Karizna dacht daar anders over: hij tokkelt op de cellosnaren met iets wat verdacht goed leek op de badge van zijn loge. Hier en daar gefronste wenkbrauwen in de zaal. Maar bij nader inzien was dit nog niet zo’n gek idee, want de Japanse plectrums voor het bespelen van traditionele snaarinstrumenten kunnen soms even groot zijn als een bankkaart. Het was gedurfd, maar daarom niet slecht.

In het eerste celloconcerto van Sjostakovitsj zet deze Wit-Rus in op de onderhuidse spanning. Enkele passages gingen door merg en been. Zijn uitgesproken lichaamstaal maakt de ervaring alleen maar sterker. In de cadens zocht Karizna de schoonheid op van rust en stilte. Karizna stemt zich af op de instrumenten waarmee hij communiceert (zoals met de celesta in de trage beweging). Karizna brengt Sjostakovitsj als een rit, die bruusk begint en even bruusk eindigt. Een terechte winnaar voor de Canvas-Klaraprijs. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234