Zondag 04/12/2022

Schengen

Waarom de Europese grenzen maar beter niet gesloten worden

Na de aanslagen in Parijs werden er tijdelijke grenscontroles ingevoerd. Beeld belga
Na de aanslagen in Parijs werden er tijdelijke grenscontroles ingevoerd.Beeld belga

Als Schengen inderdaad op de schop gaat, dreigt een economische catastrofe. "Dan kunnen we onze hele logistieke dienstverlening weggooien."

Lieven Desmet

Improvisatie, dat is het vooralsnog. Om de eenvoudige reden dat het opheffen van het Schengenakkoord, het vrij verkeer van mensen, goederen en diensten binnen Europa, tot voor kort een ondenkbaar gegeven was. Het is het fundament van de Europese eenmaking, dat zet je niet zomaar eventjes in het vriesvak. En toch is het net dat wat aan de orde lijkt. De Europese lidstaten krijgen de uitzonderlijke toestemming om hun binnengrenzen te sluiten, in geval van een dreiging.

Dat uitzonderingsprincipe werd concreet aangescherpt na de aanslagen in Parijs. Het gevolg kun je dagelijks vaststellen aan de grensovergang in West-Vlaanderen. De E17, de snelweg die je rechtstreeks Frankrijk binnenloodst, is sinds enkele maanden een proeftuin voor wat een bevriezing van het Schengenakkoord teweegbrengt. Elke dag staat in beide richtingen tussen de grensovergang een muur van vrachtwagens. De wachttijden variëren van een halfuur tot zelfs anderhalf uur. En niet alleen de klok tikt, ook de rekening.

Stijn Decock, hoofdeconoom van werkgeversfederatie Voka, zette zich aan het tellen. "Dagelijks passeren aan die grensovergang zo'n 10.000 vrachtwagens", weet Decock. "Reken je tegen een minimale kost van 50 euro per uur, dan spreek je al snel over zo'n 0,5 miljoen euro per dag. Alleen al aan die ene grensovergang. Dan hebben we het alleen nog maar over het verlies van de transportsector om de grens over te steken."

Philippe Degraef, directeur van de transportfederatie Febetra: "Een chauffeur die een uur in de file staat kost zijn werkgever 75 euro. Het probleem is dat je niet vooraf kan inschatten hoe lang of hoe zwaar de files zullen zijn. Zeker niet als we spreken over tijdelijke en mobiele grenscontroles. Bij structurele files kennen we ongeveer de impact. Bij incidentele niet."

Vooralsnog loopt het niet zo'n vaart, erkent Degraef. "Maar als men echt de grenzen gaat dichtgooien, dan worden we dertig jaar terug in de tijd geslingerd. Dan kunnen we onze hele logistieke dienstverlening op de schop doen."

Miljarden in de weegschaal

En niet enkel dat. De baten van het vrij verkeer van goederen en diensten kunnen niet genoeg belicht worden. "Het is duidelijk dat de kosten gigantisch zouden zijn", zegt professor Economie Koen Schoors (UGent). "Een van de belangrijkste redenen waarom de Verenigde Staten en China economisch succesvol zijn, is omdat zij zo'n grote interne markt hebben."

Schengen regelt de Europese eenheidsmarkt. België is het vierde exportland in de Schengenzone dat gebruikmaakt van die enorme interne markt. Goed voor zowat 250 miljard euro in 2013. Pak dat weg en je spreekt over een economische winter.

Een studie die vandaag in het Europees Parlement wordt voorgesteld, spreekt over een kostprijs tussen de 5 miljard tot 18 miljard euro per jaar. Een andere studie, in opdracht van de Bertelsmann-stichting, zegt dat het einde van de Schengen de landen van de Europese Unie over een periode van 10 jaar minstens 470 miljard euro zou kosten.

Een experiment dat Europa liever niet doet. Dankzij Schengen is het Europees bruto binnenlands product met ruim 1 procent gestegen. Het aantal jobs dat toe te schrijven is aan de grotere interne markt wordt geschat op 9 miljoen. Dat alles op de helling zetten, kost niet enkel miljarden, het zou ook massaal jobs kosten.

Fa Quix, van beroepsfederatie Fedustria (textiel en hout): "Schengen dateert al van begin jaren 90 toen 20 Europese landen besloten om hun binnengrens te openen. Het heeft ons veel welvaart gebracht. We hebben een interne markt gecreëerd die ruim zo groot is als die van de VS. Het gaf aanleiding tot specialisatie, innovatie en groei. Wereldspelers zijn er het resultaat van, alsmede ook de massale jobcreatie die eruit voortvloeide."

Just in time

Naast het verlies aan economische markt en banen is er ook nog een neveneffect met een duurder prijskaartje in hogere personeels- en stockagekosten voor de bedrijven.

Koen De Leus, senior economist van KBC: "Het principe van de just in time-leveringen zouden niet gegarandeerd kunnen worden. Daarop draait ons economisch model voor een flink stuk. Kijk wat er dagelijks in en uit de Belgische havens wordt verscheept. En omdat België een echt doorvoerland is, zal ons land proportioneel harder geraakt worden dan grotere lidstaten die een grotere interne markt hebben."

Om dat capaciteitsverlies op te vangen moeten bedrijven dus grotere voorraden aanleggen, willen ze hun productieproces niet in gevaar brengen. "Dat betekent meer kapitaal investeren in voorraad, en in opslagplaatsen om die voorraad te leggen. Kapitaal dat dus niet geïnvesteerd kan worden in meer productiviteit, en dus de groei in gevaar brengt", weet De Leus.

Een afschaffing van de Schengenzone heeft ook gevolgen voor de grensarbeiders. Luxemburg telt liefst 43 procent pendelaars die dagelijks de grens oversteken om te gaan werken. Zwitserland telt er zo'n 6 procent. Dagelijks steken zo'n 350.000 Franse grensarbeiders de grenzen met België, Luxemburg, Zwitserland, Duitsland of Spanje over. Twee procent van de Belgische werkende bevolking, of bijna 92.300 mensen, werkt in het buitenland. "Als ze straks moeten aanschuiven dan dreigt hun woon-werkverkeer op te lopen", zegt Koen De Leus.

Stijn Decock denkt dat de economische kosten dusdanig zijn dat de lidstaten zich ernstig zullen moeten gaan bezinnen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234