Zondag 20/10/2019

economie

Waarom de financiële markten in de VS zich ongerust maken

Beurshandelaren in New York. Beeld REUTERS

Beurzen in de VS gingen vorige week fors onderuit toen de Amerikaanse centrale bank – de Fed – voor de vierde keer in een jaar tijd de rente opschroefde. En dan is er nog de ‘shutdown’ van de federale overheid. In een poging de onrust te bezweren belde Trumps minister van Financiën met de zes grootste banken. Wat is er aan de hand? Vijf vragen en antwoorden.

Waar maken president Trump en zijn minister van Financiën Mnuchin zich zo druk over?

Amerikaanse presidenten worden zelden afgerekend op de ongelijkheidsindex Gini. Wel op de stijging of daling van de beurskoersen. Als aandelen in waarde stijgen, wordt automatisch welvaart gecreëerd.

President Trump roffelde zich tot het begin van deze herfst graag op de borst als de koning van Wall Street. Vanaf het moment dat hij op 8 november 2016 werd gekozen tot 20 september van dit jaar braken de beurzen in New York record na record. De koersen – gemeten in de brede S&P500-index – stegen met liefst 37 procent. Dat bracht veel gratis geld in de economie. Maar sinds 20 september gaat het bergafwaarts – eerst langzaam en nu steeds sneller. De S&P500 is sinds die tijd met bijna 18 procent gedaald. Een daling van 10 procent wordt een correctie genoemd, een daling van 20 procent een berenmarkt, hetgeen betekent dat beleggers hun vingers niet meer aan aandelen willen branden. Door de zogenoemde shutdown van veel overheidsinstellingen dreigen de beren – de zwartkijkers – de stieren – de rasoptimisten – van de beurs te verbannen. Door telefonisch overleg te voeren met de grote banken probeert Mnuchin namens Trump te voorkomen dat het zo ver komt. Hij wil niet dat zijn president dit jaar met een berencartoon afsluit.

Gaat het ineens zo slecht met de Amerikaanse economie?

Integendeel. Het gaat heel goed. De groei van de Amerikaanse economie zal dit jaar uitkomen op 3,4 procent. Dat is hoger dan de gemiddelde groei sinds de Tweede Wereldoorlog van 3,2 procent en twee keer zo hoog als de groei in de laatste tien jaar (onder president Obama kwam de groei geen enkel jaar uit boven de 3 procent) van gemiddeld 1,4 procent, zodat van hoogconjunctuur mag worden gesproken. De werkloosheid bedraagt slechts 3,7 procent – het laagste percentage sinds 1969. En ook de lonen gaan omhoog. Dit jaar zullen die met 3,1 procent stijgen – het hoogste percentage sinds 2009.

Waarom maken de financiële markten zich dan ongerust?

Beurzen kijken niet naar de dag van vandaag, maar naar de toekomst. En de euforie na de verkiezing van Trump is weg. De huidige groei is voor een groot deel te danken aan een belastingverlaging van liefst 1.500 miljard dollar van begin dit jaar. Hierdoor konden bedrijven hun winstgevendheid opvoeren en hadden consumenten meer te besteden. Omdat de belastingverlaging niet gepaard ging met dalende uitgaven, leidde dat tot een stijging van  overheidstekorten. De VS leven op de poef. Dat baart zorgen, vooral omdat de rentes stijgen. Daarnaast nemen de politieke risico’s toe. Er is weliswaar een pauze van drie maanden ingelast in de handelsoorlog met China, maar een oplossing is niet in zicht. En Trump kan het Congres niet meer naar zijn hand zetten sinds de tussentijdse verkiezingen van november.

Zijn er ook signalen dat de groei vertraagt of dat zelfs een recessie in aantocht is?

‘What goes up, must come down’, zeggen Amerikanen. Na een periode van groei komt ontegenzeggelijk een periode van krimp. De beurs zelf is een goede (geen perfecte) thermometer van de economie. Als de koersen dalen, worden bedrijven en consumenten pessimistischer. Ook omdat zij dit direct in hun portemonnee merken. Een ander slecht voorteken is dat de Amerikaanse huizenmarkt stagneert. De ineenstorting van de huizenmarkt was de oorzaak van de crisis in 2008. De woningverkopen zijn dit jaar met 7 procent gedaald. Ook de prijsstijgingen beginnen af te vlakken. Daarnaast is er ongerustheid over de omgekeerde rentestructuur, waarbij de korte rente hoger is dan de lange rente. Dit is een signaal dat de financiële markten ongerust zijn over de verre toekomst. Een dergelijke omgekeerde rentestructuur ging vooraf aan zes van de zeven laatste recessies.

Waarom is Trump zo boos op de centrale bank – Fed – en diens voorzitter Jerome Powell?

In de eurozone en Japan is de officiële rente 0 procent. De Amerikaanse centrale bank – de Fed – heeft afgelopen jaar vier keer de rente met een kwart procentpunt verhoogd tot 2,5 procent. Ook in 2019 wil de Fed dat zeker nog twee keer gaan doen. Dat betekent dat lenen duurder wordt voor Amerikanen en dat zou een van de oorzaken kunnen zijn voor een daling van de huizenprijzen. En ook voor lagere autoverkopen. Daarnaast is de Fed bezig de geldmarkt te verkrappen. De obligaties die na de crisis in het kader van de kwantitatieve verruiming zijn opgekocht, worden nu langzaam weer verkocht. Hiermee ondermijnt de Fed het beleid van de Amerikaanse president die ondanks de hoogconjunctuur toch de economie wil blijven stimuleren. Trump is echter machteloos. De Fed is onafhankelijk. De president heeft zelf de huidige voorzitter Jerome Powell benoemd, maar hij heeft geen machtsmiddelen om hem te ontslaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234