Woensdag 21/04/2021

Kerkrel

Waarom de dominee en een diaken van deze Nederlandse gemeente elkaar naar het leven staan

De gereformeerde kerk in Kruiningen. Beeld ANP
De gereformeerde kerk in Kruiningen.Beeld ANP

Een hoogoplopende ruzie, gevonden afluisterapparatuur en beschuldigingen van overspel met een nicht: de kerkgemeenschap in een klein Zeelands dorp staat in rep en roer. De politie moest zelfs surveilleren tijdens een kerkdienst. Wat is er aan de hand in het Nederlandse Kruiningen?

Hoofdschuddend passeert een vrouw de grote kerk van de gereformeerde gemeente in Kruiningen, terwijl ze haar witte hondje uitlaat. Zij is een van de ruim duizend gelovigen die hier elke zondag plaatsnemen in de lange donkere houten banken onder het steile puntdak om naar dominee Gerrit Bredeweg te luisteren. En nu lopen er allemaal verslaggevers en cameraploegen om haar gebedshuis, die proberen iets mee te krijgen van de interne strijd die in deze gemeenschap woedt.

Tweespalt in de gemeenschap

De ruzie tussen dominee Bredeweg en Henk Jansen, oud-diaken en kerkraadslid, is uit de hand gelopen. Deze maandag vond Bredeweg een apparaatje onder zijn auto, vermoedelijk GPS-apparatuur, zo maakte zijn advocaat Peter den Boef bekend. Hij vond het kastje na een anonieme tip. Wie het heeft geplaatst? Ze hebben een vermoeden, natuurlijk, maar dat spreken ze liever niet uit. "We weten nog niet wat voor een apparaatje het is, onze technische dienst onderzoekt het nog", zegt een politiewoordvoerder.

De ruzie leidt tot tweespalt in de als behoudend bekendstaande kerkgemeenschap. De spanning liep zo hoog op dat de politie twee weken geleden extra kwam surveilleren tijdens de diensten. Toen ontstonden er opstootjes op straat.

"Het is zo jammer dat dit zo loopt, ik schaam me voor het beeld dat dit oproept bij de buitenwacht", zegt de vrouw met het hondje, gekleed in een zwarte rok tot ver over de knie. "De dominee spreekt zo prachtig. En weet u, ondanks het conflict zit de diaken elke zondag weer in de kerk."

Kritiek op het beleid

Bredeweg is nu drie jaar dominee in Kruiningen. De onmin begon eind vorig jaar toen oud-gediende Jansen in een gesprek met Bredeweg kritiek leverde op zijn beleid: dat zou in strijd zijn met de Bijbel. Bredeweg zou daarvan niet gediend zijn geweest. Jansen stapte toen naar de Kerkenraad.

Daarna kreeg Jansen een beschuldiging voor zijn kiezen: dat hij overspel zou hebben gepleegd met zijn nicht. Jansen en ook zijn nicht hebben dit ontkend. Maar Jansen kreeg van de kerk wel een tuchtmaatregel opgelegd: hij mocht drie maanden niet meer aanwezig zijn bij het Heilig Avondmaal. Vanwege overtreding van het zevende gebod, zijnde overspel.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Tegen deze beslissing ging Jansen in beroep in een kort geding. Hij wil, zegt hij, niet worden gestraft voor iets waarvoor geen enkel bewijs is. Wel had hij, vanwege het gedoe, zijn ambt neergelegd, na 24 jaar diaken geweest te zijn in de kerk. Op 2 mei kreeg hij van de rechter gelijk. De tuchtmaatregel werd teruggedraaid.

Daarna liepen de spanningen in de gemeente verder op. "Ze moeten met elkaar om tafel, ze gedragen zich onvolwassen", zegt een jonge gereformeerde vrouw met een donkere paardenstaart, die achter de toonbank staat in een winkel aan het centrale dorpsplein. "Ons geloof staat voor verzoening. Zij geven het geloof een slechte naam. Ik word niet blij van de commentaren die ik hierover lees op Facebook."

Ook zij wil niet met haar naam in de krant. De gereformeerde gemeente in het dorp is gesloten. Dominee Bredeweg, die in een groot nieuw huis woont aan de rand van het dorp met uitzicht op uitgestrekte maïsvelden, doet vriendelijk de deur open, maar laat verder alle woordvoering over aan zijn advocaat.

Burgemeester Piet Zoon van Reimerswaal, de gemeente waaronder Kruiningen valt, hoopt dat de partijen de strijdbijl begraven en met respect met elkaar omgaan. "Het is treurig dat het zo loopt. Maar het is een interne kwestie in de kerk, waarin voor ons geen rol is weggelegd", laat zijn woordvoerder weten. "We hebben gehoord dat de kerk inmiddels bemiddeling inzet om het conflict uit de wereld te helpen."

Met paraplu's op het hoofd slaan

In het dorp met ruim vierduizend inwoners zijn vier kerken: drie gereformeerde en één protestantse. "Ach, twintig jaar geleden zag je kerkleden elkaar ook met paraplu's op hun hoofd slaan", zegt een oudere vrouw die langs de kerk fietst. Zij woont in een van de seniorenwoningen achter het kerkgebouw, waarvan de bouw in 1977 is begonnen. "Op zondag is hier geen doorkomen aan", zegt ze.

Een andere buurman ergert zich eraan dat de gereformeerden die dag niet eens voor hem opzij gaan als zij in colonnes over straat lopen richting hun gebedshuis. "Dan hebben ze aan mij een verkeerde. Ik ga er gewoon met de kinderwagen tegenin."

Sommige niet-gereformeerden in het dorp gniffelen in stilte om de kerkrel. Zij schikken zich naar de mores van het dorp. Op zondag hang je er je was niet buiten. Als er een Te Koop-bord in de tuin staat, haal je dat binnen. Van auto's wassen of een kozijntje schuren kan op die dag van de week geen sprake zijn. En kijk nu eens hoe die keurige mensen elkaar achter de schermen zo ordinair met modder besmeuren. "Misschien komt er nog een vijfde kerk bij", zegt een omwonende.

Meneer Franke (85) die op zijn scootmobiel langs de kerk rijdt, is de enige die geen bezwaar heeft tegen zijn naam in de krant. "Zoveel kerken in een dorp met zo weinig inwoners, dat is niet goed", zegt hij. "Als het aan hierboven lag, was er hier maar één kerk en altijd harmonie."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234