Dinsdag 24/11/2020

Opinie

Waarom de ‘gele hesjes’ eigenlijk ecologisten zijn

Dirk Holemans.Beeld BELGA

Dirk Holemans is de coördinator van de groene denktank Oikos

Relschoppers misbruiken de laatste dagen het protest van de gele hesjes. Dat geweld moeten we ten volle afkeuren en ons vooral bezighouden met het signaal dat de hesjes willen geven. 

Hun acties tegen hogere brandstofprijzen zou slecht nieuws zijn voor klimaatbeleid. Want kijk, van zodra we doen wat nodig is – fossiele brandstoffen duurder maken – krijg je stevig protest. Maar zo eenvoudig is het niet. 

Ecologie gaat over de zoektocht naar het goede leven. Hoe kunnen mensen zich ontplooien in een samenleving binnen de grenzen van de planeet? Mensen hebben daarbij recht op basisinfrastructuur die hen toelaat zich duurzaam te verplaatsen, op waardige jobs waar ze vlot geraken, op winkels binnen handbereik.

Just transition

Tegelijk is goed leven op een dode planeet onmogelijk. Dus ja, we moeten de omslag naar een samenleving zonder fossiele brandstoffen snel realiseren. Maar zo’n transitie zal enkel lukken als ze erin slaagt grote delen van de samenleving mee te krijgen. Dat betekent werk maken van een just transition: klimaatbeleid zal sociaal en rechtvaardig zijn, of niet zijn. Enkel als mensen het gevoel dat het beleid billijk is, is er een gerede kans dat ze ermee instemmen.

De Franse president Macron heeft op dit vlak zowat alles fout gedaan. Hij houdt holle ecologische speeches zonder daden. Niet toevallig gaf milieuminister Hulot er snel de brui aan. Eerder vergrootte Macron de fiscale onrechtvaardigheid met de afschaffing van de vermogensbelasting. Om toch iets te doen, verhoogt hij de accijnzen op brandstoffen. Zo ontstaat de woede van het dieselvolk in de regio’s tegen de kerosine-elite in Parijs. Door de afbouw van het openbaar vervoer, oude fabrieken die sluiten zonder dat er alternatieven komen, ontvolken streken en voelen achterblijvers zich in de steek gelaten.

Vanuit deze analyse geven de gele hesjes een ander verhaal, dat spoort met dat van ecologische rechtvaardigheid. Wie in een achtergesteld gebied woont waar het openbaar vervoer is afgebouwd en je met je karig loon je diesel moet betalen om ver te pendelen, is terecht boos. Bij hen staat het water aan de lippen inzake levenskwaliteit. En hebben we oog voor de sociale ongelijkheid ingebouwd in geïsoleerde maatregelen als louter duurdere brandstoffen? Want wie een bedrijfswagen heeft, rijdt ondertussen ongestoord elke dag naar waar maar ook. Ondertussen kleurt de hemel wit van de ontelbare vliegtuigstrepen, want ja, kerosine, daarvoor ontbreekt de politieke wil om die te belasten.

Rechtvaardige fiscaliteit

Terug naar de kern: ja, fossiele brandstoffen moeten duurder, maar in het kader van een rechtvaardige transitie waarbij we verspilling aanpakken en duurzame alternatieven uitbouwen. En niet met de vinger wijzen naar Jan met de pet alsof die greep heeft op een snel wijzigende samenleving. Cruciaal hierbij is een rechtvaardige fiscaliteit. Dragen grote bedrijven en kapitaalkrachtigen met de grootste ecologische voetafdruk voldoende bij om te komen tot een duurzame transitie? Wat doen we met de inkomsten van ecologische belastingen? Verdwijnen die in het zwarte gat van neoliberale belastingverlagingen of investeren we die in het ondersteunen van mensen om een duurzaam leven te leiden?

Dat vergt onder meer de uitbouw van het openbaar vervoer. Zo ontstaat een echt alternatief voor de auto. Maar in de 21ste eeuw volstaat het niet om te pleiten voor een top-downbeleid. Naast het nationaal treinsysteem is er veel mogelijk van onderuit. In heel Europa richten burgers energiecoöperaties op. Daarnaast is er bijvoorbeeld het Gentse Partago, een coöperatie waarbij burgers hun mobiliteit zelf organiseren met elektrische deelwagens. De combinatie van dergelijke coöperaties ondersteunen, samen met performant openbaar vervoer, in het kader van een duurzame regionale ontwikkeling, is wat we nodig hebben. Gedegen basisinfrastructuur vanuit de overheid zonder paternalisme, het stimuleren van samenredzaamheid zonder mensen in de steek te laten, kan gele woede doen veranderen in een groene toekomst.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234