Dinsdag 15/10/2019

Reportage

Waarom de boeren niet brossen voor de bossen

Nils Mouton is een klimaatboer. Beeld Geert Braekers

Officieel is het ‘Vlaams minister van Omgeving, Natuur en Landbouw’, maar bij momenten was de portefeuille van ex-minister Joke Schauvliege (CD&V) er vooral een van water en vuur. Waarom lijken de boer en de groene beweging, beiden behoeders van het landschap, toch zo moeilijk te verzoenen?

“De andere boeren stoppen weleens om te kijken hoor, maar als ze horen dat het een projectje van de Moutons is, hoor je ze sakkeren tot hier: ‘Ze zijn weer speciaal aan het doen.’” We bevinden ons in het Meetjesland, de electorale speeltuin van Joke Schauvliege zeg maar, en bioboer Nils Mouton (29) wijst naar het natte grasland dat volgeplant staat met fruitbomen. Het zijn groene buffers die de biodiversiteit op peil moeten houden en waartussen de koeien gulzig mogen grazen. Dat zoiets als agrobosbouw nog ‘speciaal’ heet, zegt iets over de regio. “De boeren die hier een groene stem uitbrengen, zijn op één hand te tellen. Wat zeg ik? Twee vingers.”

Boerderij De Zwaluw in Lovendegem is al sinds 1998 bio, en een toonbeeld van klimaatondernemerschap: van zonnepanelen tot warmterecuperatie via de melkkoeltanken, van een teruggedrongen veestapel tot een bewust gebruik van voertuigen. “Wij boeren niet ‘koste wat kost’, de harmonie met de natuur staat voorop”, zegt Mouton.

Het erf van De Zwaluw kan je beschrijven als prettig chaotisch, en dat zet het gevoel nog extra in de verf: klimaatboeren lijken wel de paria’s van agrarisch Vlaanderen. De intussen beruchte nieuwjaarsspeech van Joke Schauvliege bij het Algemeen Boerensyndicaat (ABS) was tekenend voor die tweespalt: ‘de boeren gingen ooit betogen tegen het groene beleid, nu pakken de klimaatbetogers hen terug’. “Er heerste in die speech echt een discours van ‘Kijk eens wat ze jullie allemaal willen opleggen’. Bijzonder polariserend”, betreurt Hendrik Moeremans, woordvoerder van Natuurpunt, die teneur.

Want bij de natuurorganisatie, die gebruiksovereenkomsten heeft met zo’n 800 landbouwers om natuurlijke graslanden te beheren, merken ze wel degelijk een voortschrijdend inzicht, zeker bij de jongere generatie. Dat is ook logisch. Het klimaat is in crisis, de landbouw ook. “De boeren voelen als eerste wat de impact is van de klimaatverandering, en hebben er dus alle belang bij om slim te innoveren”, klinkt het bij Vanessa Saenen van de Boerenbond, die erop wijst dat klimaat en landbouw helemaal niet haaks op elkaar staan. “Soms lijkt de polarisatie een kwestie van onbekend is onbemind. Er worden wel degelijk veel inspanningen gedaan.”

Laten we de cijfers er even bijnemen: in 2016 bedroeg de totale emissie van broeikasgassen uit de landbouw 10 procent van de totale Vlaamse emissie. Daarmee is het veel minder ‘klimaatonvriendelijk’ dan bijvoorbeeld industrie (27 procent) of transport (19 procent). De impact van geïmporteerd veevoeder is in de cijfers van de Vlaamse Milieumaatschappij echter niet opgenomen.

“Een klimaatbewuste boerderij ziet er niet per se anders uit dan wat je normaal ziet”, zegt Mouton. Beeld Geert Braekers

Veestapel

Toch valt op dat er sinds 2009 weer een stijgende lijn te merken is in de landbouwemissies. Het gaat binnen de landbouw hoofdzakelijk om methaanemissies – voornamelijk afkomstig van spijsverteringsprocessen in herkauwers – en de veestapel is licht toegenomen. “Die methaanuitstoot is inderdaad zorgelijk. Ik weet ook niet meteen wat ik kan doen aan de boertjes en de scheten van mijn koeien”, krabt Mouton zich in de haren.

Al maakt het Instituut voor Landbouwonderzoek (ILVO), waar Schauvliege in 2016 overigens een ‘expertisecentrum Landbouw & Klimaat’ installeerde, zich sterk dat ook op dat domein onderzoek wordt uitgerold. Andere voeders zouden de methaanuitstoot per liter melk met een derde kunnen verminderen, zegt woordvoerder Griet Riebbels. “Ik kan trouwens alleen maar vaststellen dat de zoektocht naar cofinanciering vanuit de sector, bij de Boerenbond bijvoorbeeld, altijd vlotjes binnenstroomt als het gaat om klimaatprojecten.”

Waarom zien we die positieve signalen dan niet weerspiegeld in goedkeurende knikjes van de boeren bij de klimaatspijbelaars? “Er zijn tal van subsidies om met een ingreep hier of een filter daar wat klimaatprocentjes te winnen, maar voor de boeren die hun bedrijfsmodel echt willen omslaan is er geen comfortabele subsidiepot”, zegt Moeremans, die begrijpt dat de boer als ondernemer kiest voor het traditionele, wél ondersteunde traject.

Ook Mouton wijst fel naar de inrichting van de landbouwsubsidies. “We halen soja van Brazilië naar België, om varkensvlees naar Rusland te exporteren en met gigantische mestoverschotten over te blijven. Dan mag je zo veel toeteren als je wil, het probleem wordt niet structureel aangepakt.” Volgens Mouton, maar ook volgens een organisatie als Greenpeace, is de oplossing vrij simpel: bouw de veestapel af, en kies resoluut voor de korte keten.

Natuurpunt wijst dan weer naar CO2-capterende natte graslanden en andere natuurlijke buffers tegen de klimaatgrillen. Maar er is werk aan de beleidswinkel om daar een verdienmodel voor de boer van te maken, zegt Moeremans, die evenwel meteen een kanttekening maakt: “Willen we boeren in die richting meekrijgen, dan moeten we hen als maatschappij ook de hand reiken.” Lees: niet alleen klimaatbewust zijn op straat, maar ook in de winkel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234